Toegelicht Aanpak Duurzaam GWW

Toon pagina in menu

Duurzaam is niet duurder, maar wel beter. Voor onze leefomgeving, voor onze gezondheid en het klimaat. Bij het bouwen van dijken, wegen, bruggen en andere infrastructuur is duurzaamheid dan ook een belangrijk criterium. Voor het rijk, voor gemeenten, provincies en waterschappen. Om duurzaamheid te verankeren in het inkoop- en aanbestedingsproces is de Aanpak Duurzaam GWW opgesteld. De Aanpak Duurzaam GWW is een praktische werkwijze om duurzaamheid in Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW-projecten) concreet te maken.

Icoon Duurzaam GWW

Aanpak Duurzaam GWW
Praktijk
Instrumenten
Visie
People, Planet en Profit
Integrale gebiedsontwikkeling
Focus in duurzaamheid
Functioneel specificeren en innovatie

Aanpak Duurzaam GWW

De Aanpak Duurzaam GWW bestaat uit een stappenplan per fase in GWW-projecten. Het stappenplan geeft per projectfase invulling aan de gewenste aanpak om projecten te verduurzamen. De gehanteerde fase-indeling is overkoepelend, deze is voor alle projecten en contractvormen in de GWW toepasbaar. De fase-indeling staat los van andere gebruikelijke fase-indelingen in de GWW. De Aanpak is op deze manier zowel bruikbaar in geïntegreerde als in traditionele contractvormen.

Fasen:

Bij de Aanpak draait het om het doorlopen van stappen in de opeenvolgende fases van het project. Deze stappen zijn in de eerste 4 fasen gelijk:

  1. Analyse van vraag en ambities
  2. Onderzoek kansen
  3. Vastleggen ambities en kansen
  4. Vertaalslag naar specificaties en ontwerp
  5. Afweging en toetsen duurzaamheid
  6. Verantwoording duurzaamheid

Praktijk

De Aanpak helpt iedereen op weg die bezig is met het plannen, aanbesteden en uitvoeren van projecten op weg. PIANOo heeft meerdere praktijkvoorbeelden verzameld.

Meer informatie: Praktijkvoorbeelden de Aanpak 

Instrumenten

Eén van de uitgangspunten van Duurzaam GWW is een uniforme benadering van de markt. Daarom is gekozen voor een beperkt aantal instrumenten die in het inkoopproces worden toegepast.

Het gezamenlijk instrumentarium bij de Aanpak bestaat nu uit de volgende methodieken en instrumenten:

  • Omgevingswijzer: een analysetool met een uitgebreide vragenlijst om in vroege pre-projectfasen inzicht te krijgen in ambities en kansen (win-winsituaties).
    Meer informatie: Omgevingswijzer
  • Ambitieweb: dit hulpmiddel is specifiek ontwikkeld voor de Aanpak en is de centrale spil daarin. Het is een communicatietool en een hulpmiddel bij het vastleggen van ambities, het opstellen van eisen en het monitoren van ambities. In het Ambitieweb worden 12 duurzaamheidsthema's gehanteerd, die gezamenlijk zoveel mogelijk de relevante duurzaamheidsaspecten van People Planet Profit omvatten.
    Meer informatie: Ambitieweb
  • DuboCalc: een instrument om de effecten van ontwerpvarianten kwantitatief inzichtelijk te maken voor alle duurzaamheidseffecten van materialen.
    Meer informatie: Dubocalc
  • CO2-Prestatieladder: een certificeringstool om de CO2-reductie en energiebesparing in de bedrijfsprocessen van de gehele keten te stimuleren.
    Meer informatie: CO2-Prestatieladder

De Aanpak Duurzaam GWW reikt de instrumenten aan en geeft tevens aan hoe deze in te zetten zijn. Daarnaast bevat de Aanpak enkele hulpmiddelen en inspiratie, zoals formats, informatieve documenten en praktijkvoorbeelden. 

Visie

De kern van de Aanpak Duurzaam GWW is het meewegen van duurzaamheidsaspecten vanaf een vroege planfase, met een focus op de hele levenscyclus van de aan te leggen infrastructuur of object(en).

De 5 basisprincipes waarop de Aanpak Duurzaam GWW is gebaseerd:

  1. Vertaal de duurzaamheidsdoelen van de organisatie naar de projecten en opgaves.
  2. Neem duurzaamheid zo vroeg mogelijk en integraal mee bij infrastructurele opgaves. Benut koppelkansen en ruimtelijke koppelingen om samen met andere partijen duurzaamheidsdoelen te bereiken.
  3. Focus per project of opgave op de duurzaamheidsthema's waar de meeste duurzaamheidswinst te behalen is.
  4. Innovatiegericht aanbesteden en gunnen op duurzaamheid: creëer ruimte voor innovaties en nieuwe duurzame oplossingen door zoveel mogelijk oplossingsvrij te specificeren.
  5. Om duurzaamheid op uniforme wijze te toetsen, is er een set instrumenten gekozen, zodat duurzaamheid op een consistente wijze getoetst en geborgd wordt. Maak gebruik van het gezamenlijk instrumentarium zoals Omgevingswijzer, Ambitieweb, CO2-Prestatieladder en DuboCalc.

People, Planet en Profit

Duurzaamheid in de Aanpak betekent een integrale afweging van belangen en behoeften. Ofwel het streven naar zo min mogelijk belasting voor Planet, in balans met People en Profit. Om handvatten te geven voor duurzaamheid in projecten, is het noodzakelijk om de breedheid van het begrip te vertalen naar duidelijke ambities. Het voor de Aanpak ontwikkelde Ambitieweb is een hulpmiddel voor het vastleggen en vast blijven houden van duurzaamheidsambities. In het Ambitieweb worden twaalf duurzaamheidsthema's gehanteerd, die gezamenlijk zoveel mogelijk de relevante duurzaamheidsaspecten van PPP omvatten.

Planet

In de Aanpak is vooral de zogenaamde Planet-kant uitgewerkt in (milieu)-thema's. Dat zijn energie & klimaat, materialen & grondstoffen, water & bodem, natuur & ruimte. Hier wordt naar gekeken vanuit een levenscyclusbenadering.

De gedachte van de circulaire economie biedt goede aanknopingspunten om winst te behalen op de milieuthema's. De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren. Anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd. Door op de verschillende duurzaamheidsthema's het hoogste ambitieniveau van het Ambitieweb na te streven, wordt via de Aanpak circulariteit bereikt.

Meer informatie: Ambitieweb 

Profit

Budgetten zijn bepalend bij de realisatie van projecten. De mate waarin duurzaamheid daar een plaats in kan krijgen, is dus mede afhankelijk van de kosten die dat met zich meebrengt. Echter, duurzaam betekent niet per definitie duurder. Integendeel. Door efficiënte en besparende maatregelen in de levenscyclus kan duurzaamheid juist kosten besparen!

Het is voor duurzaamheid van belang om de ontschotting van budgetten te bevorderen. Kosten moeten juist beoordeeld worden over de lange termijn om duurzaamheidswinst zichtbaar en verrekenbaar te maken: Life cycle costing (LCC).

Naast de levenscyclusbenadering wegen niet alleen de kosten van een project mee, maar juist ook de mogelijke opbrengsten: de totale waarde. Om een reëel beeld van de kosten en de opbrengsten te krijgen, worden de Total Costs of Ownership (TCO) in beeld gebracht. Dat zijn de directe en indirecte kosten van een systeem, inclusief de maatschappelijke kosten en baten.

Inkoopproces: Laagste kosten (levenscycluskosten) 
Document: Factsheet Levenscycluskosten als gunningscriterium

People

Voorlopig zijn de People-(sociale)aspecten beperkt opgenomen in de concrete uitwerking van de Aanpak. Enerzijds omdat hierin een doorontwikkeling in kennis en ervaring noodzakelijk is, anderzijds omdat het People-aspect op projectniveau vaak minder eenvoudig te beïnvloeden is.

Het People-aspect komt wel terug in het thema Leefomgeving. Ook moet niet worden vergeten dat de oorsprong van projecten vaak of deels in de People-sfeer ligt. Immers, we realiseren infrastructuur, omdat er (maatschappelijke en/of economische) behoeften zijn.

In dit kader mag het begrip Social Return niet onvermeld blijven. Social Return kan worden toegepast door de opdrachtgevende partijen als voorwaarde(n) bij de aanbesteding. Een opdrachtgever kan bijvoorbeeld als voorwaarde opnemen dat de opdrachtnemer een bepaald deel van de aanneemsom aanwendt voor de inzet van werklozen.

Dossier: Social Return

Integrale gebiedsontwikkeling

De Aanpak gaat uit van het oppakken van duurzaamheid vanaf de allereerste fasen in een project. Dat kan de planfase zijn. Maar voor veel projecten gaat hier nog een besluitvormingstraject aan vooraf. Daarin worden al essentiële keuzes gemaakt ten aanzien van duurzaamheid. Bijvoorbeeld de keuze welke vorm een verbinding tussen A en B gaat krijgen: wordt er een weg aangelegd of is de behoefte ook op te lossen met een spoorverbinding?

Meestal gaat er dus een gebiedsgerichte programmafase vooraf aan de projectdefinitie. Voor infrastructurele projecten binnen de GWW is dat veelal het MIRT.

De Aanpak start daarom bij de initiatieffase. Dat is de gebiedsgerichte fase voorafgaand aan een concreet project. De Omgevingswijzer is een instrument dat ondersteuning biedt bij het onderzoeken en vastleggen van kansen en ambities in integrale gebiedsontwikkelingen.

MIRT overzicht 2017  op mirtoverzicht.nl
Meer informatie: Omgevingswijzer

Focus in duurzaamheid

Hoewel bij voorkeur alle thema's aandacht krijgen in de projectafwegingen, is het goed als organisatie focus aan te brengen. Duurzaamheid is breed en duurzaamheid is volop in ontwikkeling. Het kan goed zijn om te kiezen voor zogenaamde 'stapstenen' in de ontwikkeling van Duurzaam GWW in de eigen organisatie. Dit houdt in dat een organisatie op korte termijn niet alle aspecten van duurzaamheid aanpakt, maar juist die met de grootste impact. Per project kan dit verschillen en kunnen het beste die thema's worden uitgewerkt die het meest aansluiten op de ambities en waar de meeste winst te behalen is.

Functioneel specificeren en innovatie

Oplossingsvrije criteria bieden ruimte aan de markt voor creatieve, innovatieve oplossingen. Dat is van belang om te komen tot duurzamere producten. Ook dwingt functioneel specificeren de opdrachtgevers na te denken over de vraag achter de vraag. Zo ontstaat bewustzijn en ruimte voor innovatie. Want in het verleden ontstane technische oplossingen en voorschriften bieden misschien wel niet meer de beste oplossingen voor de huidige problematiek.

Het is een misvatting dat functioneel specificeren enkel verbonden is aan innovatieve, geïntegreerde (UAV(Uniforme Administratieve Voorwaarden)-GC)-contracten. Functioneel specificeren kan juist toegepast worden in alle vormen van projecten en contracten.

Via de Aanpak worden hulpmiddelen aangereikt voor het opstellen van functionele en zoveel mogelijk oplossingsvrije specificaties.

Meer informatie:
Innovatiegericht inkopen in de GWW
Inventarisatie factoren die van invloed zijn op de toepassing van functioneel specificeren