Social return in optima forma: vluchtelingen opleiden tot tolk

Zeker op het gebied van 'hoogwaardige inhuur', worstelen overheden met het toepassen van social return. Toch kan het resultaat zeer verrassend zijn, als je maar bereid bent regels los te laten en ruimte te bieden voor eigen invulling. Zo ontdekte ook categoriemanager Edwin de Koning: "Er is zoveel meer mogelijk dan je kunt voorzien." (februari 2017)

Praktijkvoorbeeld MVI

Met de verhoogde instroom van asielzoekers in ons land, kampte het ministerie van Justitie en Veiligheid met een tekort aan tolk-vertalers voor specifieke talen. In haar aanbesteding voor tolkdiensten nam categoriemanagement een vrije variant van social return op als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde.

Bijzonder

Tolk- en Vertaalcentrum Nederland (TVcN) heeft de opdracht gewonnen en kwam ten behoeve van de invulling van social return met een initiatief om vluchtelingen op te leiden tot (basis)tolk.

Sinds

2015

Voor- en nadelen

Plus: Belangen van opdrachtgever, opdrachtnemer en doelgroep vallen samen.
Plus: Als opdrachtgever hoef je geen inhoudelijke expert te zijn.
Plus: Als opdrachtnemer ben je vrij bij het ontwerp en zelfstandig verantwoordelijk voor de uitvoering van social return.
Plus: Met dit programma wordt een brug gebouwd naar duurzaam werk .
Min: Geen cijfermatige garanties voor succes.
Min: Ontbreken van een toetsingskader, je moet flexibel kunnen zijn.

Kom maar met een plan

Het was lang voor de invoering van de Participatiewet dat Edwin de Koning, categoriemanager Tolk- en Vertaaldiensten bij het ministerie van Justitie en Veiligheid, besloot social return als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde op te nemen in zijn aanbestedingen. "In die tijd werd de social return maatregel nog heel wiskundig uitgelegd", schetst De Koning de toenmalige tendens. "Alleen opdrachten van minimaal €250.000 kwamen in aanmerking voor social return en je moest mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ook nog eens op de opdracht zelf kunnen inzetten bij de opdrachtgever. Kijkend naar onze opdracht - we zochten gekwalificeerde tolk-vertalers voor specifieke talen - hadden wij in principe alle reden om social return naast ons neer te leggen. In plaats daarvan hebben we gezegd: we nemen een vrije variant van social return op als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde en 'inschrijvers, kom maar met een plan'. En dat heeft heel goed uitgepakt."

Gezamenlijke inspanning

Voor Robert Blaauw, managing director van Tolk- en Vertaalcentrum Nederland (TVcN), had de uitvraag van V&J niet op een beter moment kunnen komen. Blaauw: "Bij TVcN zorgen we niet alleen dat mensen elkaar begrijpen, maar willen we ook graag impact hebben. Maatschappelijke betrokkenheid is voor ons heel belangrijk. Samen met onze partner Vluchtelingenwerk, waren we al langere tijd de mogelijkheden aan het verkennen om vluchtelingen op te leiden tot tolk. Dat idee kwam voort uit het gebrek aan tolken voor specifieke talen en uit de behoefte om vluchtelingen te helpen integreren." Een idee waarvan De Koning erg gecharmeerd was en dat hij graag uitgevoerd zag: "We hadden het zelf niet beter kunnen bedenken", zegt hij daarover, "en gelukkig hebben we daar ook geen poging toe gedaan, maar het initiatief gelaten daar waar het thuishoort: bij de experts. Want door opdrachtnemers de ruimte te geven, zet je ze in hun kracht en nemen zij verantwoordelijkheid voor de invulling. Als opdrachtgever ondersteun en manage je het vraagstuk. Het is een gezamenlijke inspanning en dus belangrijk dat alle partijen -inclusief jezelf- op de denkbeeldige foto van het onderwerp staan."

De heren De Koning en Blaauw
De heren De Koning en Blaauw

Risico's

Het plan van TVcN om twintig vluchtelingen op te leiden tot tolk-vertaler was ambitieus. Want hoe vind je mensen die voldoen aan de strenge eisen die gelden voor tolken? Blaauw: "Samen met Vluchtelingenwerk hebben we een profiel opgesteld voor de aspirant-tolken. Zo moeten zij over een verblijfstatus beschikken, minimaal een afgeronde hbo-opleiding hebben, het Nederlands voldoende beheersen en ook de moedertaal moet getoetst zijn. Daarnaast zijn ook een aantal competenties zeer belangrijk, zoals goed kunnen samenvatten, empathisch vermogen en hoge motivatie hebben, maatschappelijke betrokken zijn en in het bezit een VOG. Want de zaken waarop zij worden ingezet, zijn vaak zwaar. En, zij moeten een bijstandsuitkering hebben want social return is gericht op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Op basis van deze criteria heeft Vluchtelingenwerk een vacature uitgezet waarop, eigenlijk tegen onze verwachting in, massaal gereageerd werd. Maar zo logisch als het nu klinkt, zo spannend was het toen. Want wat als het profiel te streng was en niemand zou reageren? Of als de mensen waar we in investeren uiteindelijk toch niet geschikt blijken voor het vak? En zijn onze stakeholders wel bereid mee te werken? Tolken moeten immers veel vlieguren maken en daar moeten ze wel de kans toe krijgen. Kortom, dit project kende nog aardig wat risico's."

Alleen maar winnaars

Risico's die gelukkig verwaarloosbaar bleken. De Koning: "Dit is uiteindelijk zo'n sterk project gebleken, het kent echt alleen maar winnaars. Als afnemer van tolk- en vertaaldiensten zijn we blij dat TVcN nu tolken kan leveren voor talen waaraan een groot gebrek was. Daarbij passen we als opdrachtgever ook nog eens social return toe en stimuleren we de economische integratie van vluchtelingen zonder dat er sprake is van verdringing. Extra bijzonder, is dat de twintig kandidaten na voltooiing van hun opleiding tot basistolk, niet in dienst komen van TVcN maar als zzp'er aan de slag gaan. Zij leveren dus ook nog een bijdrage aan de Nederlandse economie." Om hun kansen verder te vergroten, helpt TVcN ze bij het ondernemerschap en het eigen maken van de Nederlandse bedrijfscultuur. Blaauw maakte meermalen van dichtbij mee hoe belangrijk deze kans is voor vluchtelingen. "Zoals bijvoorbeeld voor een Eritrese hoogopgeleide man", vertelt Blaauw, "die met zijn gezin naar Nederland vluchtte en hier zelfs nog - in het Nederlands! – zijn master Bedrijfskunde haalde, maar nergens werd aangenomen. Nu hij tolk is, telt hij eindelijk mee. En zo ken ik nog veel meer voorbeelden."

Kandidaten tolk-vertaler
Kandidaten tolk-vertaler

Mindset creëren

Is TVcN gestart met een klas van twintig kandidaten, inmiddels is zij toe aan een vierde lichting. Blaauw: "Ook al neemt de schaarste onder tolken voor specifieke talen iets af, de toegevoegde waarde van dit project is nog steeds zo groot, dat we blijven doorgaan met het opleiden van vluchtelingen tot basistolk. En gelukkig stimuleert het Rijk ons daarbij. Bij de uitreiking van het diploma tot basistolk lees ik ook graag de brief voor die Edwin de cursisten schreef en waarin hij hen aanmoedigt vooral door te gaan tot beëdigd tolk-vertaler." De Koning: "Je moet verder denken. Zij, maar wij ook. Als Rijksoverheid mogen we bijvoorbeeld in straf- en vreemdelingenzaken alleen gebruik maken van beëdigde tolken en vertalers. Door deze groep te stimuleren door te leren, blijft er voor ons voldoende aanbod én verstevigen zij hun marktpositie. Deze samenwerking maakt dat mogelijk. En dat was nooit gelukt als wij TVcN van tevoren hadden verteld hoe zij invulling moesten geven aan social return. Door niet te sturen, minder regels op te leggen en juist ruimte te bieden, is een mindset ontstaan waarbinnen meer mogelijk is dan we hadden kunnen voorzien."

Meer informatie

Dit artikel maakt deel uit van het webdossier Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). MVI is het met inkoop bijdragen aan economische, ecologische en sociale (beleids)doelen. In het nieuwe dossier vindt u onder andere richtlijnen voor het bepalen van het juiste ambitieniveau, geactualiseerde milieucriteria en MVI praktijkvoorbeelden.
Dossier Maatschappelijk Verantwoord Inkopen