Van Awbz naar Wmo: samen maatwerk leveren

Verslag: themabijeenkomst 'Transitie Begeleiding van AWBZ naar Wmo', 24 januari te Apeldoorn

Om de juiste zorg te kunnen leveren voor de groep kwetsbare burgers zijn drie punten belangrijk: dialoog, dialoog en dialoog. Dat stelt PIANOo-medewerker Kees Tazelaar bij de start van de Themabijeenkomst 'Transitie Begeleiding van AWBZ naar Wmo' op 24 januari in Apeldoorn. Daarom organiseren PIANOo en het Transitiebureau dit soort bijeenkomsten: om inkoopspecialisten en zorgexperts met elkaar in gesprek te brengen.

Transitie van de zorg is een ingewikkelde operatie, die ook nog eens met een forse bezuiniging gepaard gaat. In vergelijking met de invoering van de Wmo voor huishoudelijke hulp is er wel een voordeel: de zorg valt onder de zogeheten 2B-diensten. Dat betekent dat gemeenten er geen aanbesteding voor hoeven uitschrijven (het mag wel natuurlijk). Ze kunnen ook kiezen voor subsidieverstrekking.

Transitiebureau biedt praktische hulp

In de raadszaal van de gemeente Apeldoorn legt Mark van den Einde van het Transitiebureau nog eens precies uit waar het allemaal om te doen is. Bezuinigen is niet het eerste doel. Het is ook een beleidswijziging om zorg dichter bij mensen te brengen. 'We gaan niet uit van de beperkingen van mensen maar van hun mogelijkheden om te participeren'. Moeilijk voor gemeenten is dat het om heel verschillende burgers met een zorgbehoefte gaat. Zij hebben matige of zware lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen en hebben praktische hulp, structuur en regie in de persoonlijke levenssfeer nodig om zich te kunnen redden. Dat betekent maatwerk. En hoe moet je daarmee als inkoper omgaan?
 

Gemeenten moeten hun eigen keuzes maken

Het Transitiebureau helpt gemeenten met stappenplannen, handreikingen en factsheets, maar de beleidskeuzes moeten gemeenten wel zelf maken. Belangrijk om daar op tijd mee te beginnen, want per 1 januari 2013 vallen nieuwe cliënten al onder de Wmo, stelt Van den Einde. 'Gemeenten moeten eerst inventariseren om welke doelgroepen en zorg het gaat en een beleidsvisie ontwikkelen. Ze moeten met cliënten (of hun vertegenwoordigers) en zorgaanbieders in gesprek gaan.'

Om welke mensen gaat het?

Het gaat bijvoorbeeld om mensen met chronische psychiatrische problemen. Zij lopen vaak tegen vooroordelen in de maatschappij aan, kunnen moeilijk een huis huren of hebben last van terugval in ziekte. Sommigen hebben een laag zelfbeeld en weinig sociale contacten. 'Begeleiding op maat is een sleutelwoord', zo licht Ursula Drexhage (RIWIS) toe. 'Genezing is vaak niet mogelijk maar mensen kunnen wel weer baas worden over hun eigen leven als ze gerichte hulp en begeleiding krijgen. Soms werkt het goed als de ene cliënt de andere helpt. Heel concreet: een depressieve cliënt die de hond uitlaat van een cliënt met een lichamelijke beperking. Met meer structuur en sociale contacten kunnen mensen weer opkrabbelen.'

Creatief zijn is natuurlijk belangrijk, maar zulke situaties liggen niet voor het oprapen, realiseren de deelnemers zich. Toch is het goed om te benadrukken dat de doelgroepen veel talenten hebben, die waardevol zijn voor de gemeenschap, meent Drexhage.

Multidisciplinaire teams

Zwanet van Kooten van Radar Advies bespreekt de samenloop van de decentralisatie van de Awbz-begeleiding, de Wet Werken naar vermogen en de decentralisatie van de Jeugdzorg. De gemeente ziet zij hierbij als de regisseur die aan de knoppen draait. Belangrijk is om een integrale visie te ontwikkelen over al die terreinen heen, ook al is de ontwikkeling op het ene terrein verder dan op het andere.

Wat de Awbz-zorg betreft zijn de aanbieders heel erg divers, van zorgboerderij tot dagbesteding. Verstandig is om het denken in doelgroepen los te laten en te werken met multidisciplinaire teams; enigszins te vergelijken met de sociale wijkteams.

De gemeente als zorginkoper

Hans Hellendoorn van Significant gaat in zijn presentatie in op de inkoopaspecten. De gemeente wordt een soort zorginkooporganisatie en moet zich goed bezinnen over de invulling van die rol. Sturen op resultaat wordt steeds belangrijker. Slim doen dus, is het motto, om geld en kansen met elkaar te verbinden. Goed zicht hebben op ontwikkelingen in de regio, de behoefte en het aanbod en hoe je afwegingen maakt tussen aanbieders. De gemeente hoeft niet alles in concurrentie weg te zetten. Afhankelijk van de situatie kan een subsidie in sommige gevallen de beste optie zijn, of soms een aanbesteding. Ook in inkoop is maatwerk dus belangrijk.

Niet opportunistisch inschrijven maar dilemma's delen

De kant van de aanbieders wordt belicht door Irene Lavrijssen van CBP. Inkopers zijn bekend met opportunistische inschrijvers, die veel beloven, maar uiteindelijk niet leveren wat is afgesproken. Aan de andere kant zijn inkopers ook wel eens debet aan die situatie, als zij hun uitvraag niet goed formuleren. Want wie slecht uitvraagt, krijgt immers een slecht aanbod.

De deelnemers in de zaal herkennen het wel. Vertrouwen is nodig en een goede dialoog, waarbij partijen elkaars dilemma's delen. Dan kun je ook uitkomen op innovatieve oplossingen. Toch is dat gemakkelijker gezegd dan gedaan. Hoe moet een gemeente een dialoog aangaan met wel veertig verschillende aanbieders? En hoe kun je als gemeente de resultaten monitoren? Nee, gemakkelijk is het niet. Toch zijn dialoog en kennisuitwisseling nodig om uit die negatieve spiraal te blijven. De Handreiking Marktconsultatie die PIANOo ontwikkelde kan daarbij goed helpen.

Meer informatie?
Presentaties van deze bijeenkomst   
Handreiking Marktconsultatie  

Meer bijeenkomsten over dit onderwerp vinden de komende weken plaats in Doetinchem, Hoorn, Meppel, Leeuwarden, Leudal en Roosendaal.  
Themabijeenkomsten Transitie Begeleiding van AWBZ naar Wmo