Automatencatering

Automaten bieden een alsmaar grotere variatie aan producten. Bij drankenautomaten is er ruime keuze uit kwaliteitskoffies zoals espresso's, melanges zoals cappuccino en wiener melange, biologische koffies, koude koffiedranken, thee en warm of koud water. Frisdranken zijn er in alle denkbare variaties van alle merken in blik, petfles of getapt. Het foodassortiment is breder dan ooit. Door verbeterde opslag- en uitgiftetechnieken van de automaat is de grote verscheidenheid aan verpakking geen obstakel meer. 

Typering van aanbieders in de markt

In Nederland zijn ongeveer 300 automatenleveranciers en -operators actief. Opdrachtgevers kunnen bij hen terecht voor automaten, services zoals technisch en operationeel onderhoud en het assortiment voor de automaat. Een opdrachtgever kan kiezen wat hij bij de automatenleverancier afneemt. Allerlei variaties zijn denkbaar: alleen een automaat, een automaat in combinatie met een onderhoudsabonnement, alleen een servicecontract of het totale pakket. De opdrachtgever kan kiezen wat zijn voorkeur heeft: de automaat verzorgen of exploiteren, of dat laten doen door de automatenleverancier (operating).

Het meest populaire concept op de werkvloer is de levering van de automaat, de koffieproducten en de onderhoudsservice. De meeste leveranciers hanteren contracten voor meerdere jaren. De automaat kan gekocht, gehuurd of in bruikleen geplaatst worden. Dit hangt af van wensen, beschikbare budget en afspraken met de koffieleverancier.

Typering marktverhoudingen

In Nederland bestaat de markt uit zes grote internationale aanbieders, ongeveer 20 grote (multi) regionale aanbieders en ongeveer 90 lokale operators.

De zes grootste leveranciers zijn:

• Autobar
• DECS (Douwe Egberts Coffee System)
• Nestle
• Maas
• Selecta
• Coca Cola

Deze top is de laatste jaren niet veranderd. Het gecombineerde marktaandeel van deze zes partijen is licht toegenomen. De totale omzet in deze branche ligt tussen de 700 en 750 miljoen euro.

Dynamiek van de markt

De markt is sinds 2008 met ongeveer 7% gekrompen. Bij de warme dranken was de afname minder groot dan bij de automaten met fris of zoet. 

Trends binnen de branche

Beleving

Inspelen op de beleving van de consument speelt een steeds grotere rol. Pepsi heeft bijvoorbeeld een automaat waarmee je een vriend een drankje kan geven. Op de machine, die voorzien is van een touchscreen, kun je zijn naam en telefoonnummer invoeren en een videoboodschap opnemen. Je vriend krijgt een sms'je met een code die hij kan inwisselen bij de dichtstbijzijnde machine. Daar wordt ook de videoboodschap afgespeeld. 

Smaak

Jaarlijks drinken Nederlanders gemiddeld circa 147 liter koffie, dat zijn ruim drie kopjes koffie per dag! Koffie is dan ook één van de meest geliefde dranken in Nederland. Uit onderzoek is gebleken dat er weinig mensen zijn die géén koffie drinken. Koffie wordt vooral thuis gedronken, maar ook op het werk en in horecagelegenheden. Met die 147 liter koffie per jaar horen Nederlanders tot de 'enthousiaste koffie drinkers'. Alleen de Finnen, Noren, Zweden, Denen, Oostenrijkers en Zwitsers blijven ons nog voor.

De smaak van koffie wordt in de eerste plaats bepaald door de soort boon. De smaakbeleving verschuift steeds meer naar kwaliteit. De consument is hier ook bereid voor meer te betalen. Een kopje koffie van verse bonen (bean to cup) neemt in populariteit toe, terwijl filterkoffie (freshbrew) verliest aan marktaandeel. Ook kleine bedrijven hebben behoefte aan koffieautomaten in plaats van op de ouderwetse manier een 'bakkie zetten'. Variatiekoffie zoals cappuccino, espresso en Wiener Melange mogen niet meer ontbreken in de automaat op kantoor. Ook koude koffie wordt steeds populairder (zoals de Frappé).

Meer informatie over soort boon & zetmethoden.

Het drinken van water en thee onder werktijd neemt toe ten opzichte van cacao en koffie. Daarnaast is er ook meer aandacht voor gezonde producten in de automaten, zoals vruchtensappen en salades.

Techniek

Machines worden steeds mooier en technisch beter. De allernieuwste automaten beschikken over een elektronische koppeling waarmee gecontroleerd kan worden hoe de voorraad is en of er storingen zijn. Het 'zetgedeelte' van de drankautomaat is in 40 jaar tijd nauwelijks gewijzigd. De aansturing is echter, dankzij moderne elektronica, sneller en veelzijdiger geworden. Deze techniek ontwikkelt zich erg snel. Tegenwoordig zijn ook steeds meer multifunctionele apparatuur, met warme en koude compartimenten in één automaat. Ook het gebruik van gesloten betaalsystemen blijft toenemen. Een gesloten systeem is een betaalmethode waarbij de werknemer een eigen betaalpas krijgt om mee te betalen. Deze pas kan multifunctioneel worden ingezet bijvoorbeeld voor tijdsregistratie, printen op multifunctionals en het openen van deuren in relatie tot beveiliging. Ook mobiel betalen is in opmars.

Nieuw op de markt is de introductie van Multi-media schermen in koffieautomaten voor interne communicatie en nieuws/weer/verkeer.

Daarnaast kunnen automaten gekoppeld worden met Facebook of Twitter. Het allernieuwste is een automaat die voorzien is van een camera. Deze scant of de persoon ervoor een man of een vrouw is, schat zo goed mogelijk de leeftijd in en doet vervolgens een passend aanbod aan dranken. De automaat geeft bovendien het weer van de dag aan en laat daarbij passen de commercials zien.  

Duurzaamheid

Er is steeds meer aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Hierbij kan gedacht worden aan het recyclen van bekers en het gebruik van 'fair trade' koffiebonen. Ook uit duurzaamheid zich door lagere energiekosten per apparaten, het inzetten van gereviseerde apparaten in plaats van nieuwe apparaten en door minder automaten per aantal gebruikers te plaatsen.

Ook het productassortiment is aangepast. Het aandeel van vruchtensappen en salades neemt toe, evenals het aandeel zuivelproducten.

Een nieuw concept is "Vending 4 life". De automaten zijn voor bijna 100 procent recyclebaar en het assortiment bestaat voor het grootste deel uit biologische producten. De gebruiker kan via een touchscreen nagaan welke e-nummers of andere ingrediënten zijn opgenomen in het product. Het beschikbaar stellen van deze informatie is overigens vanaf 2015 wettelijk verplicht.

Contracten

De focus bij het aangaan van een contract met een automatenaanbieder ligt op lage integrale kosten. De trend zet door om ervoor te zorgen dat contracten zo 'compleet' mogelijk zijn. De aanbieder voorziet in zogenaamde 'zorgeloze' contracten; hierbij wordt naast preventief en correctief onderhoud ook de geldafhandeling en het voorraadbeheer geregeld. Een trend in de automatencatering zijn de prestatiecontracten. Een stap verder gaan de contracten waarbij het risico helemaal bij de opdrachtnemer gelegd wordt.

Prestatiecontracten worden steeds vaker afgesloten. Doel is om optimaal gebruikt te maken van de kennis en ervaring van de dienstverlener.

Keurmerken

Een overzicht van de bestaande keurmerken voor koffie is te vinden in de studie Vergelijking koffielabels.

Veel leveranciers van automaten zijn aangesloten bij het Handvest Gezonder Voedingsaanbod op scholen. Dit handvest is een initatief van het Convenant Gezond Gewicht. Het convenant is een samenwerkingsverband van 26 partijen (overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties). Doel van het convenant is de stijgende trend van overgewicht ombuigen in een daling. Het zwaartepunt van het convenant ligt op lokaal niveau: publieke en private partijen bouwen door allesomvattende initiatieven samen aan een gezonde gemeente.

Vanaf 1 januari 2006 zijn alle levensmiddelenbedrijven wettelijk verplicht een voedselveiligheidssysteem te hebben dat gebaseerd is op de HACCP-principes. Deze verplichting geldt ook voor de vendingbranche. Bedrijven die werkzaamheden verrichten zoals het vullen, schoonmaken en onderhouden van automaten dienen een voedselveiligheidssysteem te hebben. Dat geldt voor automaten die de volgende producten leveren:

• verpakte voedingsproducten die niet gekoeld hoeven te worden;
• voedingsproducten die gekoeld dienen te worden;
• warme en koude dranken op basis van poeders, bonen en (thee)bladeren.

Branchevereniging

De VIDA is de branchevereniging voor automatenoperators. Het is ook de netwerkorganisatie van de automatenoperator en zijn toeleverancier: de automatenfabrikant, de producent van food en drinks, de disposableleverancier, de leverancier van betaalsystemen, waterfilters, etc. De 45 leden hebben ongeveer 75% van de automatenmarkt in handen.

De EVA (European Vending Association) is een samenwerkingsverband van nationale brancheverenigingen en internationale bedrijven actief in de vendingbranche 

VIDA, branchevereniging voor automatenoperators 
EVA, European Vending Association 

Bovenstaande kennis van de markt Automatencatering is opgezet volgens het stramien van de Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop. De checklist geeft veel aandachtspunten die van belang kunnen zijn bij het verzamelen van de benodigde marktkennis ter voorbereiding van een aanbesteding of inkoopopdracht.
Brochure Ken de Markt & Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop