PIANOo-overzicht: Wijzigingen Aanbestedingswet 2012

bron: PIANOo

PIANOo heeft een overzicht opgesteld met de belangrijkste wijzigingen uit het wetsvoorstel Aanbestedingswet 2012, voorzien van een toelichting. U kunt het overzicht op deze pagina ook als printversie 'Factsheet wijzigingen Aanbestedingswet 2012' downloaden. (november 2015)

Belangrijkste wijzigingen per doelstelling

De wijzigingen zijn onderverdeeld naar doelstelling. Per doelstelling staan de belangrijkste wijzigingen vermeld en worden deze toegelicht.

  1. Ruimte voor duurzaamheid en innovatie
  2. Flexibilisering procedures
  3. Verlaging administratieve lasten
  4. Voorkomen integriteitsissues bij aanbesteden
  5. Kader bieden voor Publiek-Publieke Samenwerking
  6. Uitbreiden mogelijkheden om opdrachten voor te behouden
  7. Vereenvoudiging regels voor diensten contracten
  8. Introductie van één regime voor concessieopdrachten
  9. Verduidelijken toepassingsgebied speciale sectoren
  10. Kader stellen voor toepassing (wezenlijke) wijzigingen tijdens opdracht
  11. Bredere toepassing van regels m.b.t. milieu-, sociaal en arbeidsrecht 

Doelstelling 1: Ruimte voor duurzaamheid en innovatie
 

  • Wijziging: Marktconsultatie is expliciet opgenomen
    Toelichting: Het houden van een marktconsultatie staat nu expliciet in het wetsvoorstel, maar zonder verdere uitwerking. Een handreiking marktconsultatie met een stappenplan staat op pianoo.nl.
    Document: Handreiking Marktconsultatie

  • Wijziging: Nieuwe procedure Innovatiepartnerschap
    Toelichting: Deze nieuwe procedure biedt een aanbestedende dienst of speciale-sectorbedrijf de mogelijkheid om effectiever met innovatiegericht inkopen aan de slag te gaan. Door een partnerschap aan te gaan met een of meer ondernemingen en na een succesvolle ontwikkelfase het daaruit voortkomende product, werk of dienst direct aan te mogen kopen vervalt de noodzaak om na de ontwikkelingsfase opnieuw aan te besteden.

    Voorwaarde is wel dat het om de ontwikkeling en aankoop van innovatieve producten, diensten of werken gaat. In het wetsvoorstel staat een definitie van het begrip innovatie. Het kan dus ook om innovaties op onderdelen gaan of op innovaties van processen.

  • Wijziging: Mogelijkheid stellen van eisen aan de levenscyclus expliciet opgenomen
    Toelichting: Aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven mogen ook eisen, voorwaarden en criteria aan de inschrijvers en inschrijvingen stellen, die betrekking hebben op andere stadia van de levenscyclus dan de oplevering van het werk, de levering of de dienst. Het gaat dan bijvoorbeeld om de productie- en verwijderingsfase. Dit is momenteel al mogelijk, maar de wet bevatte geen expliciete bepalingen hieromtrent. 

    Aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven kunnen nu eisen stellen aan de milieubelasting van de productiemethode, de mate van recycling van de door hen af te nemen leveringen of de arbeidsomstandigheden van werknemers die worden ingezet bij de uitvoering van een opdracht. De voorwaarde blijft dat de gestelde eisen, voorwaarden en criteria proportioneel zijn en in een redelijke verhouding staan tot het voorwerp van de opdracht. Benadrukt wordt dat een aanbestedende dienst geen eisen, voorwaarden of criteria kan stellen die verband houden met het algemene ondernemingsbeleid van een inschrijver, zoals eisen die betrekking hebben op het algemene milieubeleid van een bedrijf of de man/vrouwverhouding in de raad van bestuur.

  • Wijziging: Keurmerken als eis onder voorwaarden toegestaan
    Toelichting: Het eisen van een keurmerk wordt onder voorwaarden toegestaan. Zo mag het geen onevenredige administratieve last opleveren voor ondernemers en innovatie niet belemmeren. Het eisen van een keurmerk moet proportioneel zijn. Een keurmerk mag alleen worden gevraagd als de onderliggende keurmerkeisen betrekking hebben op criteria die verband houden met het voorwerp van de opdracht.
    Een aanbestedende dienst of speciale-sectorbedrijf dient ook altijd een ander keurmerk of, indien de inschrijver een keurmerk niet tijdig kon verkrijgen, een ander bewijsmiddel te aanvaarden waaruit blijkt dat de inschrijver of inschrijving voldoet aan de eisen.
    Meer informatie: Inkoopproces: Voorbereiden opdracht - Keurmerken

  • Wijziging: Nieuw gunningscriterium laagste kosten o.b.v. kosteneffectiviteit en gewijzigde EMVI-terminologie
    Toelichting: De term 'economisch meest voordelige inschrijving' (EMVI) krijgt een andere betekenis. Het wordt de overkoepelende term voor de 3 gunningcriteria:
    - Laagste prijs
    - Laagste kosten, op basis van kosteneffectiviteit (zoals levenscycluskosten)
    - Beste prijs kwaliteit verhouding

    Het gunningscriterium 'laagste kosten' is nieuw en de 'beste prijs kwaliteitsverhouding' is de nieuwe benaming van het 'oude' gunningcriterium EMVI.
    Het uitgangspunt in de Aanbestedingswet 2012 om op beste prijs-kwaliteitverhouding te gunnen blijft gehandhaafd. Indien men op laagste prijs of laagste kosten gunt, moet men dit motiveren.

  • Het gunningscriterium laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit is nieuw. Terwijl bij laagste prijs alleen de aanschafprijs bepalend is, wegen bij laagste kosten naast de prijs ook andere kostencriteria mee. Een voorbeeld hiervan is het meewegen van kosten verbonden aan de gehele levenscyclus van een product. Zo kan duurzaamheid zwaarder meegewogen worden.

    In het wetsvoorstel staat welke kosten als levenscycluskosten kunnen worden aangemerkt en hoe deze moeten worden berekend. Het gaat om:
    - kosten in verband met verwerving, gebruik, onderhoud en afvalverwerking
    - kosten toegerekend aan externe milieueffecten mits de geldwaarde kan worden bepaald en gecontroleerd.

Doelstelling 2: Flexibilisering procedures

  • Wijziging: Versoepeling mededingingsprocedure en concurrentiegerichte dialoog
    Toelichting: Aanbestedende diensten mogen beide procedures gebruiken voor opdrachten waarin een element van ontwerp of innovatie zit. Ook wanneer de openbare of niet-openbare procedure waarschijnlijk niet tot een bevredigend resultaat zal leiden, mag deze procedure toegepast worden. Dat is onder andere het geval als een aanzienlijke aanpassing van gemakkelijk in de markt beschikbare werken, leveringen of diensten noodzakelijk is om in de inkoopbehoefte te kunnen voorzien.

    Verder mogen beide procedures gebruikt worden voor complexe projecten of wanneer technische specificaties niet nauwkeurig genoeg kunnen worden vastgesteld.
    Om transparantie en gelijke behandeling te waarborgen moet een aanbestedende dienst vooraf de minimumeisen en de gunningscriteria vaststellen en bekend maken. De minimumeisen, de gunningscriteria (verplicht beste prijs kwaliteit verhouding) en de wegingsfactoren vormen geen onderdeel van de onderhandeling.

    Voor speciale-sectorbedrijven is de concurrentiegerichte dialoog een standaard procedure geworden.
    De mededingingsprocedure met onderhandeling is de nieuwe benaming voor de onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking voor opdrachten van aanbestedende diensten (deel 2 wetsvoorstel). Bij opdrachten van speciale sectorbedrijven (deel 3 wetsvoorstel) blijft de huidige onderhandelingsprocedure met aankondiging gehandhaafd.

  • Wijziging: Vereenvoudiging toepassing van een dynamisch aankoopsysteem (DAS)/Marktplaatsten kunnen DAS worden ingericht
    Toelichting: De verplichting om opdrachten binnen het systeem apart aan te kondigen vervalt. Dit vereenvoudigt deze procedure aanzienlijk.

    Een aanbestedende dienst of speciale-sectorbedrijf kondigt aan gebruik te willen maken van een dynamisch aankoopsysteem gedurende een bepaalde periode. In die periode kunnen ondernemers die aan de gestelde eisen voldoen een indicatieve inschrijving doen, op basis waarvan de aanbestedende dienst of het speciale-sectorbedrijf besluit of de ondernemer wordt toegelaten tot het systeem. Binnen het dynamisch aankoopsysteem kunnen dan vervolgens specifieke opdrachten worden uitgezet die niet meer afzonderlijk aangekondigd hoeven te worden. De tot het systeem toegelaten ondernemers worden direct uitgenodigd om in te schrijven op de specifieke opdracht. De in Nederland veel gebruikte elektronische marktplaats kan worden ingericht als een dynamisch aankoopsysteem om aan de verplichtingen van de wet te voldoen.

  • Wijziging: Termijn voor nadere inlichtingen wijzigt
    Toelichting: De termijn voor nadere inlichtingen is aangepast naar aanleiding van de evaluatie van de Aanbestedingswet 2012. Deze bedraagt nu uiterlijk 6 dagen voor de uiterste datum voor het indienen van de inschrijvingen, in het wetsvoorstel verandert deze in uiterlijk 10 dagen.

Doelstelling 3: Verlaging administratieve lasten

  • Wijziging: Elektronisch aanbesteden wordt verplicht vanaf 1 juli 2017
    Toelichting: Vanaf 1 juli 2017 zijn aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven verplicht alle communicatie en informatie-uitwisseling elektronisch te laten verlopen. De verplichting geldt voor opdrachten boven de drempel.

    Om elektronisch aanbesteden te faciliteren is TenderNed ontwikkeld met een publicatiemodule, inschrijfmodule en een digitaal bedrijfsdossier. Naast TenderNed is ook een aantal private aanbestedingsplatforms actief die een koppeling hebben met TenderNed om de verplichte publicaties te verzorgen.

  • Wijziging: Het Uniform Europees Aanbestedingsdocument wordt geïntroduceerd.
    Toelichting: Er komt een Uniform Europees Aanbestedingsdocument (UEA). De verplichtingen omtrent het gebruik blijven ongewijzigd. Enige wijziging hierin is dat bewijsmiddelen al tijdens de procedure opgevraagd mogen worden wanneer dit nodig is voor een goed verloop van de procedure. Het UEA is inmiddels opgesteld door de Europese Commissie. Het UEA vervangt bij aanbestedingen zowel boven als onder de Europese aanbestedingsdrempels het Nederlandse model Eigen verklaring
    Document: Uniform Europees Aanbestedingsdocument

Doelstelling 4: Voorkomen integriteitsissues bij aanbesteden

  • Wijziging: Maatregelen ter voorkoming van belangenconflicten vereist
    Toelichting: Aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven moeten passende maatregelen nemen om belangenconflicten te voorkomen. Zo wordt vervalsing van de mededinging vermeden en de gelijke behandeling van ondernemers bevorderd.

    Van een belangenconflict is bijvoorbeeld sprake als een personeelslid van een aanbestedende dienst bij de aanbestedingsprocedure financiële of andere persoonlijke belangen heeft bij de uitkomst van de procedure. Voorbeelden van passende maatregelen: integriteitsprotocollen, integriteitscodes, normen, compliance regelingen, integriteitsbepalingen in cao's of een intern meldpunt voor belangenconflicten.

  • Wijziging: Mogelijkheid tot uitsluiting op basis van prestaties uit het verleden
    Toelichting: Het is mogelijk een ondernemer die blijk heeft gegeven van aanzienlijke of voortdurende tekortkomingen uit te sluiten van deelneming aan een opdracht.

    Zo wordt voorkomen dat belastinggeld terecht komt bij ondernemers die structureel tekortschieten bij de uitvoering van een opdracht. Uitsluiting op basis van prestaties uit het verleden mag pas als het slechte presteren heeft geleid tot vroegtijdige beëindiging van een eerdere opdracht, tot schadevergoeding of tot andere vergelijkbare sancties.

  • Wijziging: Afzien van uitsluiting mogelijk als ondernemer betrouwbaarheid kan aantonen
    Toelichting: De uitsluiting van ondernemers in een aanbestedingsprocedure kan disproportionele gevolgen hebben. Momenteel ligt het initiatief om van uitsluiting af te zien alleen bij de aanbestedende dienst. Het wetsvoorstel geeft ook ondernemingen de mogelijkheid op eigen initiatief hun betrouwbaarheid aan te tonen bij de aanbestedende dienst (en speciale-sectorbedrijven). Bijvoorbeeld in de gevallen dat zij schade hebben vergoed of actief hebben meegewerkt met de onderzoekende autoriteiten en maatregelen hebben genomen om verdere fouten te voorkomen. Indien de aanbestedende dienst van oordeel is dat de maatregelen voldoende zijn, hoeft zij de ondernemer niet uit te sluiten.

Doelstelling 5: Kader bieden voor Publiek-Publieke Samenwerking

  • Wijziging: De grenzen van publieke-publieke samenwerking zijn verduidelijkt
    Toelichting: Het wetsvoorstel verduidelijkt welke grenzen en voorwaarden worden gesteld aan publiek publieke samenwerking, om ervoor te zorgen dat de samenwerking niet leidt tot vervalsing van de mededinging. Deze voorwaarden zijn deels gebaseerd op jurisprudentie. De voorwaarden zijn verbonden aan de financiering, de taken van de rechtspersoon en het toezicht van de aanbestedende dienst of het speciale-sectorbedrijf op de rechtspersoon.

    Buiten het toepassingsbereik van het wetsvoorstel vallen:
    - gunning uitsluitend tussen twee of meer aanbestedende diensten of speciale-sectorbedrijven,
    - de opdracht strekt tot uitvoering van hun taken om gemeenschappelijke wijzigingen te verwezenlijken,
    - de samenwerking berust uitsluitend op overwegingen van openbaar belang.

Doelstelling 6: Uitbreiden mogelijkheden om opdrachten voor te behouden

  • Wijziging: Opdrachten voorbehouden aan bepaalde organisaties wordt uitgebreid.
    Toelichting: De Aanbestedingswet 2012 biedt de mogelijkheid opdrachten voor te behouden aan sociale werkvoorzieningen als ten minste 50% van de werknemers gehandicapt is. In het wetsvoorstel wordt dit percentage verlaagd naar 30%. Ook wordt 'kansarmen' toegevoegd aan de doelgroep, om aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven de mogelijkheid te bieden opdrachten voor te behouden aan ondernemingen die de integratie van arbeidsbeperkten tot doel hebben. Hiermee wordt aangesloten bij de participatiewetgeving.

    Het wetsvoorstel biedt verder de mogelijkheid om specifieke diensten op het gebied van gezondheid, sociale en culturele diensten voor te behouden aan bepaalde organisaties.

Doelstelling 7: Vereenvoudiging regels voor diensten contracten

  • Wijziging: Algemene lichte regime voor 2B-diensten verdwijnt/voor sociale en andere specifieke diensten komt er een lichter regime.
    Toelichting: Enkele zgn. B diensten gaan onder het reguliere aanbestedingsregime vallen, zoals diensten op het gebied van vervoersondersteunende activiteiten. Andere diensten worden juist aan het nieuwe lichte regime toegevoegd.

    Enkele voorbeelden van diensten die onder de vereenvoudigde regelgeving vallen:
    - Maatschappelijke dienstverlening
    - Gezondheidsdiensten
    - Diensten op het gebied van cultuur
    - Onderwijsdiensten
    - Bepaalde juridische diensten
    - Horeca diensten

    In bijlage XIV van Richtlijn 2014/24/EU staan alle diensten inclusief de CPV-codes die onder het lichte regime vallen.

    Het lichte regime voor deze diensten houdt in:
    - Een verplichte aankondiging of vooraankondiging bij opdrachten met een waarde boven € 750.000 (bij speciale-sectorbedrijven is deze grens € 1.000.000).
    - Het beantwoorden van door ondernemers gestelde vragen over de aanbesteding
    - Het opnemen van technische specificaties in het aanbestedingsdocument
    - Het verplicht gebruik van de Eigen verklaring
    - Het opstellen van een proces-verbaal van de opdrachtverlening
    - Het aankondigen van de gegunde opdracht

Doelstelling 8: Introductie van één regime voor concessieopdrachten

  • Wijziging: Regels voor concessieopdrachten in deel 2a in het wetsvoorstel.
    Toelichting: Er is een nieuw regime voor concessieopdrachten voor diensten en de bestaande bepalingen voor de concessieopdrachten voor werken zijn aangevuld. Hierdoor ontstaat één licht regime voor concessieopdrachten. Kenmerkend is het vormvrije karakter. Het staat aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven, met inachtneming van de algemene beginselen, vrij om de procedure te organiseren naar eigen goeddunken.

    De bepalingen zijn van toepassing op concessies waarvan de waarde gelijk is aan of groter is dan EUR 5.186.000. Het wetsvoorstel bevat specifieke bepalingen voor de waardebepaling van concessies. Is de waarde van een concessie bij aankondiging lager dan het drempelbedrag, maar op het moment van gunning 20 % hoger (en wordt daarmee de drempel overschreden), dan is een Europese procedure alsnog verplicht.

    Om te bepalen of sprake is van een concessie moet worden gekeken naar de aard van de inhoud van de opdracht, ongeacht de vorm. Het wetsvoorstel geeft handvatten om een opdracht als een concessieopdracht in de markt te zetten. 

    De definitie van een concessieopdracht bestaat uit 2 onderdelen:
    1. Er dient sprake te zijn van een opdracht. Een vergunning zonder juridisch afdwingbare tegenprestatie is daarmee geen concessieopdracht.
    2. Daarnaast dient de opdracht een daadwerkelijk exploitatierisico voor de concessiehouder in te houden.

    Het is mogelijk een concessieopdracht zonder verdere uitleg of motivering voor een looptijd van maximaal vijf jaar te gunnen. Een langere looptijd moet gemotiveerd worden. In dat geval dient de looptijd wel beperkt te zijn tot de periode waarvan redelijkerwijs verwacht mag worden dat de investering die de concessiehouder heeft gedaan, samen met een rendement, valt terug te verdienen.

Doelstelling 9: Verduidelijken toepassingsgebied speciale sectoren

  • Wijziging: Toepassingsbereik verduidelijkt
    Toelichting: Activiteiten met betrekking tot de exploratie van olie en gas en bepaalde postdiensten (financiële, logistieke, elektronische en filateliediensten) vallen niet langer onder het toepassingsbereik van deel 3 (speciale sectoren) van het wetsvoorstel.

    Het toepassingsgebied van de richtlijn voor speciale-sectorbedrijven is verduidelijkt. Aanbestedende instanties die geen aanbestedende diensten of overheidsbedrijven in de zin van het wetsvoorstel zijn, zijn alleen aan de bepalingen ervan onderworpen voor zover zij een activiteit op basis van een bijzonder of uitsluitend recht uitoefenen. Rechten die zijn verleend op basis van objectieve criteria, door middel van een procedure waaraan voldoende bekendheid is gegeven, vormen geen bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van het wetsvoorstel.

    Deze procedures omvatten:
    a) aanbestedingsprocedures met een voorafgaande oproep tot mededinging op basis van de aanbestedingsrichtlijnen;
    b) procedures op basis van andere rechtshandelingen van de Europese Unie die vermeld zijn in een aparte bijlage bij de richtlijn voor speciale-sectorbedrijven 2014/25/EU (bijlage II).

  • Wijziging: Looptijd van raamovereenkomsten is gemaximeerd tot 8 jaar
    Toelichting: Om de mededinging te versterken maximeert dit wetsvoorstel de looptijd van een raamovereenkomst voor speciale-sectoropdrachten tot in beginsel acht jaar. Het speciale-sectorbedrijf kan van dat maximum afwijken, mits die afwijking deugdelijk wordt gemotiveerd. Een raamovereenkomst zonder maximum looptijd sluit immers de markt af.

Doelstelling 10: Kader stellen voor toepassing (wezenlijke) wijzigingen tijdens opdracht

  • Wijziging: Bepalingen, publicatie en criteria voor wijzigingen
    - Bepalingen opgenomen voor niet-wezenlijke wijziging tijdens de looptijd van een opdracht
    - Verplichting opgenomen voor het publiceren van wijzigingen
    - Criteria vastgelegd voor wezenlijke wijzigingen

    Toelichting: Uitgangspunt blijft dat bij een wezenlijke wijziging van een overheidsopdracht tijdens de looptijd de opdracht opnieuw in de markt wordt gezet. Het wetsvoorstel bepaalt onder welke voorwaarden een wijziging niet wezenlijk is en geen nieuwe procedure nodig is. Bijvoorbeeld indien in de oorspronkelijke opdracht herzienings- clausules (bijvoorbeeld prijsindexatie) zijn opgenomen of indien het wijzigingen betreft onder een bepaalde waarde. Voorwaarde is dat de aard van de opdracht niet wordt gewijzigd (o.a. geen levering i.p.v. werk)

    Bij aanvullende werken, leveringen en diensten tot een bepaalde waarde, de verandering van opdrachtnemer en een wijziging van de opdracht onder onvoorziene omstandigheden is een wijziging van de overeenkomst onder bepaalde voorwaarden toegestaan. Deze wijzigingen dienen via TenderNed bekend te worden gemaakt.

    Het wetsvoorstel bepaalt ook wanneer een wijziging in ieder geval wel wezenlijk is. Het betreft hier vooral codificatie van jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie.

Doelstelling 11: Bredere toepassing van regels m.b.t. milieu-, sociaal en arbeidsrecht

  • Wijziging: Toepassen van deze regels ook bij opdrachten onder de drempel
    Toelichting: Implementatie motie Reuten in wetsvoorstel. 
    Aanbestedende diensten en speciale sectorbedrijven moeten ook bij opdrachten onder de drempel ondernemers vragen, bij het opstellen van een inschrijving rekening te houden met (inter) nationale verplichtingen op het gebied van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht. Bij niet-naleving daarvan dienen zij dit te melden bij de Inspectie van SZW.

Printversie van bovenstaand overzicht