Marktbeschrijving architectenbranche

Toon pagina in menu

Met architect wordt een ontwerper van gebouwen bedoeld, die dit ontwerp visualiseert (op tekening zet en uitwerkt) en de realisatie van dit concept technisch en administratief begeleidt. De architect zorgt voor goede huisvesting en kan bijdragen aan de vastgoedwaarde van een gebouw of gebied. (januari 2014)

Typering marktverhoudingen

De architectenbranche kent grote, middelgrote en kleinere bureaus. Flexibiliteit, samenwerking en innovatie worden belangrijker. De gemiddelde omvang van een architectenbureau is 4 werkzame personen. Ongeveer de helft van de bureaus heeft personeel in dienst. Een trend naar grotere bureaus aan de ene kant en de opkomst van zzp'ers aan de andere kant is waarneembaar, waarmee wordt samengewerkt. Een goede definitie van de opdracht en aandacht voor de volgende onderwerpen zijn van belang voor de selectie van een passend bureau:

  • Veranderingen in logistieke bedrijfsprocessen en ICT (3D en Building Information Modeling, BIM);
  • Nieuwe bouwopgaven, klantvragen en regelgeving op gebied van milieu en kwaliteit van de bebouwing;
  • De betrokkenheid en rol van de architect gedurende het bouwproces;
  • De toenemende invloed van de wensen en middelen van de eindgebruiker;
  • De toenemende internationalisering van de markt.

Simpelere opdrachten waar de regelgeving minder complex is, worden regelmatig uitgevoerd door kleinere bureaus. Complexere opdrachten worden veelal door middelgrote en grote bureaus verzorgd. Door krachtenbundeling slagen kleinere bureaus er regelmatig in ook grote complexere projecten te realiseren. In de architectenbranche is in toenemende mate sprake van samenwerking met andere bureaus en bouwpartijen in Nederland en het buitenland.

Decentrale overheden (vooral gemeenten) zijn de grootste opdrachtgevers, gevolgd door de onderwijsinstellingen. Bij deze instellingen is de ervaring met architectuur opdrachten echter beperkt en wordt vaak de hulp van externe adviseurs ingeroepen.

Dynamiek

De branche is sinds het begin van de crisis in omzet en in aantal medewerkers met bijna 60% afgenomen, van 1,7 miljard euro naar 0,7 miljard euro. De werkgelegenheid daalde sinds 2008 van 19.500 naar 9000 voltijdbanen. De meeste bureaus geven aan dat de werkvoorraad stabiliseert, maar klein is en fluctueert, met uitzondering van de groep bureaus met twintig tot veertig medewerkers die een 'normale' werkvoorraad hebben.

De omzet van de architectenbureaus in het derde kwartaal van 2013 daalde ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. De reeks van omzetdalingen die in het tweede kwartaal van 2009 begon, zette zich hiermee voort. De omzetdaling van 1,4 procent in het derde kwartaal was echter de kleinste sinds het begin van de crisis. Het aantal bureaus dat één of meer opdrachten gegund krijgt neemt toe. Voor 2014 zijn de omzetverwachtingen minder negatief.

Als gevolg van de crisis hebben veel bureaus gereorganiseerd; er zijn personele maatregelen getroffen en men zoekt naar efficiëntere werkprocessen. Het is noodzakelijk nieuwe strategische keuzes te maken om als architect toegevoegde waarde te blijven bieden in het bouwproces. Duurzaamheid, ketensamenwerking, herbestemming, maatwerk en vergrijzing en nieuwe aanvullende diensten bieden kansen. Het aantal buitenlandse bureaus dat doordring tot de gunningsfase neemt toe.

Opmerkelijk is dat meer opdrachten aanbesteed worden als architectuuropdracht voor aannemers en ontwikkelaars als geïntegreerd contract, en minder als losstaande ontwerpopdracht. In de meeste gevallen gaat het om opdrachten voor maatschappelijk vastgoed en utiliteitsbouw, terwijl woningbouw en infrastructuur minder dan gebruikelijk aan de orde komen. Gemeenten, als belangrijke opdrachtgevers, kiezen vooral voor traditionele aanbestedingsvormen en Design & Build, gevolgd door DBFMO (Design, Build, Finance, Maintain, Operate) . Opvallend is dat bijna de helft van de gemeentelijke DBFMO-opdrachten is stopgezet of mislukt. De contractvorm DBM (Design, Build, Maintain) is in opkomst. Dit hangt samen met de groeiende aandacht voor duurzaamheid en levenscycluskosten.

Aanbesteders komen af van 'starre aanbestedingsprocedures'. Aanbestedingen worden 'flexibeler en lichter' en er komt steeds meer ruimte voor 'creativiteit, emotie en normale gesprekken'. Er wordt steeds meer onderhands aanbesteed. Bij aanbesteden dienen aanbestedende diensten het beginsel van proportionaliteit in acht nemen. Geroutineerde aanbesteders hebben de Aanbestedingswet probleemloos opgepakt, maar incidentele opdrachtgevers worstelden met een correcte toepassing van de regels. De niet/openbare procedure wordt het meest gebruikt. Bij complexe geïntegreerde contracten wordt ook wel de concurrentiegerichte dialoog gebruikt.

Trends

  • Architectuuropdrachten worden steeds vaker gegund aan de grote ingenieursbureaus.
  • Door geïntegreerde contractvormen vervaagt de scheiding tussen ontwerp en uitvoering van bouwopdrachten.
  • Specialisatie van architectenbureaus en samenwerking met andere partijen in de bouw.
  • Groeiende populariteit van combinatievorming.
  • Een relatieve verschuiving van nieuwbouw naar ingrepen in de bestaande omgeving.
  • Een groeiend aantal oude gebouwen komt leeg te staan en vraagt om herbestemming.
  • De inzet van externe adviseurs loopt terug, waarschijnlijk onder invloed van professionalisering van gemeentelijke inkoopdiensten en bezuinigingen.
  • Energie- en klimaatneutraal bouwen, herontwikkeling en renoveren staan op verzoek van overheid, particulieren en bedrijven hoog op de agenda.
  • Toenemend belang van Building Information Modeling (BIM), een virtuele technologie en werkwijze, in de bouwwereld.

Onderzoek architectenbranche

Invloeden van buiten

De Wet op de architectentitel is op 1 oktober 1988 in werking getreden. Ze beschermt de titels architect, stedenbouwkundige, tuin- en landschapsarchitect en interieurarchitect. De Wet op de architectentitel kent drie doelstellingen:

  1. Het scheppen van waarborgen voor vakbekwame beroepsuitoefening ter bevordering van de kwaliteit van de gebouwde omgeving en het landschap.
  2. Het implementeren van Europese richtlijnen.
  3. Consumentenbescherming. Dit houdt in dat de opdrachtgever ervan mag uitgaan dat, indien hij een geregistreerd ontwerper inschakelt, deze beschikt over voldoende deskundigheid om de opdracht te realiseren. 

Keurmerken en certificaten

De Wet op de architectentitel bepaalt dat alleen degenen die staan ingeschreven in het architectenregister de titel mogen voeren waaronder ze staan ingeschreven. Wie zichzelf architect wil noemen of zijn bureau de benaming architectenbureau wil geven, moet dus ingeschreven staan in het register. Wie zich als architect, stedenbouwkundige, tuin- en landschapsarchitect of interieurarchitect wil laten registreren, moet voldoen aan bepaalde eisen.

www.architectenregister.nl 

Branchevereniging

Bijna 1300 architectenbureaus zijn verenigd in de BNA, de branchevereniging voor Nederlandse architectenbureaus. De BNA is een netwerk dat modern, creatief ondernemerschap bevordert. Met als drijfveer de kracht van architectuur voor de leefomgeving. De BNA werkt aan het versterken van bureaus, om op kansrijke markten toegevoegde waarde te leveren aan opdrachtgevers en maatschappij. 

www.bna.nl 

Richtlijn gezonde architecten selecties

De BNA heeft in samenwerking met ICSadviseurs en Architectuur Lokaal de Richtlijn gezonde architecten selecties opgesteld. De richtlijn heeft als doel te komen tot een goede afstemming tussen vraag en aanbod bij architectenselecties. Daarvoor moet het aanbod onderling goed te vergelijken zijn en dat kan alleen met een uitgebalanceerde uitvraag. Zo'n uitvraag voldoet aan de voorschriften uit de Gids Proportionaliteit en beperkt de tenderkosten aan de zijde van de architecten. De Richtlijn gezonde architecten selecties verschaft inzicht in de voor- en nadelen van mogelijke uitvragen, maakt de inschrijfkosten inzichtelijk en doet een voorstel om tot een redelijke inschrijfvergoeding te komen.

Document: Richtlijn gezonde architecten selecties

KOMPAS light; digitale handleiding opstellen aanbestedingsleidraad

Kompas light architectendiensten is de digitale handleiding voor het aanbesteden van architectendiensten. Deze handleiding is in 2013 ontwikkeld door het Steunpunt Architectuuropdrachten & Ontwerpwedstrijden van Architectuur Lokaal en in 2016 geactualiseerd als gevolg van de gewijzigde Aanbestedingswet 2012 per 1 juli 2016. De handleiding bestaat uit digitale invulformulieren, die u stapsgewijs door de procedure van een aanbesteding voor architectendiensten voeren. Per formulier bevat KOMPAS een toelichting met aanbevelingen om u daarbij te helpen.

Document: KOMPAS light architectendiensten

SESAM

Architectuur Lokaal heeft in januari 2013 hun innovatieve digitale systeem SESAM online beschikbaar gesteld via de website van het Steunpunt Architectuuropdrachten & Ontwerpwedstrijden. Het systeem biedt een voor Nederland unieke mate van transparantie in het verloop van aanbestedingen en prijsvragen die betrekking hebben op architectuuropdrachten.

Met de publicatie van SESAM stelt Architectuur Lokaal alle gegevens uit de database van het Steunpunt volledig open voor iedereen. SESAM bevat alle procedures voor architectendiensten, prijsvragen, ontwikkelingscompetities en werken met een volledige ontwerpopdracht in Nederland vanaf 2005 en wordt dagelijks bijgewerkt met de nieuwe gegevens.

SESAM biedt inzicht in aantallen en typen procedures en opgaven (zoals gebouwen voor onderwijs en zorg, woningbouw en infrastructuur) en in opdrachtgevers, ontwerpers en bouwmanagementadviseurs die zijn betrokken. Ook kan worden gezocht op geografische locaties en op de vraag of de opdracht nieuwbouw, uitbreiding of herbestemming betreft. Het verloop van de procedures, inclusief de aanbevelingen voor verbeteringen, gunningen en faalfactoren worden voor het eerst volledig inzichtelijk. In feite kan iedereen zijn eigen statistieken genereren.

Alleen inzicht in de waarde van de opdrachten ontbreekt: die gegevens worden ondanks de wettelijke verplichting hiertoe, in de meeste gevallen niet verstrekt door de aanbestedende diensten.

SESAM   op ontwerpwedstrijden.nl

Europees Portal The Fulcrum

In februari 2015 is het nieuwe Europese online portal The Fulcrum gelanceerd. Dit portal is bedoeld om de transparantie van het aanbesteden van architectendiensten op Europees niveau te vergroten. The Fulcrum is het resultaat van een gezamenlijk initiatief van de onafhankelijke stichtingen Architectuur Lokaal (NL) en Project Compass CIC (UK).

The Fulcrum heeft onder meer de volgende doelstellingen:

  • Promoten procesinnovatie in de hervorming van het aanbesteden van architectuur
  • Bevorderen grensoverschrijdende markttransparantie
  • Aanmoedigen professioneel gedrag (van opdrachtgevers en –nemers) aan bij aanbestedingen
  • Verhogen toegang tot de internationale markt middels standaardisatie en vrijwillige certificering
  • Verlagen toetredingsdrempels voor het MKB en startende ondernemingen 

The Fulcrum   op thefulcrum.eu

Bronnen

Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop

Bovenstaande kennis van de markt is opgezet volgens het stramien van de checklist Marktkennis bij overheidsinkoop. De checklist geeft veel aandachtspunten die van belang kunnen zijn bij het verzamelen van de benodigde marktkennis ter voorbereiding van een opdracht.
Brochure Ken de Markt & Checklist Marktkennis bij overheidsinkoop

Marktconsultaties

Marktconsultaties zijn op TenderNed te vinden door op marktconsultaties te zoeken.
Marktconsultaties   op TenderNed.nl