Innovatiecompetitie tegen geluidshinder langs provinciale weg

Hoe verminder je de geluidsoverlast langs provinciale wegen, op locaties waar bestaande oplossingen niet mogelijk of wenselijk zijn? Met deze vraag richtten de provincies Noord- en Zuid-Holland zich samen met RVO.nl tot het MKB. Door een innovatiecompetitie uit te schrijven volgens de Small Business Innovation Research (SBIR) - een vorm van precommercieel inkopen, deden zij een beroep op de creativiteit en vindingrijkheid van de markt. Paul Jansen en Gert Weijmans, coördinators vanuit respectievelijk provincie Noord-Holland en provincie Zuid-Holland, vertellen hoe ze het innovatietraject hebben doorlopen. (februari 2018)

Praktijkvoorbeeld Innovatiegericht Inkopen

De provincie Noord-Holland en provincie Zuid-Holland willen de geluidsoverlast langs provinciale wegen verminderen. Hiervoor is een innovatiecompetitie uitgeschreven volgens de SBIR-aanpak, om slimme innovaties door de markt te laten ontwikkelen.

Bijzonder

Bij de SBIR-aanpak gunnen de aanbestedende diensten meerdere bedrijven een betaalde opdracht om, in onderlinge concurrentie, een specifieke oplossing te ontwikkelen voor een maatschappelijk vraagstuk.

Opdrachtgevers

Provincie Noord-Holland, provincie Zuid-Holland en het ministerie voor Economische Zaken en Klimaat. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) heeft het proces begeleid.

Budget

€ 520.000, waarvan € 260.000,- voor de uitvoer van haalbaarheidsonderzoeken en de ontwikkeling van een ruw prototype. De provincies leggen ieder € 130.000,- in om 2 ruwe prototypen door te ontwikkelen en in de praktijk te testen.

Voor- en nadelen

Voordeel: stimulering marktpartijen tot ontwikkeling innovaties volledig afgestemd op de behoefte van de opdrachtgever.
Voordeel: methodiek levert een breed scala aan bruikbare innovaties op.
Nadeel: niet geselecteerde ondernemers worden gezien als verliezers, terwijl deze bij andere provincies in andere omstandigheden wel toepasbaar kunnen zijn.

De uitdaging: kleine, complexe oplossingen tegen lage kosten

De provincie beheert de provinciale wegen. Noord- en Zuid-Holland hebben veel vergelijkbare wegen met een hoge verkeersintensiteit en veel vrachtverkeer, wat geluidsoverlast met zich meebrengt. Het ontbreekt echter nog aan (extra) maatregelen om kleine geluidsverminderingen te realiseren tegen relatief lage kosten. Ook is het vaak nog lastig om geluid te reduceren op kruispunten en plaatsen waar gebouwen dicht langs de weg staan.

Door toenemende verkeersdrukte en aanscherping van de wettelijk vastgelegde geluidplafonds (SWUNG2) neemt de urgentie voor nieuwe oplossingen tegen geluidsoverlast toe. Omdat beide provincies ernaar streven om via aanbestedingen marktpartijen meer te laten innoveren in de praktijk, besloten zij met elkaar samen te werken. Met de SBIR-aanpak zagen ze kans om ontwikkelingen te versnellen, vertelt Gert Weijmans van de provincie Zuid-Holland: "SBIR was voor ons beiden een nieuwe aanpak, maar doordat we dezelfde maatschappelijke opgave kennen, ben je goede sparringpartners. We kunnen elkaar zo aanvullen, meerdere innovaties tegelijk laten ontwikkelen én de ervaringen, kennis en financiën delen."

De aanpak: kaders creëren mét alle ruimte voor innovatie

SBIR is een vorm van precommercieel inkopen met als doel om innovatieve oplossingen te laten ontwikkelen voor maatschappelijke vraagstukken. De SBIR-aanpak kent een vaste planning: in twee of drie fasen doorloop je een beoordelingstraject. Per fase worden de verwachtingspatronen, gewenste resultaten en verantwoordelijkheden helder omschreven.

"Deze strakke structuur, in combinatie met de sturing vanuit RVO.nl, biedt veel zekerheid en maakt het een prettige aanpak. Bij andere methodes komt het nogal eens voor dat de geboden vrijheid tot aanbiedingen leiden waarbij je niet kan verifiëren of ze in de praktijk wel haalbaar zijn. Je koopt dan als het ware een belofte. Bij SBIR wordt de haalbaarheid in fase 1 al aangetoond via een haalbaarheidsrapport, wat meer vertrouwen geeft in een positief eindresultaat", zegt Weijmans.

De fasen van een SBIR

De eerste stap is het plaatsen van de uitvraag en hier ruchtbaarheid aan geven. Partijen met relevante ideeën dienen een offerte in bij RVO.nl.

Fase 1- Haalbaarheid

De beste ideeën krijgen de opdracht een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren binnen het overeengekomen offertebedrag.

Fase 2- Ontwikkeling van een prototype

De beste haalbaarheidsonderzoeken krijgen een vervolgopdracht om een prototype te ontwikkelen en te demonstreren. Hierop worden de beste prototypes gekozen.

In het voorbeeld van Provincie Noord- en Zuid-Holland is fase 2 in 2 stappen uitgevoerd. In de eerste stap is een ruw prototype ontwikkeld. De beste 2 prototypes worden doorontwikkeld en getest. Hiervoor worden vanuit de provincies proeflocaties beschikbaar gesteld.

Fase 3 – Marktrijp maken

Het is aan de ondernemer hoe zij deze fase invullen. Wil je als overheid de ontwikkelde oplossing inkopen, dan is hiervoor in beginsel een aanbesteding nodig.

SBIR innovatie in opdracht  op rvo.nl

Innovatie waarborgen

Het innovatieve karakter maakt SBIR een bijzondere manier van overheidsinkopen. Maar hoe geef je als opdrachtgever genoeg kaders mee om tot bruikbare oplossingen te komen, zonder in te boeten op de innovatievrijheid? Volgens Paul Jansen van provincie Noord-Holland is het van belang de uitvraag functioneel te specificeren, door alleen de uitdaging en de beoordelingscriteria mee te geven. "In ons geval was het belangrijk dat de focus van de oplossing naast de geluidsreductie en kosten ook lag op de toepasbaarheid langs de weg, zoals de landelijke inpassing, onderhoudsaspecten en verkeersveiligheid. Verder hebben we het vrij gelaten. En dat is zeer effectief gebleken, we zijn echt verrast door de oplossingen waar de markt mee kwam", zegt Jansen.

Intensieve samenwerking

Tijdens het traject is er veel intensief overleg gepleegd. De verantwoordelijkheid van fase 1 en 2 lag in handen van RVO.nl, evenals het contact met de ondernemers. Vragen of verzoeken werden eerst teruggeschakeld en besproken, wat een heldere en eenduidige communicatie richting de ondernemers waarborgde.

De provincies  organiseerden een informatiemiddag voor de marktpartijen en zochten in aanvulling daarop ook tussentijds contact. "We zijn bij de bedrijven langsgegaan voor feedback en toelichting op onze selectiecriteria. Dat heeft de deelnemers geholpen om de volle breedte van onze wensen in beeld te krijgen. Hierdoor hoefden zij geen overbodige kosten en inspanningen te maken", aldus Weijmans.

Resultaat: overschot aan keuze van bruikbare innovaties

In totaal hebben negentien ondernemers een offerte ingediend en hun innovatievoorstellen gepresenteerd. Hiervan zijn vier partijen geselecteerd om een prototype uit te werken. Dat bleek nog een lastige keuze, volgens Jansen: "Het waren allen interessante inschrijvingen, waar al veel tijd en energie in was gestoken. Dat is echt een meerwaarde van SBIR."

Dit is volgens Jansen dan ook een oproep richting de provincies, gemeentes en Rijksoverheid om in de toekomst bij nieuwe SBIR-trajecten meer te gaan samenwerken: "Er zijn meerdere bruikbare innovaties ontwikkeld die in onze case net niet of minder pasten, maar die in andere projecten met andere specificaties heel geschikt zouden zijn. Pak je een SBIR-aanpak grootschaliger op, dan zit er meer potentieel achter en wordt het nog interessanter voor de markt."

SBIR verlaagt de investeringsdrempel

De provincies kozen twee aanbieders die hun innovaties in de praktijk mogen testen: de GeluidVangrail van Movares en de WhisstoneZV van 4Silence. Voor beide bedrijven was dit het eerste SBIR-traject waarin ze participeerden. "Innoveren is voor ondernemers risicovol. Dat de klant binnen deze constructie meefinanciert, geeft aan dat ze echt een oplossing zoeken. Dat is een positief signaal aan onze investeerders en verlaagt de drempel om mee te innoveren aanzienlijk", zegt Eric de Vries van 4Silence.

Positieve PR

Ook Stefan Voeten van Movares is positief over de SBIR-aanpak: "Het eerste directe effect is dat het stellen van een goede vraag al het creëren van de oplossing is. Als ondernemer haal je er bovendien veel PR uit. Iedere stap die we gemaakt hebben, heeft een artikel of persbericht opgeleverd waarmee we als bedrijf laten zien dat we innoverend bezig zijn."

En ander pluspunt is volgens De Vries het competitieaspect: "Om te winnen, moet je echt iets waarmaken. Dat zet aan tot extra zorgvuldigheid. Dit heeft zich doorvertaald in de kwaliteit van de eindresultaten."

Geleerde lessen en tips

  • De beoordeling van de ingestuurde plannen kost veel tijd en deskundigheid, dus zorg dat je op tijd de juiste specialisten bij het proces betrekt.
  • De verantwoordelijkheid rondom intellectuele eigendomsrechten ligt bij de ondernemers. Om bedrijven te helpen hun rechten te beschermen moet je ieder voorstel vertrouwelijk behandelen. Alle informatie die je over een innovatie naar buiten brengt, zoals bijvoorbeeld een openbare samenvatting, laat je vooraf toetsen door het bedrijf, zodat je niet per ongeluk informatie openbaar maakt die voor een octrooiaanvraag geheim moet blijven.
  • Bespreek tijdig de regelgeving, zoals veiligheidskeuringen. Het voldoen aan strenge regels, zoals de uitvoer van botsproeven, is een dure investering. Deze wil de ondernemer wel terug kunnen verdienen. Ga in gesprek over alternatieven en mogelijkheden.