Schoonmaken weer menselijk dankzij stakingen

De maandenlange schoonmaakstaking in 2012 heeft de mens achter de schoonmaker weer zichtbaar gemaakt. En de mens achter de taaie aanbestedingsprocedures. Dat zeggen Ruud van Swieten, commercieel directeur van schoonmaakbedrijf CSU, en Peter Specker, categoriemanager schoonmaak. (juni 2014)

Schoonmaken in een gevangenis. De spannendste werkomgeving mogelijk, zou je denken. Toch niet, vertelt Ruud van Swieten. 'We doen ook veel politiecellen en rechtbanken, dat is veel heftiger. Mensen zijn het gevaarlijkst als ze net opgepakt zijn of vlak na een uitspraak. Bij gevangenissen praten we wel altijd vooraf met medewerkers, om zeker te weten dat hij of zij mentaal is opgewassen tegen de werkomgeving. Bij elke klant zijn er andere risico's waarmee je leert omgaan.'  

Praktijkvoorbeeld MVI:

Opdracht: gevangenissen en kantoren van DJI schoonmaken
Nieuw gunnen op EMVI (Economisch Meest Voordelige Inschrijving), uitvragen plan van aanpak, smart-plannen, elk kwartaal overleg, duurzame relatie opbouwen, 8-jarig contract in plaats van 4
Contractduur: 2013-2021 

Social return

Bij elke klant geldt ook dat minstens 5% van de medewerkers 'social return' moet zijn, één van de eisen die het Rijk stelt aan schoonmaakbedrijven. Ook bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. Van Swieten: 'Van al onze medewerkers die instromen heeft maar liefst 11% een afstand tot de arbeidsmarkt. Als je lang werkloos bent geweest of minder taalvaardig bent, kun je met de juiste begeleiding namelijk relatief eenvoudig als schoonmaker aan de slag. Wat dat betreft zijn we echt een mensenbedrijf en daar ben ik trots op. Zo keren we als enige organisatie in de branche winst uit aan schoonmakers. Hoe tevredener zij zijn, hoe beter. Zowel voor de medewerkers als voor het bedrijf. Denk maar eens aan de besparingen dankzij minder verloop en verzuim.'

Stress

Wat allesbehalve bijdroeg aan de tevredenheid van schoonmakers was gunnen op de laagste prijs. Van Swieten: 'Als je moet schoonmaken volgens een strikt afvinklijstje ervaart een schoonmaker dit vaak als stressvol. Terwijl als je zegt 'het moet schoon zijn en je mag zelf beoordelen wat er moet gebeuren', geef je mensen meer verantwoordelijkheid en doe je recht aan hun individuele mogelijkheden. Dat kan nu. Daarnaast maken we het werk uitdagender door taakverbreding. We overleggen met andere leveranciers welke taken we kunnen overnemen. Zoals papierstoringen verhelpen en toners vullen of problemen signaleren rond afvalscheiding en ongedierte. In het huidige contract met het Rijk is er ruimte voor zulke innovatieve plannen.'

Werkdruk

Ook Peter Specker, rijksmanager schoonmaak, maakt zich hard voor de mens achter de schoonmaker sinds de stakingen in 2012. Specker: 'Er was het nodige mis in de sector. Het slechtste dat je als opdrachtgever kunt doen is gunnen op de laagste prijs. De schoonmakers waren er slachtoffer van dat het steeds goedkoper moest. Daarom is vlak na de stakingen de Commissie Verantwoordelijk Marktgedrag opgericht, waarvan ik lid ben. Rijk, vakbonden, werkgevers en opdrachtgevers hebben samen afgesproken dat niet alleen prijs een rol speelt maar ook sociale afspraken. Zoals eisen voor een redelijke werkdruk. Die code geldt al voor de schoonmaakbranche en vanaf begin 2014 hopelijk ook voor de catering en beveiliging. Kortom, alles waar mensenwerk bij komt kijken. Ander voordeel is dat we opdrachten nu vanuit één perspectief in de markt zetten. De kennis is niet langer versnipperd.'

Eer te na

Niet alleen het schoonmaakvak is menselijker geworden dankzij de nieuwe manier van aanbesteden. Dankzij intensiever contractmanagement kijken Rijk en leverancier elkaar vaker in de ogen over de voortgang. Specker: 'Alle inschrijvers moesten hun plannen smart maken, zodat we er makkelijk de thermometer in kunnen zetten. Dat doen we elk kwartaal. We werken dan met stoplichten. Groen is goed, bij oranje proberen ze het zelf op te lossen, bij rood schuif ik aan tafel en maken we afspraken over hoe we op groen komen. Dat is nu een paar keer gebeurd en het werkt heel effectief. Bovendien, het zijn plannen van de bedrijven zelf. Ze zijn dus gedreven om ze uit te voeren, het is hun eer te na. Mede daarom is de contractduur verlengd naar maximaal acht jaar, zodat bedrijven de kans hebben om te investeren in milieu, innovatie en social return. Zo bouwen we samen aan een duurzame relatie.'

Respect

De stoplichtrapportages zorgen ervoor dat de duurzaamheidsplannen niet vrijblijvend zijn. En als de stoplichten te vaak en te lang op rood staan, wordt het contract mogelijk niet verlengd. Specker: 'We houden dit goed in de gaten. Niet alles verloopt op rolletjes, maar het meeste gaat goed. En meer dan 80% lost CSU zelf op.' Van Swieten: 'We praten ook wel eens over het vak buiten de formele overleggen om. Er wordt vaak respectloos met schoonmakers omgegaan. Grote winst is dat we nu ook overdag schoonmaken, zodat de schoonmaker een gezicht krijgt. Het zijn geen kaboutertjes die na werktijd de rommel opruimen. Als je de schoonmaker kent ga je uit respect vanzelf fatsoenlijker met je werkplek om.' 

(PIANOo, 2014)