Hout heeft de duurzame toekomst (Leernetwerk Hout, 26 september 2019)

Toon pagina in menu

In Nederland is hout nog een relatief onbekend bouwmateriaal. Toch is hout in veel opzichten dé speler op weg naar een duurzame en circulaire economie. Hoe geven we het gebruik van hout meer aandacht in het inkoopproces? Hoe krijgen we de voordelen van hout beter voor het voetlicht? En waar zit uw invloed als inkopende organisatie?

Wees helder in het uitvragen van duurzaamheid

Omschrijf zowel de eisen als de risico’s zo SMART mogelijk. Zo maakt u inzichtelijk waarop getoetst wordt en voorkomt u discussie over risico’s. Om een duurzame oplossing te krijgen is toepassing van de Milieu Kosten Indicator (MKI) in een aanbesteding een goed middel. Geef uw ambities mee in de uitvraag en specificeer de MKI-referentie naar productgroepen of elementen. Of maak – als u de innovativiteit van de markt optimaal wilt benutten – gebruik van functioneel specificeren. Hout voorschrijven hoeft niet (en mag vaak ook niet). Beter is om op resultaat uit te vragen: de gewenste MKI-waarde of CO2-vermindering. In de aanbesteding van de Blauwe Loper, een 550 meter lange houten fiets-voetgangersbrug in Groningen, gaf de Provincie aan hout toe te staan, maar werd dit niet specifiek uitgevraagd. Toch kwamen er houten ontwerpen binnen, omdat deze milieutechnisch en esthetisch gezien het beste scoorden.

Hout (biobased) is vaak duurzamer dan staal en beton

Uit vergelijkingen van NIBE voor de snelwegverbreding InnovA58 bleek hout duurzamer te zijn dan materialen als staal en beton. Hernieuwbare grondstoffen zoals hout kunnen de CO2-footprint van bouwwerken halveren. Hoe groot het verschil met andere materialen is, hangt af van wat u vergelijkt. Vergelijkt u de CO2-uitstoot gedurende de productie of kijkt u naar de totale levensduur? Qua productie is gebruik van hout duurzamer. Kijkt u naar productie én levensduur, dan kan staal beter uit de bus komen. Maar neemt u ook de biogene CO2-vastlegging mee, dan scoort hout vrijwel altijd beter. Zie voor de bijbehorende afbeelding tabel 8 op pagina 18 van het rapport De potentie van biobased materialen in de bouw .

Meten van duurzaamheid is complex, maar er zijn positieve ontwikkelingen

In Nederland meten we aan de hand van MKI (voor GWW) en MilieuPrestatie Gebouwen (in de bouw). De meest gebruikte softwaresystemen zijn DGMR (bouw) en DuboCalc (GWW). Voor een juiste berekening van MKI-waarden is het essentieel dat de juiste (actuele) data in de Nationale Milieu Database (NMD) staan. Deze database bevat veel informatie en wordt voortdurend geactualiseerd, maar is lang niet volledig. Helaas zijn veel bedrijven terughoudend in het vrijgeven van hun brondata.

Een positieve ontwikkeling is dat de volgende update van NMD (verwacht eind 2019) veel meer Life Cycle Analyses (LCA’s) bevat, zoals van houten portalen, dekdelen, beschoeiingen en geleiderails. Met deze nieuwe versie worden de verschillende fasen in een levenscyclus en biogene CO2-opslag apart weergegeven. Dit maakt het makkelijker om CO2-reductie inzichtelijk te maken in het aanbestedingsproces.

Toon lef als opdrachtgever!

Met business as usual komen we niet ver in de omslag naar duurzaam en circulair bouwen. Durf als aanbestedende dienst de algemene eis van honderd jaar voor levensduur terug te brengen naar tachtig jaar. Dat is ook gebeurd bij de aanbesteding van de Blauwe Loper, omdat bijvoorbeeld het gebruik van hout anders onmogelijk was. Ook op beheervlakken hebben provincie en de gemeente, die de brug gaat beheren, risico genomen. Er was namelijk relatief weinig bekend over het beheer en de onderhoudskosten van sommige delen van de brug. Lef is niet alleen noodzakelijk om urgente CO2-doelen te halen, maar ook om nieuwe duurzame richtingen te onderzoeken. 

Betrek zoveel mogelijk stakeholders en geef elkaar de ruimte

In Nederland is bouwen in hout nog relatief onbekend. Neem de eigenaar, onderhoudsdiensten en vergunningverlenende instanties mee in het hele ontwerpproces om samen te leren. Dat kost tijd, maar zo voorkomt u dat u in het vergunningentraject tegen een muur van onwetendheid aan loopt. Geef elkaar (opdrachtgever, opdrachtnemer en deskundigen) de ruimte in het ontwerpproces. Ga niet van te voren zelf ontwerpen, er is veel kennis bij partners in de markt. Om die kennis te benutten is er bij de Blauwe Loper voor gekozen om in bouwteamverband te werken, waarbij zowel de opdrachtgever als de opdrachtnemer ontwerpwerkzaamheden hebben gedaan.

Over de sessie

Leernetwerk: Hout
Aantal deelnemers: 10
Bureau: TwynstraGudde / NewWaveCollective
Externe sprekers: Mantijn van Leeuwen (directeur NIBE), Manuela Wibier (lead auditor, RWS), Fryrk van der Molen (ontwerpleider, provincie Groningen)

De leernetwerken worden gefinancierd met klimaatgeld uit het regeerakkoord. Hiermee geeft de Rijksoverheid via inkoop een impuls aan de transitie naar een klimaatneutrale en circulaire economie. Klimaatenveloppe: impuls klimaatneutraal en circulair inkopen