Schoonmaakbranche

Onderstaande kennis van de markt Schoonmaak is opgezet volgens het stramien van de Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop. De checklist geeft veel aandachtspunten die van belang kunnen zijn bij het verzamelen van de benodigde marktkennis ter voorbereiding van een aanbesteding of inkoopopdracht.
Brochure Ken de Markt & Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop

De schoonmaakbranche is een nog betrekkelijk jonge bedrijfstak. Toch is de branche uitgegroeid tot één van de grootste werkgevers in Nederland. Een schone woon- en werkomgeving hebben immers grote invloed op ons dagelijks leven. Dankzij de professionele schoonmaak, is het bijvoorbeeld prettig werken in een schoon kantoor.

De schoonmaakbranche kent verschillende sectoren:

• Schoonmaakbedrijven, die zich richten op het schoonmaken van het interieur in allerlei sectoren (40% van het aantal bedrijven in de branche).
• Glazenwasserbedrijven, die zich voornamelijk bezighouden met glasbewassing en de uiterlijke verzorging van gebouwen (40%).
• Gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, die zich richten op industriële reiniging (m.n in de voedingsmiddelenindustrie), gevelreiniging, schoonmaakwerkzaamheden na brand en waterschade, vervoer (bussen, treinen, vliegtuigen (20%)).

Typering van aanbieders

De schoonmaakbranche telt in totaal ongeveer 8.200 bedrijven en maakt 1% uit van het totale Nederlandse bedrijvenbestand.

De top 10 van de omzetlijst is in 2010 dezelfde als in 2008 en 2009. Wel is de volgorde veranderd. ISS Cleaning Services is ondanks een krimp van 3,0% nog steeds het grootste schoonmaakbedrijf van Nederland met een omzet van € 329 miljoen, gevolgd door Asito die ook omzet moest inleveren (-1,2%). Echter, de nummers drie (CSU Cleaning Services) en vier (Hago Nederland) groeiden juist sterk, waardoor de top vier een stuk dichter bij elkaar is komen te liggen. De posities vijf en zes worden bezet door Gom Schoonhouden en Dolmans Groep. EW (nummer 7) klimt een plaatsje ten koste van Hectas (nummer 8). Schoonmaakbedrijf Succes en VLS Groep sluiten de top 10 af.

De verschillen tussen de grote en kleinere spelers in de schoonmaakbranche worden groter. De grote schoonmaakbedrijven - met meer dan € 15 miljoen omzet - realiseerden een groei van 3,9%, terwijl de kleine schoonmaakbedrijven - met een omzet tot € 2 miljoen - 2,9% moesten inleveren. De grootste klappen vielen bij de middelgrote schoonmaakbedrijven, met een omzet tussen de € 2 en € 15 miljoen. Zij moesten 3,8% van hun omzet inleveren in 2010. Tweederde van de bedrijfslasten bestaat uit personeelskosten.

Kleinere partijen kunnen zich op verschillende manieren onderscheiden: waarbij opereren in een niche en/of het aanbrengen van een specialisatie het meest succesvol lijkt. Daarnaast kan men zich onderscheiden door het leveren van hoge kwaliteit, het hebben van persoonlijk contact en het tonen van flexibiliteit.

Typering marktverhoudingen

De concurrentie in de branche blijft hoog, waardoor de druk op prijzen blijft bestaan. Het verschil tussen grote en kleine bedrijven neemt toe. De eerste groep weet nog in omzet te groeien, terwijl de laatste groep in omzet daalt. Overnames, fusies, samenwerkingsverbanden, alle mogelijkheden worden benut om tot kosten efficiency te komen. Ook vanuit de markt (internationalisering) worden bedrijven min of meer gedwongen om zich aan te sluiten bij een samenwerkingsverband.

Dynamiek

De schoonmaakbranche heeft het moeilijk. De prijzen staan onder druk en het volume neemt af. In 2010 krimpt de schoonmaakbranche voor het derde achtereenvolgende jaar. In absolute zin stijgt de omzet van de schoonmaakbedrijven weliswaar met 2,6%, maar deze omzetgroei wordt enkel gerealiseerd door het laten stijgen van de tarieven. Gecorrigeerd voor de prijsstijgingen en inflatie kromp de sector in 2010 met 1,5%.

Vorig jaar had de schoonmaakbranche slechts beperkt last van de crisis: de branche kromp in 2009 met maar 1,25%. Nu de economie weer aantrekt, is te zien dat de verschillende sectoren binnen de zakelijke dienstverlening dankzij hun vroeg cyclische karakter als eerste profiteren van dit herstel. De schoonmaakbranche vormt hier vooralsnog een uitzondering op en blijft in 2010 steken op een kleine krimp. Zolang de markt voor schoonmaakbedrijven niet groeit, zullen de concurrentie en de consolidatie van de sector verder toenemen.

Trends

Trends in de schoonmaaksector zijn:

• Het verbreden van de dienstverlening via een facilitair totaalconcept / multiservices door grotere bedrijven neemt toe.
• Bij kleinere bedrijven lijkt specialisatie juist beter te werken.
• Dagschoonmaak neemt in belangstelling toe: meer personeelsaanbod en kostenverlaging.
• De toename van automatiseringsoplossingen

Invloeden van buiten

• Ondernemers in het MKB hebben moeite te voldoen aan de eisen uit het aanbestedingstraject. Daarnaast is het voor bedrijven nog steeds een enorme (kostbare) inspanning om een dergelijk traject te doorlopen Combinatievorming, door gezamenlijk met andere zelfstandigen in te schrijven, biedt voor hen nieuwe kansen.
• De schoonmaakaanbieders zien de komende jaren kansen in de zorg, daar de uitbestedingstrend ook in deze sector doorzet. Een interessante ontwikkeling is de inzet van personeel van schoonmaakaanbieders bij het vervullen van diverse taken rondom het ziekenhuisbed.
• Het aantal m2 kantoorruimte dat dagelijks gebruikt wordt daalt door de toename van het nieuwe werken.
• In de branche worden steeds meer resultaatgerichte contracten afgesloten; waarbij de focus ligt op het uitbesteden op basis van outputspecificaties. De aanbieder krijgt daardoor meer verantwoordelijkheid voor haar eigen prestaties.
• De duur van schoonmaakcontracten is steeds korter. Dit heeft als gevolg dat er ook vaker moet worden aanbesteed.
• Uitbestedingstrajecten worden steeds vaker ondersteund door derde externe inkooppartijen.
• Doordat contracten korter duren en medewerkers dus vaker worden overgenomen door een andere partij, zorgt ervoor dat de schoonmaker zich vaak meer betrokken voelt bij de opdrachtgever dan bij de werkgever.
• Er vindt ook een omschakeling plaats van m2-prestatie naar beleving.

Keurmerken en certificaten

Kwaliteit in de schoonmaak wordt gemeenten volgens de norm NEN 2075. Het doel van deze norm is het vastleggen van een meetsysteem, dat volgens objectieve criteria de kwaliteit van de schoonmaakdienstverlening kan vaststellen. Dit instrument kan worden gebruikt om de uitgevoerde kwaliteit te vergelijken met de voorgeschreven kwaliteit. 

Branchevereniging

De Ondernemersorganisatie Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten (OSB) is de werkgeversorganisatie van de schoonmaak- en glazenwassersbranche in Nederland. Binnen deze sector zijn verder actief: de Stichting Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche, de Vereniging Schoonmaak Research (VSR) en het opleidingsinstituut SVS. 

Code Verantwoordelijk Marktgedrag 

Het toepassen van de Code Verantwoordelijk Marktgedrag in de schoonmaak- en glazenwassersbranch draagt bij aan professioneel inkopen en verantwoordelijk marktgedrag. De Code doet een beroep op het maatschappelijke verantwoordelijkheidsbesef van alle betrokkenen, in het bijzonder van de leidinggevenden van het bedrijfsleven en overheden. In de Code staan ook praktische zaken uitgewerkt, waarmee richtlijnen gegeven worden hoe een en ander ook feitelijk kan worden uitgevoerd. De nadruk ligt daarbij op het beoogde effect: meer professionele marktwerking, verbetering van werk- en arbeidsomstandigheden en versterking van de kwaliteit van productie en arbeid. 
Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Bronnen

ABN-AMRO sectorrapport: Schoonmaakbedrijven  (pdf)
Rabobank Cijfers en trends: Schoonmaakbedrijven  (maart 2011, pdf) 
De Nederlandse facility management markt 2008. Een overzicht van cijfers, trends en ontwikkelingen  (2008, pdf)
Servicemanagement: marktoverzicht 2010  (maart 2011, pdf)
Ondernemersorganisatie Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten (OSB)