Academie Internationale Sociale Voorwaarden: op zoek naar het waarom - verslag 20 november 2018

In 2025 moet kinderarbeid wereldwijd zijn uitgebannen. Het is een van de Sustainable Development Goals (SDG’s) die de 193 lidstaten van de Verenigde Naties in 2015 ondertekenden. De SDG’s hebben een belangrijke plek in de nieuwe Academie Internationale Sociale Voorwaarden (ISV); een serie bijeenkomsten gericht op het toepassen van ISV in het inkoopproces. De eerste bijeenkomst vond plaats op dinsdag 20 november 2018: de Internationale Dag van de Rechten van het Kind.

Tot en met juni 2019 wonen de 35 deelnemers aan de ISV-Academie 6 verschillende bijeenkomsten bij. In deze periode gaan de deelnemers met een concreet inkooptraject aan de slag, waarvan het onderwerp varieert van bedrijfskleding tot  ICT en werken. De trainers van de Academie zijn Thea Smit (Programmamanager MVI bij onder meer Stichting Rijk), Liesbeth Unger (oprichter en jurist bij Human Rights at Work) en Marcel Jacobs (oprichter Circl8 en tot voor kort Director Supplier Sustainability bij Philips).

Het nieuwe Rijkskader

Thea Smit trapte af door Milan Bijl enkele vragen voor te leggen. Als Adviseur Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) bij PIANOo weet Bijl veel af van de ontwikkelingen binnen deze tak van inkoop. ‘Bij het MVI-loket van PIANOo zijn diverse thema’s ondergebracht, naast ISV bijvoorbeeld ook circulair inkopen’, vertelt hij. ‘In Nederland zijn we redelijk ver als het gaat om milieuthema’s, maar ik zie dat we bij de sociale voorwaarden nog veel winst kunnen behalen. Het nieuwe Rijkskader, dat begin 2017 is gepubliceerd, vraagt ons om meer oog te hebben voor sociale kwesties.’

Volgens Bijl kan de aanpak die we in Nederland voor sociale aspecten hanteren ook breder worden toegepast. ‘Door de due diligence-aanpak probeer je inzicht te krijgen in de keten. Dit is niet alleen relevant voor het verbeteren van sociale arbeidsomstandigheden, maar is ook cruciaal bij het behalen van milieuambities.’

Deelnemers over hun drijfveren

Vervolgens legden de deelnemers aan de hand van een foto uit waarom zij graag aan de slag willen met ISV. Een greep uit de reacties:

  • ‘We vinden het vaak heel gewoon om dingen te kopen die in fabrieken met niet al te beste werkomstandigheden worden gemaakt. Maar dit zou eigenlijk niet normaal moeten zijn.’
  • ‘Er wordt te weinig nagedacht over de gevolgen van inkoop. We zouden meer moeten nadenken over waar we onze spullen vandaan halen. En niet alleen nadenken over het verkrijgen van het materiaal, maar ook over het teruggeven.’
  • ’Wat je vraagt, moet je ook controleren. Maar dat is best lastig in de praktijk.’

Probleemverkenning

Nadat de deelnemers hun verwachtingen van de Academie met elkaar hadden gedeeld, nam Liesbeth Unger het woord. Zij zoomde in op de vraag ‘Wat is het probleem?’ In reactie hierop noemden de aanwezigen de kloof tussen rijk en arm; het kapitalistisch systeem; het niet transparant zijn van ketens; desinteresse bij 90 procent van de mensen en tot slot het wel willen, maar niet weten hoe en waar te beginnen.

Een video van Omroep Brabant over retailketen Primark en de misstanden in de kledingindustrie leidde tot diverse commentaren. Een deelnemer uitte haar twijfel of de situatie wel verbetert als kinderarbeid zou worden vermeden. Unger: ‘Als je leveranciers dwingt om kinderen te ontslaan, komen deze vaak in een slechtere situatie terecht. Daarom is het complex: je kunt niet hier iets bedenken en daar opleggen. Dat moet in overleg met lokale mensen gebeuren.’

Unger wees erop dat om dit soort complexe en soms politiek gevoelige kwesties te vermijden, vaak wordt ingezet op gezondheid en veiligheid. Denk aan de veiligheid in kledingfabrieken waar nog veel winst kan worden behaald.

Cijfers

Unger zette vervolgens diverse cijfers op een rij.

  • 152 miljoen kinderen verrichten arbeid, waarvan de helft in gevaarlijke omstandigheden en een groot deel in familieverband, bijvoorbeeld op het platteland.
  • 21 miljoen mensen werken op onvrije basis. Dit kan betekenen dat ze hun identificatiedocumenten hebben moeten inleveren, dat ze schulden hebben bij de werkgever of dat ze na het werk worden opgesloten.
  • 1 miljard mensen leven onder de armoedegrens van 2 dollar per dag.

Andere problematische zaken

Andere problematische zaken zijn de ongelijkheid van loon tussen mannen en vrouwen, (dodelijke) ongelukken op het werk, excessieve werkuren (vaak willen mensen meer uren werken om hun lage loon aan te vullen) en conflicten over bijvoorbeeld landrechten. Unger: ‘De grote vraag is: Hoe zijn wij daaraan verbonden? Wat kunnen wij hiermee? Om ermee aan de slag te gaan, moet je allereerst weten hoe de keten er uitziet. Die is vaak internationaal en meestal heb je alleen met een Nederlandse reseller te maken. Die partij weet vaak al niet hoe de keten eruitziet: dat geeft al snel een probleem.’

Wie draagt de verantwoordelijkheid?

Om het bewustzijn van de complexiteit van ketens te vergroten, werden twee verschillende cases voorgelegd. Deelnemers werden uitgenodigd om in discussie te gaan over wie in deze cases de verantwoordelijkheid draagt. De helft van de groep boog zich over een situatie waarin een Nederlands bedrijf een schip in Dubai laat maken, waarvoor Indiase werknemers zijn aangetrokken die hoge kosten moeten betalen voor hun kans op werk. De andere casus had betrekking op een Nederlands bedrijf dat een klant snel en tegen een lage prijs werkkleding moet leveren. Een deel van de productie wordt in Vietnam uitbesteed aan vrouwen en kinderen die ’s nachts en thuis de werkzaamheden verrichten.

Een aantal deelnemers vonden dat iedereen in de keten verantwoordelijkheid draagt, anderen legden de verantwoordelijkheid primair bij de opdrachtgever/klant. Ook rezen er vragen over de juridische tegenover de morele verantwoordelijkheid.

Op zoek naar het waarom

Marcel Jacobs gebruikte voor zijn presentatie de Golden Circle van Simon Sinek. Hierin speelt het waarom een belangrijke rol, gevolgd door de hoe en de wat. Het gaat er in de Golden Circle om duidelijk hebben wat de purpose van de organisatie is, iets waar veel bedrijven aan voorbij gaan. Hij raadde aan om uit de SDG’s een aantal doelen te kiezen die goed aansluiten op het doel van de eigen organisatie. Te veel in een keer willen aanpakken zal volgens hem en de andere trainers weinig succesvol zijn.

Ambities Philips

Jacobs vertelde vervolgens over de ambities van Philips, die in 2016/2017 met een nieuwe stip op de horizon kwam: de levens van 3 miljard mensen verbeterd hebben in 2025. In eerste instantie was deze ambitie erg op het eindproduct gericht, dus uitgaande van het verbeteren van levens via de producten. Onder druk van diverse stakeholders ontstond aan de inkoopkant echter ook een belangrijke vraag: hoe kan je de keten zo invullen dat deze aansluit bij de ambitie? Philips heeft hiervoor SDG 3 (goede gezondheid en welzijn) en 12 (verantwoorde productie en consumptie) gekozen. Jacobs wees erop dat je binnen grote internationale ketens te maken hebt met een grote diversiteit aan partijen. ‘Iedere organisatie heeft zijn eigen prioriteit en een eigen maturiteit. De een is verder dan de ander als het gaat om ISV en het uitvogelen van het waarom.’

Van knuffelmuur naar klaagmuur

De uitdagingen zitten niet alleen verderop in de keten. Opdrachtgevers lopen zelf regelmatig tegen beperkende overtuigingen aan; dat geldt ook voor de deelnemers aan de Academie. Tijdens de bijeenkomst konden ze deze opvattingen en twijfels noteren op de klaagmuur. Doel is om deze punten tijdens de diverse bijeenkomsten aan te vullen en in de groep te bespreken. Zo kunnen obstakels worden weggenomen en kan geleidelijk een knuffelmuur ontstaan. 

ISV-Academie

De Internationale Sociale Voorwaarden Academie (ISV-A) is een programma van 6 dagdelen dat deelnemers in 9 maanden opleidt om internationale sociale voorwaarden en due diligence toe te passen op hun inkoop- en aanbestedingsprocessen voor het verbeteren van sociale en arbeidsomstandigheden in de internationale keten. Het programma wordt gefinancierd door PIANOo. Na afronding van het programma hebben deelnemers concrete handvatten en eerste ervaringen, waarmee zij zelfstandig verder aan de slag kunnen.

Meer informatie

Dossier: Internationale Sociale Voorwaarden 
SDG: Werelddoelen voor duurzame ontwikkeling  op rijksoverheid.nl