Home :: Dossiers :: Innovatiegericht inkopen

Innovatiegericht inkopen

Innovatiegericht inkopen is van belang voor de effectiviteit en efficiency van de overheidsbestedingen, maar ook voor de innovatiekracht van het (Nederlandse) bedrijfsleven. Voor het vinden van de meest duurzame of meest optimale oplossing is continue vernieuwing belangrijk.

Innovatiekracht is concurrentiekracht. In de aanloop naar de inkoop van een innovatieve oplossing is de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven van groot belang. Ook moeten beide partijen bereid zijn in het voortraject te investeren: innovatieve oplossingen hebben soms hogere aanschafkosten, maar zijn op lange termijn vaak goedkoper. Met innovatiegerichte inkoop kan de overheid de innovatiekracht van bedrijven een impuls geven. Een afzetmarkt voor innovatieve oplossingen ontstaat door de vraag naar innovatieve producten.

De rijksoverheid besteedt jaarlijks zo'n 11 miljard aan producten, diensten en werken. Dat maakt de overheid een belangrijke speler, op een aantal gebieden zelfs de belangrijkste speler. Denk daarbij aan de ontwikkeling en groot onderhoud van werken. 

Wat is innovatiegericht inkopen 
Project innovatiegericht inkopen
Experiment innovatiegericht inkopen
Maatschappelijke innovatieversneller 
Vraaggestuurd innovatiebeleid  
Innovatiegericht inkopen, duurzaam inkopen en SBIR in beleid en agenda’s  

Wat is innovatiegericht inkopen

Bij innovatiegericht inkopen zoek je doelgericht naar een innovatieve oplossing of laat je ruimte aan de opdrachtnemer om een innovatieve oplossing aan te bieden. Daarbij kan het gaan om een (Europese) aanbesteding of de eerste aanschaf van een nieuw ontwikkeld product. In dat laatste geval spreken we vaak van de overheid als "launching customer". In enkele gevallen wordt een volledig nieuwe oplossing aangeboden (radicale innovatie). Veel vaker zien we echter dat de eigenschappen van een product verder ontwikkeld worden (incrementele innovatie). Zo heeft asfalt in de loop van de jaren vele ontwikkelingen doorgemaakt.

Metrokaart innovatie inkopen (FAQ)
Een snelle en makkelijke manier om kennis te maken met het onderwerp innovatie inkopen of innovatiegericht inkopen is de Metrokaart innovatie inkopen. Hoe stimuleer ik innovatiegericht inkopen? Wat zijn de voordelen van innovatiegericht inkopen? Op deze en andere veel gestelde vragen vindt u een antwoord via de Metrokaart innovatie inkopen (FAQ).
Metrokaart innovatie inkopen (FAQ)  

Project innovatiegericht inkopen

Het project "innovatiegericht inkopen" valt onder het kabinetsproject Nederland Ondernemend Innovatieland (NOI). Het project heeft tot doel om innovatiegericht inkopen te bevorderen door het op niveau brengen van de kennis en kunde over de mogelijkheden die de overheid als inkoper heeft. Op basis van de motie Aptroot Besselink zal een rijksbrede indicator ontwikkeld worden, die opgenomen is in de rijksbegroting voor 2010. Een voorstel voor deze indicator zal in november gereed zijn. Doel is om voor 2009 een pilot met deze indicator te doen.

Onder verantwoordelijkheid van PIANOo is een expertisenetwerk innovatiegericht inkopen ontwikkeld. Doel hiervan is het ontsluiten en opbouwen van impliciete en expliciete kennis over innovatiegericht inkopen.

Activiteiten van het expertisenetwerk in 2009/2010 zullen onder meer zijn:

  • Het inrichten van een virtueel netwerk op PIANOo-desk voor alle inkopers, vakspecialisten en projectleiders, die interesse hebben in innovatiegericht inkopen. Dit netwerk wordt binnenkort tijdens een bijeenkomst gelanceerd.
  • Succesvolle voorbeelden op het gebied van innovatiegericht inkopen van rijksoverheid, gemeenten, provincies en waterschappen verzamelen. Meer informatie op  
  • Het beschrijven van het innovatiegerichte aanbestedingsproces, inclusief voorbeelddocumenten als handreiking voor inkopers en het beschrijven van een concrete casus met aandacht voor inkoop- en verkoopkant.

Experiment innovatiegericht inkopen

Het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie, is een experiment gestart op het gebied van innovatiegericht inkopen. Dit wordt uitgevoerd door Agentschap NL. Het ministerie wil op deze manier informatie vergaren over het proces van innovatiegericht inkopen in de praktijk en de daarbij gewenste ondersteuning. Deze informatie wordt ontsloten voor andere geïnteresseerde overheden en gebruikt om het beleid op dit gebied verder te ontwikkelen. Voor het experiment wordt gezocht naar overheden die overwegen innovatieve oplossingen in te kopen.  
Experiment Innovatiegericht inkopen

Maatschappelijke innovatieversneller

De maatschappelijke innovatieversneller is een samenwerking tussen lead markets, SBIR en innovatiegericht inkopen.

Het Lead Market-Initiatief (LMI) identificeert nieuwe groeimarkten, zoals e-health, duurzaam bouwen, biobased products, beschermende textiel. Door nauwe samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven kunnen nieuwe producten ontwikkeld worden en op de thuismarkt worden geïntroduceerd. Dit zorgt voor een belangrijke marktvoorsprong ten opzichte van het buitenland. Naast wetgeving, normering en subsidie is inkoop door de overheid van belang om de ontwikkeling van een Lead Markt te kunnen stimuleren.
Lead Market-Initiatief (LMI)
Sustainable Construction Innovation - oproep

Voor het bevorderen van innovatiegericht inkopen is een gedegen voortraject van groot belang. Het gaat soms om een ontwikkeltraject, waarbij verschillende overheden en marktpartijen intensief samenwerken om innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor overheidsbehoeften en maatschappelijke vraagstukken. Het toepassen van het SBIR programma (Small Business Innovation Research) is hiervoor een belangrijk instrument. De tenders van de verschillende departementen worden geformuleerd als een brede thematische oproep om maatschappelijke knelpunten het hoofd te bieden. Zo kan het bedrijfsleven onderzoek en ontwikkeling uitvoeren op die gebieden waar het goed in is. Doel is om te komen tot de best werkende prototypes voor maatschappelijke knelpunten.
Het eindresultaat is een prototype dat bedrijven zelf markrijp moeten maken. Door inschakeling van het netwerk binnen de overheid kan gestimuleerd worden dat de specificaties van deze prototypes in aanbestedingen opgenomen worden. 
 

Vraaggestuurd innovatiebeleid

Vraaggestuurd innovatiebeleid  omvat instrumenten die gericht zijn op het verbeteren van de omstandigheden voor succesvolle marktintroductie of  het verbeteren van de vraagarticulatie. Doel is het vergroten van de vraag en daarmee ook de verspreiding van innovaties.
Naast innovatiegericht inkopen en SBIR kunnen normen en standaarden een belangrijke rol spelen. Met STEPPIN wil de Europese Unie dat innovatieve oplossingen gestimuleerd worden door open standaards te stimuleren in de verschillende lidstaten. 
Normen

Innovatiegericht inkopen, duurzaam inkopen en SBIR in beleid en agenda's 

Het Ministerie van EL&I heeft de verantwoordelijkheid voor innovatiegericht inkopen. Dit onderwerp komt dan ook terug in het nieuwe bedrijfslevenbeleid van EL&I.

Het kabinet heeft voor haar nieuwe bedrijfslevenbeleid aan bedrijven en wetenschappers gevraagd een agenda op te stellen voor AgroFood, Tuinbouw en uitgangsmaterialen, High Tech, Energie, Logistiek, Creatieve Industrie, Life sciences, Chemie en Water en Hoofdkantoren. Al deze sectoren hebben in juni 2011 een agenda opgesteld met voorstellen aan het kabinet. In vrijwel alle topsectorenagenda’s wordt de rol van de overheid als lead customer voor het stimuleren van baanbrekende innovaties voor maatschappelijke vraagstukken genoemd, met concrete suggesties voor pilots en proeftuinen.
Investeren in topsectoren

De bedrijfslevenbrief 'Naar de top: bedrijvenbeleid in actie' is de kabinetsreactie op deze voorstellen, maar ook een uitnodiging aan de topsectoren om – met het kabinet – de ingezette koers naar de top voort te zetten.  In haar reactie zet het kabinet er op in om 2,5% van het overheidsbrede inkoopbudget te besteden aan innovatiegerichte inkopen, waarbij ook alternatieven worden verkend.

Vanaf 2012 zal het kabinet zich richten op vijf à tien concrete boegbeeldprojecten, over thema’s die aansluiten op de innovatievraag van de overheid en die het innovatie- en exportpotentieel van met name het MKB vergroten. EL&I, BZK en I&M organiseren voor overheidsopdrachtgevers en bedrijfsleven sectorgerichte 'tafels'. Daar komen prestatieafspraken uit voort, waarbij aansluiting wordt gezocht op de kennis en innovatiecontracten van de topsectoren en de vragen van de overheid. Daarbij zullen ook ontwikkelingen via SBIR worden aanbesteed. 

Duurzaamheid is het belangrijkste maatschappelijke vraagstuk op dit moment. Op dit gebied is innovatiegericht inkopen dan ook een instrument, dat in verschillende agenda's van dit kabinet is ogenomen. Dat zijn onder meer de herziening systematiek duurzaam inkopen, de Green Deal en de duurzaamheidsagenda.

Op grond van het advies van VNO-NCW en enkele andere partijen, zal het kabinet meer aandacht besteden aan het realiseren van duurzaamheidsambities via duurzaam inkopen. Daarbij zal aangesloten worden op het nieuwe bedrijvenbeleid.  Daarnaast worden in deze agenda’s concrete acties genoemd, zoals het ontwikkelen van een digitaal 'meeting point' in 2012 en het organiseren van marktontmoetingen tussen bedrijfsleven en overheid. Via SBIR ontwikkelde innovaties zullen hier ook een plek krijgen. In de Green Deal is ook voorzien in het opschalen van enkele innovaties van koplopers.