Fase 1: Initiatieffase

Toon pagina in menu

De initiatief- of pre-projectfase in de Aanpak Duurzaam GWW (grond-, weg- en waterbouw) is de vroege planfase. Er is vaak nog geen sprake van een eenduidig project, maar eerder van een programma. Er is een probleem of behoefte en een voornemen om dit aan te pakken. Hieruit volgen één of meer ontwikkelingsinitiatieven. Hoe deze ontwikkeling wordt vormgegeven, is nog niet gedefinieerd. De stappen in de initiatieffase kunnen in de praktijk (gedeeltelijk) gelijktijdig, in een andere volgorde of iteratief worden doorlopen.

Icoon Duurzaam GWW

In deze fase kan het gaan om gebiedsontwikkelingsprojecten. Maar er kan ook sprake zijn van een overkoepelend programma in het kader van Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT), een gebiedsagenda of een beheer- en onderhoudsprogramma voor een bepaalde regio. Actoren in deze fase zijn bestuurders en beleidmakers.

De duurzaamheidswinst in deze fase is te behalen in de samenwerking met andere partijen uit de omgeving. Door het afstemmen van ruimtelijke ontwikkelingen zijn logistiek en transport efficiënter te organiseren en worden kringlopen gesloten. De Aanpak Duurzaam GWW focust in deze fase op de winst in gebiedsgerichte ontwikkelingen.

In de initiatieffase zal er in de praktijk zelden sprake zijn van aanbesteding, dat wil zeggen overdracht van het project naar een opdrachtnemer. Wel zullen opdrachtnemers in de zin van ingenieurs- of adviesbureaus betrokken worden. Bij de aanbesteding van deze bureaus wordt aangeraden de CO2-Prestatieladder in te zetten.

Stappen initiatieffase

  1. Analyse vraag en ambities
  2. Onderzoeken kansen
  3. Vastleggen ambities en kansen
  4. Verstaalslag naar specificaties en ontwerp
  5. Afweging en toetsen duurzaamheid
  6. Verantwoording en overdrachtsdocument

Stap 1: Analyse vraag en ambities

Duurzaamheid begint met een verkenning van ambities en kansen in het betreffende gebied. Inzicht in de basisvraag, de vraag achter de vraag, is dan van groot belang om toekomstvaste keuzes te kunnen maken. Aan de hand van een aantal vragen worden de problematiek en maatschappelijke behoeften, nationale en lokale ambities binnen een gebied in kaart gebracht.

Vanaf de eerste stap wordt ook de Omgevingswijzer ingevuld. Liefst vóórdat ambities of projectdoelstellingen en oplossingsrichtingen voor een programma of gebiedsagenda worden vastgelegd. De Omgevingswijzer laat zien welke kansen er liggen voor duurzaamheid en waar win-winsituaties mogelijk zijn: oplossingen in het ruimtelijk kader die tussen de verschillende ontwikkelingen in een gebied synergie kunnen leveren.

Meer informatie: Vragen om problematiek, maatschappelijke behoeften en ambities te analyseren

Stap 2: Onderzoeken kansen

Belangrijk voor het realiseren van duurzaamheidswinst is het onderzoeken van kansen. Ofwel, wat zijn de belastende factoren vanuit het project op people, planet en profit? Waar wordt (de meeste) milieuvervuiling voorzien? Waar is winst te boeken of is waarde te creëren? En hoe sluit dat aan op de vraag, de behoefte en de ambities? Voor het onderzoeken en vastleggen van de kansen (synergie) wordt de Omgevingswijzer gebruikt.

Belangrijk in deze fase is het vinden van synergie in het sluiten van kringlopen in de omgeving, in ruimte en tijd. Afval uit het ene project kan 'voedsel' zijn voor het andere. Dat geldt niet alleen voor materialen, maar juist ook voor energie, voor water, voor ruimtegebruik. Denk in termen van de circulaire economie!

Stap 3: Vastleggen ambities en kansen

Aan de hand van de twee voorgaande stappen worden de duurzaamheidsambities vastgelegd en wordt besloten welke kansen wel of niet opgepakt kunnen worden, voorzien van een motivatie. Een hulpmiddel hierbij is het Ambitieweb. Omdat het Ambitieweb is ontwikkeld voor projecten en niet zozeer voor gebiedsagenda's en programma's, biedt het Ambitieweb in deze fase mogelijk onvoldoende houvast. Uiteraard is een en ander wel afhankelijk van het project.

Het advies is om te starten met het inrichten van een overdrachtsdocument duurzaamheid.

Document: Format overdrachtsdocument

Stap 4: Verstaalslag naar specificaties en ontwerp

Na het vaststellen van de ambities en het onderzoeken van kansen, worden beide ingebed in de plannen voor het betreffende gebied/ programma. De resultaten uit de voorgaande stappen worden geïntegreerd in het reguliere ontwikkelproces: de ambities voor duurzaamheid worden geïmplementeerd in de ruimtelijke planning, de inrichtingsplannen, programma's of de gebiedsagenda. Met daarin aangeven hoe de benoemde kansen opgepakt moeten worden in het vervolgproces. Voor eventuele afweegkaders die in deze fase van toepassing zijn (bijvoorbeeld een Plan-MER beoordeling), moeten ook de duurzaamheidsambities worden uitgewerkt naar beoordelingscriteria. Hierbij biedt het Ambitieweb ondersteuning.

De toepassing van de Omgevingswijzer als ontwerpmiddel kan ondersteuning bieden bij de vertaling.

Milieueffectrapportage (MER)  op rvo.nl

Stap 5: Afweging en toetsen duurzaamheid

Tijdens een ontwerp- of ontwikkelproces vinden afwegingen plaats op allerlei effecten. De alternatieven en oplossingsrichtingen die ontwikkeld zijn tijdens de voorgaande stappen, worden beoordeeld aan de hand van een integrale afweging. Hierin moeten ook de duurzaamheidsambities- en kansen meegewogen worden! De ingevulde Omgevingswijzer biedt een afweegkader, eventueel aangevuld met criteria uit de vorige stap. De afweging in deze fase zal kwalitatief en deels 'gevoelsmatig' van aard zijn, op basis van expert judgement. In vervolgfasen gebeurt dat meer analytisch en uiteindelijk op kwantitatieve wijze.

In deze stap vindt een toetsing plaats van de wijze waarop duurzaamheid zijn beslag heeft gekregen in het project. Dus in hoeverre voldoet de ontwikkeling of het programma (bijvoorbeeld de gebiedsagenda) aan de vooraf in kaart gebrachte duurzaamheidseffecten uit de Omgevingswijzer? Worden de kansen op duurzaamheid inderdaad benut? Zo niet, dan kunnen de plannen alsnog worden bijgesteld.

Stap 6: Verantwoording en overdrachtsdocument

De Initiatieffase wordt afgesloten met het opstellen van een overdrachtsdocument duurzaamheid. Daarin zijn de gemaakte keuzen verantwoord. Het document kan een apart ingerichte memo of rapportage zijn voor duurzaamheid, maar het mag ook deel uitmaken van de 'reguliere' documenten, zoals een PlanMER of de Gebiedsagenda zelf.

In het document staat welke ambities zijn gesteld en welke gesignaleerde kansen wel of niet worden opgepakt. En ook hoe dat moet gebeuren. De keuzes worden onderbouwd en voorzien van een motivatie. De onderbouwende documenten worden als bijlage bij het overdrachtsdocument toegevoegd. In ieder geval is dat de ingevulde Omgevingswijzer.

Document: Format overdrachtsdocument

Verder naar: Concept- of planfase
Terug naar: Aan de slag met Aanpak duurzaam GWW