Aanpak Duurzaam GWW: denken vanuit het belang voor het totaal

Waterschap Hunze & Aa's heeft al sinds 2010 duurzaamheid op de agenda staan. En dan niet in algemene zin, maar gerichte doelstellingen op specifieke thema's met inmiddels een energieneutraal waterschap als ultiem streven. De Aanpak Duurzaam GWW, die duurzaamheid handen en voeten geeft in de Grond-, Weg-, en Waterbouw (GWW), past hier perfect bij. Ervaringsdeskundigen Gerard Sterk en Boy de Vries vertellen waarom: "Je kijkt nu in een eerder stadium over je eigen grenzen heen. En doordat je geconfronteerd wordt met de effecten van acties, kom je tot nieuwe én goed onderbouwde oplossingsrichtingen." (mei 2016)

Praktijkvoorbeeld Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI)

Om gerichter aan de slag te kunnen met duurzaam inkopen, implementeerde Waterschap Hunze & Aa's de Aanpak Duurzaam GWW.

Bijzonder

Als pilot-project koos Hunze & Aa's een multidisciplinair project dat onder gewone omstandigheden niet integraal kon worden uitgevoerd. Met de Aanpak Duurzaam GWW was die mogelijkheid er wel.

Sinds

2015

Voor- en nadelen

  • Plus: De Aanpak Duurzaam GWW dwingt je om duurzaamheid af te bakenen en zorgt voor betere onderbouwing van (duurzame) keuzes.
  • Plus: Met de Aanpak Duurzaam GWW kijk je over eigen grenzen heen waardoor je efficiënter en effectiever te werk gaat en meer draagvlak creëert.
  • Min: De 'volle gereedschapskist' van de Aanpak schrikt in eerste instantie af, ook al hoef je lang niet alle tools te gebruiken.
  • Min: Het duurt in de leerfase langer om een project van de grond te krijgen, maar dat is wat ons betreft een aanloopprobleem.

Concrete duurzaamheidsdoelen formuleren

Al in 2010 formuleerde Waterschap Hunze & Aa's haar ambities op het gebied van duurzaamheid in een beleidskader en maatregelprogramma. Ingegeven door het klimaatakkoord tussen het Rijk en de Unie van waterschappen datzelfde jaar, was het beleidskader een eerste stap op weg naar duurzamer waterbeheer met een sterke focus op CO2-reductie en energiebesparing en -opwekking. Strategisch beleidsadviseur Gerard Sterk vertelt: "Het klimaatakkoord richtte zich op een aantal specifieke thema's waaronder energie, duurzaam inkopen, mobiliteit en afvalstoffen.

Binnen die thema's zijn we aan de slag gegaan met concrete organisatiedoelstellingen." Het invulling geven aan doelstellingen op het gebied van duurzaam inkopen en bouwen, bleek nog knap lastig omdat de richtlijnen erg algemeen waren. Sterk: "Wij hebben veel infrastructureel werk dat we uitbesteden, zoals aanleg en onderhoud van zuiveringsinstallaties, sloten, kanalen, sluizen en stuwen. Daarin investeren we jaarlijks zo'n vijftien miljoen euro netto. Voor deze specifieke diensten boden de bestaande specificaties voor duurzaam inkopen ons te weinig richting. De komst van samenwerkingsverband Duurzaam GWW had voor ons op geen beter moment kunnen komen. Helemaal prettig was de plek die de Unie van waterschappen ons later bood in de 'koplopersgroep' van waterschappen. Zo konden we als een van de eersten aan de slag met de Aanpak Duurzaam GWW."

Steun van het bestuur

Met steun van de directie en het betrokken management ging Hunze & Aa's aan de slag met de Aanpak Duurzaam GWW. Sterk: "Bij Hunze & Aa's houden we erg van snelheid; we zijn gewend om zaken direct op te pakken. Maar voor een experiment als dit, moet je de tijd nemen. Je krijgt te maken met veel onbekende factoren, moet veel onderzoek doen en een nieuwe manier van werken eigen maken. Gelukkig hebben we die extra tijd ruimschoots gekregen."

Na de officiële go, moest nog wel geschikte projecten gevonden worden. "Liefst projecten met verschillende disciplines en scopes zodat we een goed beeld zouden krijgen van de Aanpak en waarvoor deze het meest geschikt is", zegt Sterk. "Zo zijn we ook uitgekomen bij het project 'Fiemel' van Boy de Vries." De Vries knikt instemmend: "Ik was al eerder op zoek naar kansen om mijn project te combineren met andere opgaven vanuit het waterschap. Het lukte mij niet om hier gewoon de handen voor op elkaar te krijgen, maar als pilot-project voor de Aanpak Duurzaam GWW bleek de mogelijkheid er wel."

Afwateringsinstallatie

Over de eigen grenzen heen kijken

Het project van De Vries bestond uit het realiseren van een kleine kilometer natuurvriendelijke oever in het gebied Oldambt-Fiemel. De Vries vertelt: "Dit project leent zich erg goed voor een combinatie met andere werken, zoals baggeren of vervangen van beschoeiing. Maar door afwijkende planningen en budgetten – mijn project had een strakke deadline - kreeg ik het intern niet voor elkaar acties te combineren. Toen we het project benaderden vanuit de Aanpak Duurzaam GWW en alle beperkende factoren loslieten, lukte het wel." Een proces dat eenvoudiger klinkt dan het was. De Vries: "Met een team van collega's van verschillende betrokken afdelingen, hebben we eerst een mindmap gemaakt. Hierin hebben we alles opgenomen wat er aan ontwikkelingen en opgaven in het gebied speelde. Daar zijn diverse scenario's uitgekomen die we vervolgens hebben uitgewerkt met de Omgevingswijzer, een van de instrumenten uit de Aanpak Duurzaam GWW.

De Omgevingswijzer laat precies zien welke effecten een scenario heeft op de omgeving en dus ook hoe duurzaam het is." Door de Omgevingswijzer werden De Vries en Sterk zich ook meer bewust van oorzaak en gevolg binnen een gebiedsproces. Sterk: "Doordat je in een eerder stadium geconfronteerd wordt met de effecten van acties en doordat je over je eigen grenzen heen kijkt, kom je tot nieuwe én goed onderbouwde oplossingsrichtingen." Toch waren de uitkomsten van de Omgevingswijzer ook vrij logisch. En dat is volgens De Vries juist een goed teken: "De Omgevingswijzer is een degelijk instrument dat laat zien waar kansen liggen. Logische kansen, maar die je wel pas ziet als je traditionele patronen durft los te laten."

Financieel voordeel

Het enthousiasme is groot bij Hunze & Aa's. Dat blijkt ook uit het voornemen om intern voor te stellen de Aanpak Duurzaam GWW voortaan als vaste methodiek te hanteren. Sterk: "In ieder geval bij gebiedsprocessen waarin wij leidend zijn, maar ook in combinatie met andere partijen zullen wij voorstaan op het gebruik van de Aanpak Duurzaam GWW en deze proberen in te bedden in het proces."

En ook financieel zien Sterk en De Vries voordelen. De Vries: "Juist omdat je in een vroeg stadium ziet waar kansen liggen om werken te combineren, denk ik dat de aanpak financieel voordeel oplevert. Al zul je aan het begin misschien iets meer kwijt zijn omdat je meerdere acties tegelijk uitvoert, op de lange termijn levert het zeker voordeel op." Sterk is het met zijn collega eens en durft zelfs te beweren dat met de Aanpak Duurzaam GWW een soort optimum gevonden is. "Omdat je alle aspecten van een project in combinatie met duurzaamheids- en life cycle-effecten hebt meegenomen, kun je echt wel spreken van een optimum."

Ervaringen delen en adviezen geven

Dankzij de Aanpak Duurzaam GWW is Hunze & Aa's voor project Fiemel tot een integrale aanpak gekomen. En dat is ook hoe zij de opdracht in de markt zullen zetten. Sterk: "We gaan op zoek naar een opdrachtnemer die het hele plan kan uitvoeren. Uiteraard is er ruimte voor onderaannemers, maar we willen het project in één hand houden. Daarbij moeten gegadigden natuurlijk ook voldoen aan duurzaamheidscriteria, maar die hebben we deels opengelaten. We willen genoeg ruimte laten voor creativiteit en innovatie vanuit de markt , en niet van tevoren alles dichttimmeren. Daarom zijn we ook zeker nog van plan met een aantal partijen een marktconsultatie te houden en staan we open voor tips van andere waterschappen uit de koplopersgroep."

De koplopersgroep komt regelmatig bijeen om ervaringen te delen en de leden geven presentaties in het land om de Aanpak Duurzaam GWW te promoten. Ook Sterk en De Vries zijn trouwe ambassadeurs. Adviezen die zij hun waterschapscollega's tijdens bijeenkomsten geven, zijn vooral gericht op het aan de slag gaan. De Vries: "Belangrijkste is om het gewoon te doen en je niet te laten afschrikken door de volle gereedschapskist van de Aanpak. Wel benadrukken we altijd dat, zeker in de beginfase, ondersteuning nodig is en adviseren we om voldoende kennis in huis te halen. Faciliteer opleidingen en organiseer leerkringen zodat je van elkaar kunt leren." Sterk vult aan: "En wat denk ik voor iedereen geldt die met duurzaamheid aan de slag wil: denk vanuit het belang van het totaal. Kijk verder dan de afdelingsagenda, denk out of the box en wees bereid om eigen agenda's en planningen los te laten. Alleen dan en met langetermijndenken kom je echt verder."

Meer over de Aanpak Duurzaam GWW

De Aanpak Duurzaam GWW is een praktisch instrument om duurzaamheid in GWW-projecten een plaats te geven en te koppelen aan organisatiedoelen. Met de aanpak, die zich in een aantal fasen onder meer richt op het formuleren van ambities, wordt er winst behaald op de drie P's; People, Planet en Profit.
Aanpak Duurzaam GWW  op duurzaamgww.nl

Meer over de Omgevingswijzer

Met de Omgevingswijzer is het mogelijk om al op voorhand de duurzaamheid van een project in kaart te brengen. Op basis van een vragenlijst wordt duidelijk wat de duurzaamheidseffecten van een project zijn en of een project een positieve, negatieve of geen bijdrage levert. Zo geeft de Omgevingswijzer inzicht in sociale, ecologische en economische duurzaamheid (people, planet en profit) en vormt een goede basis om kansen (en bijbehorende risico's) bespreekbaar te maken bij betrokken partijen uit een gebied.
Omgevingswijzer  op omgevingswijzer.org