Wet Deregulering beoordeling Arbeidsrelaties (DBA)

Toon pagina in menu

Aanbestedende diensten maken regelmatig gebruik van personen, die zij voor een bepaalde duur werkzaamheden laten verrichten. Er kan dan sprake zijn van een dienstbetrekking en/of arbeidsovereenkomst dan wel van een inhuuropdracht. Bij de inhuur van een zzp'er is het voor beide partijen van belang de aard van de arbeidsrelatie vast te stellen. De vervallen Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) gaf hier voor 1 mei 2016 duidelijkheid over. Vanaf 1 mei 2016 is de Wet Deregulering beoordeling Arbeidsrelaties van kracht en zijn opdrachtgevers en opdrachtnemers gezamenlijk verantwoordelijk om een overeenkomst te treffen over hun voorgenomen arbeidsrelatie.

Kenmerken van een arbeidsovereenkomst zijn: een gezagsverhouding, een persoonlijke verplichting om de arbeid te verrichten (niet- vervangbaarheid), en de verplichting om loon te betalen. Deze ontbreken min of meer in het geval van inhuur. Als u bijvoorbeeld in de overeenkomst niets regelt over vervanging, wordt uitgegaan van een verplichting de arbeid persoonlijk te verrichten. Als de overeenkomst expliciet bepaalt, dat de opdrachtnemer het recht heeft zich vrij en willekeurig te laten vervangen door een derde zal niet snel sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.

Het onderscheid tussen inhuur van een zzp'er en een arbeidsovereenkomst blijkt echter niet altijd makkelijk te maken, waardoor de Belastingdienst de inhuur soms toch als een arbeidsovereenkomst aanmerkt, wat betekent dat er (alsnog) loonheffingen moeten worden ingehouden.

Nieuwe belastingwetgeving: Wet DBA

U als opdrachtgever (maar ook de opdrachtnemer) heeft natuurlijk graag zekerheid over de arbeidsrelatie die u met een opdrachtnemer aangaat. De VAR gaf hierover duidelijkheid. Op 1 mei 2016 is deze VAR vervallen. Ter vervanging van de VAR kunnen opdrachtgevers en zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) – als zij dat willen – een modelovereenkomst gebruiken om vooraf zekerheid te hebben over de voorgenomen arbeidsrelatie en zo te weten dat er geen sprake is van loondienst. Opdrachtgevers weten dan zeker dat zij geen loonheffingen hoeven in te houden en te betalen. Deze wijzigingen staan in de Wet Deregulering beoordeling Arbeidsrelaties (DBA). De Wet DBA brengt geen wijziging in de beoordeling door de Belastingdienst of een arbeidsrelatie voor de loonheffingen een 'echte' dienstbetrekking is. De kenmerken van een dienstbetrekking zijn hetzelfde als vóór het verdwijnen van de VAR.

Strakkere kaders in DBA

Deze nieuwe wet plaatst het inhuren van externen echter wel in strakkere kaders. De persoon, die ingehuurd wordt, moet niet als regulier personeel worden ingehuurd, maar daadwerkelijk een opdracht uitvoeren. Het is belangrijk, dat de inkoop- of inhuurvoorwaarden hierop aangepast zijn. Als u en zzp'ers conform de modelovereenkomsten werken heeft u de gewenste zekerheid over de loonheffingen vooraf voor een periode van 5 jaar.

Modelovereenkomsten Belastingdienst  op belastingdienst.nl

Wat moet u doen?

Als een zzp'er (opdrachtnemer) voor u gaat werken, moeten u en de zzp'er bepalen of er sprake is van loondienst (een dienstbetrekking). In veel gevallen is het duidelijk dat een zzp'er niet in loondienst is. Denk aan een schilder die steeds voor verschillende opdrachtgevers werkt. In die gevallen hoeft u geen modelovereenkomst te gebruiken. Maar twijfelt u en wilt u de zekerheid dat er geen sprake is van loondienst, dan kunt u een modelovereenkomst gebruiken. Dat kan overigens betekenen dat u uw werkwijze moet aanpassen. Die werkwijze ligt voor beide partijen expliciet vast in de overeenkomst.

Daarvan afwijken betekent dat u mogelijk alsnog loonheffingen moet betalen, terwijl u onder de VAR hiervan was gevrijwaard. Uiteindelijk bepaalt de Belastingdienst of er sprake is van een arbeidsovereenkomst en kijkt daarbij naar de werkelijke uitvoering en omstandigheden.

Stappenplan modelovereenkomst

Bij twijfel kunt u dus een modelovereenkomst gebruiken. Gebruik dan het volgende stappenplan van de Belastingdienst:

  • Zoek een modelovereenkomst die past bij de manier waarop u samen wilt werken. In de toelichting bij elke modelovereenkomst leest u voor welke situatie de overeenkomst is bedoeld.
  • Pas de modelovereenkomst zo nodig aan. De door de Belastingdienst geel gemarkeerde delen/artikelen mag u niet veranderen. De andere artikelen kunt u dus wel veranderen, maar alleen zo lang ze niet in strijd raken met de gemarkeerde artikelen. U hoeft de aangepaste modelovereenkomst niet door de Belastingdienst te laten beoordelen.
  • Leg vast volgens welke modelovereenkomst u gaat werken. Stuur bijvoorbeeld de modelovereenkomst als bijlage mee in uw aanbestedingsdocument. Of verwijs naar het kenmerknummer van de modelovereenkomst.
  • Werk volgens de afspraken in de gekozen modelovereenkomst. Een incidentele afwijking van de geel gemarkeerde bepalingen leidt niet meteen tot loondienst.

Ook kunt u zelf een overeenkomst opstellen en die voorleggen aan de Belastingdienst.

Criteria loondienst/fictieve dienstbetrekking

Als u een modelovereenkomst gebruikt, maar in de praktijk niet werkt volgens de geel gemarkeerde bepalingen van die overeenkomst, kan er toch sprake zijn van loondienst. Ook kan de arbeidsrelatie door het soort werk een fictieve dienstbetrekking zijn. Of er sprake is van loondienst of een fictieve dienstbetrekking, beoordeelt de Belastingdienst onder meer aan de hand van de manier waarop u werkt. Welke criteria zij daarbij gebruikt, leest u op haar site.

Beoordeling dienstbetrekking  op belastingdienst.nl

Gevolgen fictieve dienstbetrekking

Is er sprake van loondienst of een fictieve dienstbetrekking, dan krijgt u een naheffingsaanslag. En mogelijk krijgt u een boete. De loonbelasting/premie volksverzekeringen die u moet betalen, kunt u verhalen op de zzp'er: de loonbelasting/premie volksverzekeringen komt dus voor rekening van de zzp'er. Voor de zzp'er betekent dit het volgende:

  • De zzp'er kan het bedrag dat zijn opdrachtgever/werkgever verhaalt, verrekenen met zijn aangifte inkomstenbelasting.
  • De zzp'er kan de ondernemersaftrek - bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek en de startersaftrek - kwijtraken.
  • De zzp'er is alsnog met terugwerkende kracht voor de duur van de opdracht verzekerd voor de werknemersverzekeringen (WW, ZW, WIA). Bij werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid kan hij een uitkering aanvragen.

Termijn aanpassen van uw werkwijze

Nu de VAR is afgeschaft, hadden opdrachtgevers en zzp'ers tot 1 mei 2017 de tijd om zo nodig hun werkwijze aan te passen. De Belastingdienst geeft specifieke voorlichting en helpt bij de invoering van de nieuwe werkwijze. Voor opdrachtgevers en zzp'ers geldt in deze overgangsperiode wel een inspanningsverplichting: u moet samen actief bezig zijn de arbeidsrelatie zodanig vorm te geven dat er geen sprake is van loondienst. Bijvoorbeeld door aantoonbaar met elkaar in gesprek te zijn over het gebruik van een modelovereenkomst en over eventuele aanpassingen in de werkwijze die daarvoor nodig zijn.

De Kamerbrief roadmap vervanging DBA van 9 februari 2018 informeert de Tweede Kamer over het tijdpad en de uitwerking van de maatregelen. Daarin staat onder meer dat de handhaving op de wet DBA wordt opgeschort tot 1 januari 2020. Dit betekent dat zzp'ers en opdrachtgevers tot die tijd en over die periode geen boete of naheffing krijgen. Het kabinet gaat ook in de tussenliggende periode bekijken hoe de begrippen 'gezag' en 'vrije vervanging' kunnen worden aangepast aan de moderne tijd. Bij kwaadwillenden handhaaft de Belastingdienst wel. Per 1 juli 2018 richt de handhaving zich niet langer alleen op de ernstigste gevallen, maar ook op de andere kwaadwillenden.

Kamerbrief Roadmap vervanging DBA  op rijksoverheid.nl

Meer informatie
ZZP/DBA   op belastingdienst.nl
Factsheet ZZP/DBA   op belastingdienst.nl
Intern platform toepassing DBA  (alleen voor medewerkers van het Rijk) op rijksweb.nl
Rijksvoorwaarden en standaardovereenkomsten