PIANOo-samenvatting Europese aanbestedingsrichtlijn

Toon pagina in menu

Deze samenvatting gaat alleen over de richtlijn voor de klassieke overheid. PIANOo heeft hierin de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de huidige richtlijn op een rij gezet. (februari 2014) 

De gewijzigde Aanbestedingswet 2012 is 1 juli 2016 in werking getreden.

Onderstaande samenvatting kunt u rechts op de pagina als pdf downloaden.

Doel nieuwe aanbestedingsrichtlijn

De nieuwe 'klassieke' aanbestedingsrichtlijn heeft tot doel de doeltreffendheid en efficiëntie van overheidsaanbestedingen te vergroten. Daarnaast stelt de richtlijn aanbesteders in staat om overheidsopdrachten beter te gebruiken om strategische, maatschappelijke doelen te bereiken (onder meer milieu, innovatie, werkgelegenheid, maatschappelijke integratie). De basisprincipes van de richtlijn zijn niet gewijzigd, maar de regels zijn flexibeler ingevuld.

Inwerkingtreding nieuwe richtlijnen

De richtlijnen treden 20 dagen na publicatie (28 maart 2014) in werking. Lidstaten hebben 2 jaar om de richtlijnen te implementeren in hun nationale wetgeving.   

Aanbestedingsrichtlijn gunnen van overheidsopdrachten (klassieke overheid)

Deze samenvatting gaat in op de belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de huidige aanbestedingsrichtlijn voor klassieke overheden. De basisprincipes zijn niet gewijzigd, maar de regels zijn wel flexibeler ingevuld. In de samenvatting hieronder vindt u wat er voor u als inkoper verandert. 

Procedures

De onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking en de concurrentiegerichte dialoog mogen worden gebruikt voor werken, leveringen en diensten wanneer:

  • de behoefte van een aanbestedende dienst niet vervuld kan worden door gemakkelijk verkrijgbareoplossingen;
  • de opdracht ook betrekking heeft op ontwerp of innovatieve oplossingen;
  • het contract niet gegund kan worden zonder onderhandelingen vanwege specifieke omstandighedengerelateerd aan het karakter, de complexiteit, de wettelijke of financiële aard van het contract of vanwege de daaraan gekoppelde risico's;
  • technische specificaties niet met voldoende nauwkeurigheid vastgesteld kunnen worden;
  • alleen onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen1 zijn ontvangen bij een openbare of nietopenbareprocedure.
    Onregelmatig zijn inschrijvingen die te laat zijn ingediend, niet voldoen aan de aanbestedingsdocumenten, abnormaal laag zijn of waarbij bewijs bestaat van collusie of corruptie. Onaanvaardbaar zijn inschrijvingen die zijn ingediend door een niet gekwalificeerde inschrijver of met een prijs die hoger ligt dan de vooraf door de aanbestedende dienst opgestelde begroting. 
  • Er is een nieuwe procedure, het innovatiepartnerschap, voor het ontwikkelen en aankopen van innovatievewerken, leveringen en diensten. Zo'n partnerschap moet worden gestructureerd conform de normale ontwikkelingsfasen van een innovatie- of researchproject. Na elke fase mag de aanbestedende dienst de samenwerking opzeggen. Een partnerschap kan met meer dan één ondernemer gesloten worden.
  • De maximale duur van een raamovereenkomst is vier jaar.
  • Randvoorwaarden voor de minicompetitie bij raamovereenkomsten met drie of meer ondernemerszijn strikter omschreven.
  • De toepassing van het dynamisch inkoopsysteem is vereenvoudigd; de verplichte aankondiging vanelke nieuwe aankoop is geschrapt.
  • Het gebruik van elektronische catalogi is enigszins geregeld in een speciaal nieuw artikel.
  • Het gebruik van een marktconsultatie voorafgaand aan een aanbestedingsprocedure is ook enigszinsgeregeld.
  • De onderhandelingsprocedure is meer ingekaderd dan voorheen:- De aanbestedende dienst moet minimumeisen bepalen.
    - Er mag niet over de minimumeisen en de EMVI (Economisch Meest Voordelige Inschrijving) criteria onderhandeld worden.
    - Een fasegewijze vermindering van het aantal ondernemingen is mogelijk.
    - Over het finale bod mag niet worden onderhandeld.
  • Het verlichte regime voor opdrachten met weinig grensoverschrijdend effect (zogenaamde 2B-diensten)is verdwenen. Zij volgen het gewone aanbestedingsregime, met uitzondering van sociale en andere specifieke diensten waarvoor een aparte regeling is opgesteld en een hoger drempelbedrag geldt. (zie volgende paragraaf) 
  • Voor aanbestedende diensten niet zijnde rijksoverheid, zoals gemeenten, provincies, waterschappen en publiekrechtelijke instellingen, kunnen procedures vereenvoudigd worden door lidstaten. Een (jaarlijkse) vooraankondiging volstaat dan voor niet-openbare en onderhandelingsprocedures.
  • De termijnen zijn verkort. Bijvoorbeeld bij de openbare procedure van 52 naar 35 dagen, bij de nietopenbareprocedure van 37/40 dagen naar 30/30 dagen.

Elektronisch aanbesteden (digitaal aanbesteden)

  • Elektronische publicatie van aankondigingen, elektronische beschikbaarheid van aanbestedingsdocumenten en elektronische communicatie (waaronder het indienen van de elektronische inschrijving), worden verplicht gesteld voor alle opdrachten boven de Europese drempelwaarden. Dus ook voor alle sociale en andere specifieke diensten boven de €750.000.
  • Voor het verplicht stellen van volledig elektronische communicatie hebben de lidstaten tot uiterlijk 18 oktober 2018. Met elektronische communicatie wordt bedoeld het langs elektronische weg overbrengen en uitwisselen van informatie in alle fasen van de procedure, inclusief het versturen van verzoeken tot deelname en de verzending van inschrijvingen. 

Sociale en andere specifieke diensten

De procedure voor het aanbesteden van een aantal specifieke diensten wordt eenvoudiger. Het gaat bijvoorbeeld om gezondheidszorg, maatschappelijke diensten, onderwijsvoorzieningen, hotel- en restaurantdiensten, onderzoek en veiligheidsdiensten, gevangenisdiensten, juridische diensten, post, internationale diensten en diensten van een smid. Hiervoor gelden alleen nog de volgende verplichtingen:

  • Een aankondiging of een vooraankondiging en een gunningsbericht zijn verplicht. De EuropeseCommissie maakt hier formats voor.
  • Verplichting geldt alleen voor opdrachten boven de € 750.000.

Het wordt aan de lidstaten overgelaten om nationale regels op te stellen om transparante en gelijke behandeling te waarborgen. Wel worden enkele randvoorwaarden genoemd:

  • Lidstaten moeten zeker stellen dat aanbestedende diensten rekening kunnen houden met dekwaliteit, de continuïteit, de toegankelijkheid, de betaalbaarheid, de beschikbaarheid en de compleetheid van diensten, de specifieke behoeften van verschillende gebruikerscategorieën inclusief achtergestelde en kwetsbare groepen, de betrokkenheid en de emancipatie van gebruikers en innovatie.
  • Lidstaten mogen voorschrijven dat de gunning op basis van EMVI plaatsvindt, waarbij rekeningwordt gehouden met kwaliteit en duurzaamheid voor sociale diensten.
  • Lidstaten mogen aanbestedende diensten toestaan om bepaalde sociale diensten telkens voormaximaal drie jaar voor specifieke organisaties te reserveren mits deze organisaties voldoen aan de volgende eisen:
    - Het doel van de organisatie is het uitoefenen van een publieke taak.
    - Winsten worden geherinvesteerd.
    - De structuur van de organisatie is gebaseerd op actieve deelname van personeel.
    - De organisatie heeft in de laatste drie jaar geen contract gehad van de desbetreffende aanbestedende dienst.

Publiek Publieke Samenwerking (PPS)

Er is een nieuw artikel opgenomen over publiek publieke samenwerking. Wanneer valt een opdracht binnen een dergelijke samenwerking onder de richtlijn en wanneer niet?

A
Een opdracht van een aanbestedende dienst aan een rechtspersoon valt buiten de reikwijdte van de richtlijn wanneer aan elk van de volgende voorwaarden is voldaan:

  • De aanbestedende dienst houdt op deze rechtspersoon alleen of samen met andere aanbestedendediensten toezicht op dezelfde wijze als zijn eigen afdelingen.
  • Meer dan 80% van de activiteiten van deze rechtspersoon betreffen taken die zijn toevertrouwdaan deze rechtspersoon door de aanbestedende dienst of de aanbestedende diensten gezamenlijk of door andere rechtspersonen die door de aanbestedende dienst of de aanbestedende diensten gezamenlijk worden gecontroleerd.  
  • Er is geen directe inbreng van privékapitaal, met uitzondering van vormen van (wettelijk verplicht) privékapitaal waarmee geen beslissende invloed op de rechtspersoon uitgeoefend kan worden.

De controle onder A moet als volgt geïnterpreteerd worden:

  • Een aanbestedende dienst heeft een beslissende invloed op zowel strategische doelen als belangrijkebeslissingen; of
  • Als de controle gezamenlijk door aanbestedende diensten wordt uitgeoefend dan moet aan devolgende cumulatieve voorwaarden voldaan worden:
    - De beslisorganen van de rechtspersoon bestaan uit vertegenwoordigers van de aanbestedende diensten.
    - De aanbestedende diensten hebben gezamenlijk een beslissende invloed op zowel strategische doelen als belangrijke beslissingen.
    - De rechtspersoon streeft geen doelen na die tegengesteld zijn aan die van de
    aanbestedende diensten.

B
Een opdracht van aanbestedende dienst Y, die door aanbestedende dienst X wordt gecontroleerd, aan aanbestedende dienst X of aan een andere rechtspersoon die door X wordt gecontroleerd, valt buiten de reikwijdte van de richtlijn. Voorwaarde is dat er geen sprake is van inbreng van privékapitaal in deze rechtspersoon (met uitzondering van vormen van (wettelijk verplicht) privékapitaal waarmee geen beslissende invloed op de rechtspersoon uitgeoefend kan worden).

C
Een exclusieve overeenkomst tussen twee of meer aanbestedende diensten valt buiten de reikwijdte van de richtlijn wanneer aan de volgende cumulatieve voorwaarden wordt voldaan:

  • Het contract omvat een samenwerking tussen de deelnemende aanbestedende diensten met debedoeling om publieke diensten te leveren om gemeenschappelijke doelen te bereiken.
  • De invulling van deze samenwerking wordt enkel beheerst door overwegingen van algemeenbelang.
    De deelnemende aanbestedende diensten verrichten op de open markt minder dan 20% van deonder de samenwerking vallende activiteiten.

Toegang MKB en lastenverlichting

De toegang van het MKB tot overheidsopdrachten wordt verbeterd en de lasten worden beperkt door:

  • het gebruik van de Eigen Verklaring (zie paragraaf Eigen Verklaring en bewijzen);
  • een maximale omzeteis van twee keer de contractwaarde: hogere eisen moeten gemotiveerdworden;
  • digitalisering van het grootste deel van het aanbestedingsproces;
  • expliciete opname van het proportionaliteitsbeginsel in de richtlijn;
  • het aansporen van aanbestedende diensten om opdrachten in percelen te splitsen: een lidstaatmag in eigen wetgeving regels vastleggen met betrekking tot verplichte splitsing in percelen.

Raming opdrachtwaarde

Als een operationele eenheid binnen een aanbestedende dienst onafhankelijk verantwoordelijk is voor zijn inkoop of voor bepaalde categorieën van inkoop, dan mag deze eenheid de waarde van een opdracht ramen op het niveau van die eenheid. Met onafhankelijk verantwoordelijk wordt bedoeld dat de eenheid: 

  • onafhankelijk inkoopt en 
  • beschikt over een eigen inkoopbudget en
  • onafhankelijk een contract sluit.

Decentrale inkoop is op zich onvoldoende als onderbouwing van onafhankelijke verantwoordelijkheid.

Uitsluiting/past performance

Een onderneming die bij een eerdere opdracht aanzienlijk of herhaaldelijk tekortgeschoten is, mag worden uitgesloten.

  • Een aanbestedende dienst mag een onderneming waarop een uitsluitingsgrond van toepassingis, toch toelaten als maatregelen zijn genomen, bijvoorbeeld om herhaling te voorkomen.
  • Lidstaten moeten passende maatregelen nemen om belangenverstrengeling bij inschrijvers tevoorkomen. Mocht er belangenverstrengeling geconstateerd worden dan kan dit een grond zijn voor uitsluiting.

Eigen verklaring en bewijzen

Het gebruik van de Eigen Verklaring (Europese 'single procurement document') is niet verplicht, maar aanbestedende diensten moeten deze wel accepteren.

  • De Eigen Verklaring is bedoeld voor uitsluitingsgronden, geschiktheidseisen, selectiecriteria en het beroep doen op derden.
  • De Europese Commissie maakt een format in alle talen en zal dit via e-Certis beschikbaar stellen.E-Certis is een informatiesysteem met een systematisch overzicht van alle vereiste certificaten en andere documenten in alle lidstaten.
  • Bewijzen mogen op elk moment in de procedure opgevraagd worden.
  • Bij procedures met een selectiefase moeten alle geselecteerden gecontroleerd zijn alvorens zijuitgenodigd worden.
  • Aanbestedende diensten mogen geen bewijzen vragen die gratis ingezien kunnen worden innationale databases. Voor databases in andere lidstaten kan e-Certis gebruikt worden. Lidstaten zijn verplicht om e-Certis actueel te houden.

Selectie en gunning

Het standaard gunningscriterium wordt EMVI. Er worden voorbeelden van EMVI-criteria gegeven.

  • Expliciet is vermeld dat men bij aanbesteding op EMVI ook een vaste prijs mag hanteren.
  • EMVI criteria worden beschouwd een relatie te hebben met het onderwerp van deopdracht, als deze criteria op een of andere manier en in een van de fasen van de levenscyclus gerelateerd zijn aan de opdracht. Inbegrepen zijn factoren in:
    - het specifieke productieproces, bij de levering en het verhandelen van de opdracht;
    - het specifiek proces voor een andere fase in de levenscyclus.
    Dit geldt ook als deze factoren geen deel uitmaken van de materiële basis.
  • Gunnen op laagste prijs is nog wel toegestaan maar dan bij voorkeur op basis van levenscycluskosten.Dit betekent dat kosten voor acquisitie, onderhoud, gebruik (energie), onderhoud en verwijdering meegenomen mogen worden maar ook de externe milieukosten. Ook bij EMVI wordt geadviseerd de methodiek van levenscycluskosten toe te passen.
  • De methodiek voor het berekenen van externe milieukosten moet aan bepaalde voorwaardenvoldoen:
    - De methodiek is gebaseerd op objectieve, verifieerbare en niet-discriminerende criteria.  
    - De methodiek is toegankelijk voor iedereen.
    - De vereiste gegevens moeten met een 'redelijke' inspanning verzameld kunnen worden.
    Bij de gunning mag een aanbestedende dienst rekening houden met de kwaliteit van het personeeldat de opdracht gaat uitvoeren.
  • Het vragen naar keurmerken als bewijs is breder toegestaan, waarbij aan de keurmerken eisenzijn gesteld.
  • Bij de openbare procedure mag de aanbestedende dienst eerst de inschrijvingen beoordelenvoordat hij controleert op uitsluitingsgronden en op geschiktheidseisen. Er staat wel een waarschuwing bij: u moet dit onpartijdig doen! Overigens mag een lidstaat beslissen dit helemaal niet of alleen in speciale gevallen toe te staan.
  • De doorlooptijd van een aanbesteding wordt beperkt door verkorting van termijnen voor selectieen gunning.
  • De termijnen voor referenties (vijf jaar voor werken en drie jaar voor leveringen en diensten)mogen verlengd worden wanneer dit nodig is om een adequaat niveau van mededinging te verkrijgen.

Toezicht, monitoring en ondersteuning

De lidstaten zijn verplicht voor de (verplichte) taken op het gebied van toezicht en ondersteuning een of meer autoriteiten, lichamen of structuren aan te wijzen of in te richten die:

  • de toepassing van de aanbestedingsregels monitoren en publiceren;
  • toezien op toepassing van de aanbestedingsregels en overtredingen melden bij audit-instanties, OMof een tribunaal of andere geëigende autoriteiten of structuren zoals de ombudsman, nationaal parlement of commissies daarvan;
  • informatie over en richtsnoeren voor het interpreteren en toepassen van aanbestedingsregels gratisbeschikbaar stellen om aanbestedende diensten en ondernemers, in het bijzonder MKB, te assisteren bij het correct toepassen van de regels;
  • ondersteuning beschikbaar stellen voor aanbestedende diensten met betrekking tot planning enuitvoering van aanbestedingsprocedures.
  • Elke drie jaar stuurt een lidstaat een monitoringrapport naar de Commissie met informatieover:
    - de belangrijkste oorzaken van verkeerde toepassing van of juridische onzekerheden bij het toepassen van aanbestedingsregels;
    - participatie van MKB-bedrijven;
    - preventie, ontdekking en rapportage van oplichting, corruptie en belangenverstrengeling.
  • Van elk contract of elke raamovereenkomst of voor elke dynamisch inkoopsysteem stelt eenaanbestedende dienst een proces-verbaal van de aanbesteding op. Dit moet op verzoek aan de Europese Commissie worden toegezonden.

Wijziging in contracten

  • Beschreven wordt op welke wijze het wijzigen van contracten tijdens de looptijd is toegestaan.

Drempelbedragen

  • De drempelbedragen worden niet gewijzigd ten opzichte van de huidige. De economische effecten van de drempelbedragen worden in 2017 geëvalueerd. 

(PIANOo, mei 2015)