Leernetwerk Interne Organisatie - verslag 2 juli 2018

Toon pagina in menu

Voor het realiseren van de circulaire ambities bij de overheid wordt al gauw naar de afdeling Inkoop gekeken. Vanuit die functie kan het verschil gemaakt worden, zo is de gedachte. Maar het speelveld is uiterst complex, de praktijk weerbarstig en Inkoop kan het niet alleen. Circulair Opdrachtgeverschap vraagt van veel meer partijen een bijdrage. Het Leernetwerk Interne Organisatie MVI richt zich het komende half jaar op het delen van kennis en ervaringen bij het op gang brengen, organiseren en inbedden van circulair opdrachtgeverschap. Uitgangspunt hierbij is dat met kleine stappen – small wins – grote vooruitgang geboekt kan worden. De eerste bijeenkomst van het leernetwerk, op 2 juli in de Utrechtse Jaarbeurs MeetUp, levert al een flinke dosis nieuwe inzichten op.

Complex

Een 100% circulaire economie in het jaar 2050. Dat is wat de overheid zich ten doel heeft gesteld. Een mooi vooruitzicht, dat echter een radicale omslag vraagt in denken en doen. Allereerst bij de overheid zelf, want die moet de zaak aanjagen en het goede voorbeeld geven. Transitieopgaves, zoals de overgang naar een circulaire economie, kenmerken zich door een enorme complexiteit. Het aantal belanghebbenden is groot en hun belangen zijn vaker wél- dan niet conflicterend. Dan is de vraag: hoe kom je binnen zulke complexe vraagstukken tóch tot aansprekende, mobiliserende en motiverende successen, die de uiteindelijke inzet dichterbij brengen? De Wageningse bestuurskundige Katrien Termeer bracht een rapport uit over de rol die small wins kunnen spelen in deze transitie. In haar presentatie hierover houdt ze de deelnemers aan het leernetwerk allereerst voor waar het vaak mis gaat: “Bestuurders willen graag dat veranderingen tegelijkertijd diepgaand, systeembreed én snel zijn.” Dat is vragen om het onmogelijke, aldus Termeer.

Rapport small wins’ aanpak voor de transitie opgaven  op wur.nl

Niet blijven steken in praten

Small wins bieden een praktischer perspectief. In de ogen van Termeer gaat het om kleine, betekenisvolle stappen met tastbare resultaten. Als voorbeelden van small wins op weg naar een circulaire economie noemt ze het concept van 'Light as a Service’ en het verbod op het gratis weggeven van plastic tasjes. Het gaat om overzichtelijke, aansprekende, effectieve en uitvoerbare ideeën. Focus op overzichtelijke stappen voorkomt dat mensen overweldigd raken door de complexiteit van een vraagstuk. Het maakt dat er minder wordt gepraat en eerder gehandeld. Ze zijn bovendien sneller uit te voeren, omdat ze minder weerstand oproepen. De small wins zoals Termeer die bedoelt hebben als kenmerk dat ze diepgaand zijn en radicaal nieuwe praktijken, inzichten en waarden opleveren. Daarmee onderscheiden ze zich van bijvoorbeeld quick wins. Als small wins succesvol zijn, dan geeft dat de organisatie energie om verder te gaan op het ingeslagen pad. Daardoor kunnen small wins bij elkaar opgeteld wel degelijk leiden tot grootschalige, diepgaande transities, betoogt Termeer.

Aanspreken op ambitie

Met name op gemeentelijk niveau lijkt de tijd in politiek opzicht rijp om een flinke slag te slaan richting circulaire inkoop. Maar tussen de mooie, duurzame plannen in de nieuwe coalitieakkoorden en de harde praktijk staan de nodige obstakels. Zelfs de bestuurders die de akkoorden hebben getekend kunnen daar soms toe gerekend worden, aldus wethouder John Nederstigt van de gemeente Haarlemmermeer. Hij heeft duurzaamheid in zijn portefeuille en is daarnaast lid van de stuurgroep Duurzaamheid van de Metropool Regio Amsterdam (MRA). De MRA, een samenwerkingsverband van Noord-Holland, Flevoland en 33 gemeenten uit de regio Amsterdam, heeft inmiddels al voor 140 miljoen euro aan circulaire inkoopopdrachten uitgezet. Nederstigt roept de deelnemers aan het leernetwerk op vasthoudend te zijn en hun bestuurders op te zoeken. “Het aantal ambtenaren dat het lef heeft om mij als wethouder direct aan te spreken is op minder dan de vingers van één hand te tellen. Maar je kunt niet op je bestuurder wachten als je écht vooruit wilt. Wij weten ook niet alles en dus hebben we jullie nodig om op onze ambitie te blijven drukken.” Nederstigt onderschrijft het betoog van Termeer over small wins volledig. “Je moet een weg vinden door barrières: ‘kan niet, ‘moeilijk’, ‘lastig’. De kunst is te zoeken naar het wigje. Systeembreed kan het vaak niet, maar voor iets uitproberen is méér ruimte. Als dat dan wordt uitgewerkt naar een inspirerend voorbeeld, dan is het voor iedereen helder: het kan dus wél!”  

Opdrachtgeverschap

Een break out sessie met de gemeente Amsterdam verduidelijkt de kansen en valkuilen. Amsterdam is één van de ongeveer honderd ondertekenaars van het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2016 ‐ 2020. Op basis daarvan is een eigen Amsterdamse aanpak tot stand gekomen voor Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeverschap en Inkoop (MVOI). De kern daarvan is dat budgethouders (opdrachtgevers) expliciet verantwoordelijk zijn voor MVOI. Ze worden daarbij ondersteund door de inkooporganisatie en door een kennis- en expertiseplatform, waarin bijvoorbeeld duurzaamheidsadviseurs, concerninkoop en het Bureau Social Return samenwerken. Niek Heerling en Marc Brugman zijn lid van het projectteam MVOI Amsterdam, dat deze aanpak uitwerkt. Heerling legt uit wat er voordelig aan is om niet de afdeling Inkoop maar de budgethouder vooraan te plaatsen. “Er zijn vaak al heel wat beslissingen genomen, voordat Inkoop aan de beurt is. Daardoor worden kansen gemist.” Budgethouders zijn bijvoorbeeld eerder in staat om budgetten bij elkaar te voegen. Zo kunnen ze circulaire voordelen behalen met bijvoorbeeld Total Cost of Ownership- constructies.

Het projectteam dat MVOI in Amsterdam op de kaart zet, is gegroeid van drie mensen in 2016 naar rond de veertig nu. Marc Brugman ziet dat het een hele strijd is om de organisatie echt in beweging te krijgen. “Je hoort nog vaak: ‘wij willen ons ding blijven doen en inkoop zoekt het maar uit’. Wat we onder andere geleerd hebben, is dat je zoveel mogelijk aan het werk moet met de mensen die er wél positief in staan. Dan kom je wel degelijk tot resultaten.”

Positivo’s

In een break out sessie met de gemeente Helmond, komt het leerpunt dat Brugman aandraagt nadrukkelijk terug. Helmond heeft ook in 2016 getekend voor het Manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen 2016 ‐ 2020 en won in 2017 de KoopWijsPrijs. Daar is de gelegenheid te baat genomen om het hele inkoopbeleid grondig op de schop te nemen. “Centrale inkoop was onbekend, er waren meer dan zeshonderd collega’s die konden inkopen”, vertelt Guido Bijlmaker van de gemeente. Circulair is een belangrijke pijler onder het splinternieuwe inkoopbeleid. Inkoper Thea Musters vertelt dat Helmond zich, net als Amsterdam, met name op “de positivo’s” richt, als ambassadeurs van een circulaire gemeente. Er wordt veel aandacht besteed aan communicatie en dat levert resultaat op. Musters:  “De positieve mensen zijn blij om gehoord te worden en ze zien dat hun ideeën serieus genomen worden. Dat geeft energie.”

Theorie en praktijk verbinden

Maybrit Admiraal, adjunct-directeur Humanagement, is namens PIANOo betrokken bij het leernetwerk. Terugblikkend op de eerste bijeenkomst, is ze tevreden over de opkomst én de uitkomst : “Doelstelling is de theorie en de praktijk te verbinden, met als belangrijke boodschap: ja, het is allemaal behoorlijk complex, we moeten het niet onderschatten, maar maak het ook niet té ingewikkeld waardoor mensen afhaken. Ik denk dat we daar vandaag wel in geslaagd zijn.” De grote opkomst maakt duidelijk dat het thema van dit leernetwerk sterk leeft. Admiraal: “Andere leernetwerken hebben specifieke thema’s, zoals kantoorinrichting of bedrijfskleding. Wat hier op tafel komt is overkoepelend. We denken nog na over hoe we dit kunnen koppelen.”

Vervolg

Het Leernetwerk Interne Organisatie MVI komt in 2018 nog drie keer bij elkaar. De tweede bijeenkomst is op 24 september 2018. De exacte data van de derde en vierde bijeenkomst, tijden en locaties worden later bekend gemaakt.
Leernetwerk Interne Organisatie MVI

Programma Klimaatneutraal en Circulair Inkopen 

Het Leernetwerk Circulaire ICT is onderdeel van het programma Klimaatneutraal en Circulair Inkopen, dat gefinancierd wordt uit de Klimaatgelden uit het regeerakkoord.
Klimaatenveloppe: impuls klimaatneutraal en circulair inkopen

Presentaties