Leernetwerk Bouw en GWW - verslag 15 november 2018

Toon pagina in menu

Ervaringen bij Bouw en GWW met circulariteit in aanbestedingen zijn nog niet wijdverbreid. Om dat te verbeteren, kennis te vergroten en innovatie te stimuleren, is lef nodig. De belangrijkste aanbeveling op de leernetbijeenkomst Circulair Inkopen Bouw en GWW van 15 november 2018 luidt dan ook: “Durf om alleen je minimale eisen vast te leggen, en zoek via je gunningscriteria naar de ideale partner om circulariteit in te brengen.”

Na een geslaagde extra marktontmoetingsbijeenkomst, waar een tiental leden van het leernetwerk zijn aangesloten bij de circulaire markt van de Gemeente Den Haag en BZK op 7 november jongstleden, is deze bijeenkomst alweer de derde – en laatste – reguliere bijeenkomst. Gastheer is ProRail, in ‘De Inktpot” in Utrecht. Gastvrouw is Katja Nelissen, beleidsadviseur Duurzaamheid bij ProRail. Zij wijst de aanwezigen er als eerste op dat dit honderd jaar oude gebouw ook ‘circulair’ is. De fundering van Nederlands grootste bakstenen gebouw bestaat bijvoorbeeld uit 21 kilometer oude gebruikte spoorstaven, terwijl de mislukte bakstenen (“misbaksels”) werden gebruikt voor de plantenbakken buiten. ProRail heeft duurzaamheid en circulariteit zelf ook hoog op de agenda gezet. “Dat komt ons niet aangewaaid”, aldus Nelissen. “Op het spoor kun je je immers geen missers veroorloven. We zijn vanzelfsprekend een risicomijdende organisatie, gericht op veiligheid en continuïteit. Dat vraagt om een gedegen aanpak waarin we wel op zoek gaan naar kansen en daarin ook lef moeten tonen.”

Aftellers

ProRail ondertekende de Green Deal GWW en zet de Duurzaam Bouwen Calculator (DuboCalc) breed in. Dit instrument berekent en vergelijkt de duurzaamheid en milieukosten van aanbestedingen en drukt dit effect uit in euro’s, de Milieukostenindicator (MKI). De zaal kent dit instrument goed en is eveneens enthousiast, zeker voor grotere aanbestedingen. Tevens onderzoekt ProRail, samen met Rijswaterstaat, de mogelijkheden van EME (Excess Material Exchange), een digitaal platform waar grondstoffen en materialen over sectoren heen uitgewisseld kunnen worden. Nelissen: “Het is een hoogwaardige marktplaats tegen verspilling en vervuiling, werkend met AI en blockchaintechnologie. Delen van kennis én van spullen is voor ons heel belangrijk.” ProRail zet bij een aantal projecten hoog in op circulariteit, onder andere bij een nieuwe verkeersleidingpost in Barendrecht, ter vervanging van twee bestaande en een locatie voor Incidentenbestrijding. Dat gebouw moet energieneutraal en circulair zijn. En bij de uitvraag van de productie van aftellers – waardoor machinisten sneller kunnen vertrekken en auto’s minder lang hoeven te wachten achter dichte spoorbomen – wordt een plan van aanpak op circulariteit meegenomen als gunningscriterium. Nelissen voegt er nog een tip aan toe om in een aanbesteding prijsduikers kansloos te maken: “Eis dat een leverancier minimaal een zes scoort op het plan van aanpak.”

Bonus

Voor deze laatste bijeenkomst zijn twee sprekers uitgenodigd. De eerste is Floris den Boer, adviseur bij PIANOo. Volgens hem is de kernvraag van circulair inkopen: Hoe krijg je de markt zover dat ze met je mee gaan doen? “Dat vereist een uitgekiende aanpak. Probeer allereerst om dat wat je van de leverancier eist, zo minimaal mogelijk te houden. Concentreer je hierin nog niet op circulariteit, doe dat in de gunningscriteria die je niet als eis, maar als wens vastlegt.” Bij gunning verandert die wens overigens wel in een eis waar de leverancier aan moet voldoen. Het is eveneens mogelijk om een wens een wens te laten, door het in een bonus-malusconstructie te formuleren. Een andere optie is het gebruiken van een inspanningsverplichting. Den Boer: “In beide gevallen ga je samen op ontdekkingsreis en onderzoek je of bijvoorbeeld een bepaalde wens mogelijk is. Bij een bonus-malusconstructie, geef je de leverancier een bonus als hij erin slaagt de wens te realiseren. Een premie, of een extra contractjaar. Met een inspanningsverplichting staat het proberen centraal. Lukt het niet, dan is dat jammer voor beiden, maar heb je waarschijnlijk wel veel geleerd. Inspanningsverplichtingen zijn een goede manier om innovatie aan te zwengelen.”

Optimale mix

Een tweede punt bij aanbestedingen is het vaststellen van de beste inschrijving. Ook hier kun je de markt sturen. Bijvoorbeeld door een virtuele aftrek toe te kennen op de totale begroting als de leverancier een bepaalde CO2-reductie haalt. “En haalt hij het niet, dan staat daar in de regel een boete op van anderhalf keer de waarde van de aftrek. Al is het innen van zo’n boete in de praktijk nog niet zo eenvoudig”, weet Den Boer. “Blijf dus ook zeker aan de voorkant kritisch.” Een andere manier om de markt te sturen, is vastleggen dat de leverancier een deel zijn tijd aan een bepaald onderdeel van het project kan besteden. “Maar geef vooral leveranciers, natuurlijk weloverwogen, kansen om zich te onderscheiden. Om iets uit te proberen, om ervaring op te doen. Zoek de optimale mix tussen wat jij wil en wat de markt positief uitdaagt om met je mee te doen.”

Gezonde werkplekken

Wat er allemaal mogelijk is op het gebied van circulair bouwen, laat Constantijn Berning van kantoorontwikkelaar Edge Technologies (OVG Real Estate) zien. Het bedrijf ontwikkelt duurzame en gezonde werkplekken, waarvan kantoorpand ‘Edge Olympic’ in Amsterdam een revolutionair voorbeeld is. Het oude ‘grijze muis’-gebouw werd herontwikkeld, waarbij bijvoorbeeld de oude natuurstenen gevel een nieuw leven kreeg als vloer. De verdiepingen bovenop het oude gebouw bestaan uit een demontabele houtconstructie die cradle-to-cradle gecertificeerd is. “De aandacht voor gezonde werkplekken groeit”, stelt Berning. “We hebben voor dit project specifiek gezocht naar een aannemer die er ook de ‘lol’ van inzag om dit gebouw zo neer te zetten.” Dat laatste, het zelf uitzoeken van een aannemer bij een groot project, mogen overheden echter niet. Berning hoopt dan ook vooral te inspireren. “En misschien is er meer mogelijk als je iets in een pilotvorm giet?”

Zijn tweede voorbeeld behelst het nog in aanbouw zijnde kantoor van Triodos Bank, op landgoed De Reehorst in Driebergen. Hier staat het sluiten van zoveel mogelijk kringlopen (materialen, energie, water, et cetera) centraal. Daarin zit de uitdaging, en in het vastleggen van eigenaarschap. “Ga circulariteit gewoon doen”, zo sluit Berning af. “Leer wat iets toevoegt, en wat niet. Maar maak het ook zeker niet teveel een middel op zich.”

Brainstorm

Aan de hand van een aantal door de deelnemers zelf ingebrachte cases wordt de bijeenkomst in twee discussiegroepjes afgesloten. Deze brainstorm levert de volgende inzichten op:

  • Maak een hiërarchie van eisen en zorg dat ze niet conflicteren - als een bepaalde MKI-score een harde eis is, mag het verdere eisenpakket natuurlijk niet zodanig zijn dat die score helemaal niet haalbaar is;
  • Ga bij conflicterende eisen na wat de achterliggende gedachte van die eisen zijn en bedenk met die informatie of het ook anders op te lossen is;
  • Voorkom conflicterende eisen door de juiste partijen vanaf dag één samen aan tafel te zetten;
  • Maak gebruik van een kansendossier ‘Çirculair’;
  • Gebruik teksten van moederbestek.nl (van Bouw Circulair) bij eenvoudige – vaak RAW – uitvragen;
  • Gebruik de selectiefase om de juiste circulaire partner te vinden.

Programma Klimaatneutraal en Circulair Inkopen 

Het Leernetwerk Bouw en GWW is onderdeel van het programma Klimaatneutraal en Circulair Inkopen, dat gefinancierd wordt uit de Klimaatgelden uit het regeerakkoord.
Klimaatenveloppe: impuls klimaatneutraal en circulair inkopen