Kunt u circulair inkopen op basis van visie en ambitie?

04-06-2019 | Bron: PIANOo

Een circulaire economie vraagt om andere verdienmodellen dan de traditionele economie. In plaats van het lineaire ‘take, make, waste’ model, staat het toevoegen van maatschappelijke waarde centraal. In de transitie naar een circulaire economie is circulair inkopen een belangrijk middel. De essentie van circulair inkopen is dat degene die iets inkoopt al afspraken maakt met de leverende partij over het optimaal behoud van waarde van de producten, onderdelen of grondstoffen tijdens de gebruiksfase en na afloop van het contract.

Doel is dat producten het milieu minder belasten, zoveel mogelijk hun waarde behouden, en opnieuw ingezet kunnen worden. Het is logisch dat aanbesteden op laagste prijs hier niet bij past. Steeds meer circulaire aanbestedingen draaien om een gezamenlijke visie en ambitie. Dit levert mooie praktijkvoorbeelden op, maar ook juridische vraagstukken.

Praktijkvoorbeelden

Bij PIANOo hebben we inmiddels flink wat kennis opgebouwd over circulair inkopen. We hebben een wegwijzer circulair inkopen met advies en praktijkvoorbeelden, en een handleiding functioneel specificeren ontwikkeld. Ook zien we al veel mooie voorbeelden van circulaire projecten, zoals het gebouw van Alliander in Duiven. Het televisieprogramma Tegenlicht van de VPRO besteedde aandacht aan deze prachtige circulaire herontwikkeling. Bij de aanbesteding werd een consortium geselecteerd op basis van hun visie op de duurzame herontwikkeling van de locatie.

Eenzelfde soort aanpak volgde de Veiligheidsregio Friesland. Voor een aanbesteding van warme en koude dranken had de organisatie ‘collega tevredenheid’ en circulaire economie als belangrijkste ambities. Ze zocht een leverancier die deze ambities het beste snapt en hier continu op wilde blijven verbeteren. Via de methode Rapid Circular Contracting werd aanbesteed op basis van een ‘programma van ambities’. In plaats van een gedetailleerd programma van eisen en een focus op de laagste prijs, zoekt een opdrachtgever dan eerst naar een samenwerkingspartner die past bij haar (beleids)doelstellingen. De uitwerking van de samenwerking vindt pas plaats ná gunning.

Twijfels en weerstand

Deze vernieuwende methoden voorzien duidelijk in een behoefte. Ze bieden publieke opdrachtgevers de mogelijkheid om hun maatschappelijke waarde tot uitdrukking te laten komen bij hun inkoop. Maar in de praktijk stuiten innovatieve aanbestedingsmethoden bij inkopers en juristen nog regelmatig op twijfels en weerstand. Zijn deze nieuwe methodes wel rechtmatig? Is er al jurisprudentie? En hoe zit het met zaken als proportionaliteit en non-discriminatie?

Eén ding is zeker: circulair inkopen vraagt om een andere samenwerking tussen opdrachtgever en marktpartijen. Om marktpartijen te stimuleren om producten circulair te ontwerpen en anders met grondstoffen en materialen om te gaan, zullen opdrachtgevers anders moeten inkopen en moeten kiezen voor geschikte (nieuwe) contractvormen.

Aanbesteden op basis van visie en ambitie: onmisbaar of nog een brug te ver?

PIANOo gaat graag het gesprek met u aan. Dit najaar organiseren we een expertmeeting voor ervaringsdeskundigen en juristen om antwoord te krijgen op de vraag hoe we het beste ruimte kunnen geven aan het uitvragen van visie en gezamenlijke circulaire ambities, binnen de kaders van de aanbestedingswet. Wat vindt u? Laat het ons weten via @email.

Auteur: Sara Rademaker, adviseur Maatschappelijk Verantwoord Inkopen, PIANOo Expertisecentrum Aanbesteden.
Op 4 juni 2019 is dit artikel gepubliceerd door Cobouw.