Waterschap maakt van waardeloos maaisel, waardevol nieuw bouwmateriaal

Ieder jaar maaien waterschappen duizenden kilo's gras langs de walkanten. Het maaisel blijft liggen of wordt tegen betaling verwerkt. Zonde, vond Henk Post, directeur bij Waterschap Drents Overijsselse Delta. En dus ging hij op zoek naar alternatieven met als ideaal: waardeloos materiaal waardevol maken. Met de ontwikkeling van 'VeggieTimber', lijkt hij daarin te zijn geslaagd. (december 2016)

Praktijkvoorbeeld MVI

Waterschap Drents Overijsselse Delta zocht een innovatieve oplossing om waarde toe te voegen aan de duizenden kilo's maaisel die jaarlijks overblijven en ontwikkelde VeggieTimber, een biobased grondstof.

Bijzonder

Innovatiegericht biobased inkopen. Uit kostenoverweging en milieuoogpunt, waardeloos materiaal waardevol maken.

Sinds

2013

Voor- en nadelen

Plus: Enorm enthousiasme bij betrokkenen en de wil om iets te maken.
Plus: Een duidelijke, korte deadline.
Min: Kost veel tijd, en sterk afhankelijk van persoonlijk enthousiasme.
Min: Door het innovatieve karakter en het ontbreken van procedures, zelf het proces vormgeven.

Efficiënt en duurzaam

Als lid van de directie speelt voor Post altijd de vraag of de bedrijfsvoering beter kan. Het maaien van de walkanten kost het waterschap ieder jaar zo'n twee miljoen euro. "Kosten die niet alleen in het maaien zelf zitten", zegt Post, "maar ook in het verwerken van het maaisel, dat nu blijft liggen om vervolgens weg te rotten. Soms wordt het ook, voor veel geld, afgevoerd en gestort. Onze gedachte: kunnen we waarde toevoegen aan het maaisel zodat het interessant wordt? En, in het meest ideale geval, zelfs zo interessant dat andere partijen tegen betaling onze walkanten zouden willen maaien?" Maar, efficiëntere bedrijfsvoering was niet de enige reden voor Post om een alternatieve bestemming te vinden voor het maaisel. "Waterschappen leveren, als je het heel plat zegt, toch eigenlijk het aspirientje tegen klimaatverandering", zegt Post. "Door een nieuwe bestemming te vinden voor het maaisel, en het voor langere tijd aan de CO2-kringloop te onttrekken, leveren we ook een bijdrage aan de oplossing voor klimaatverandering."

Waterschappen maaien gras langs de walkanten

PechaKuchaCafé

In 2013 besprak Post zijn ideeën met Gerhard Kadijk van de Kamer van Koophandel, die direct voorstelde een aantal partijen bij elkaar te brengen. Partijen die Post zelf nooit gevonden had: "Ik zat echt vast in mijn eigen, doodlopende kringetje." Uit deze eerste sessie kwamen helaas geen bruikbare resultaten. Weer een jaar verder, deed Post een nieuwe poging: een PechaKuchaCafé in de werkplaats van het waterschap in Beilen. Wederom samen met de Kamer van Koophandel. Post: "We vroegen acht bedrijven om in een scherpe PechaKucha pitch - een presentatie waar 20 dia's elk 20 seconden getoond worden - te laten zien 'Zo maken wij van gras...'. En dan niet zou kunnen of zou een leuk idee zijn, nee, gewoon dit kunnen wij. Bij voorkeur een product dat het waterschap zelf ook weer zou kunnen gebruiken." Het waterschap had zelf ook een pitch voorbereid. "We hadden een wild idee", zegt Post, "stel dat we van maaisel walbeschoeiing kunnen maken? Dus vandaag maaien, morgen bewerken en overmorgen weer terugplaatsen langs diezelfde sloot. Zo zijn we ook meteen onze eigen klant."

Samenwerking overheid, bedrijfsleven en kenniscentra

Tijdens een levendige dialoog na de pitch, gaf Léon Joore van Natuurvezel Applicatie Centrum Millvision, meteen aan dit te kunnen. Millvision heeft ruimschoots ervaring met het verwerken van plantaardige vezels in duurzame materialen. Maar, echt doorslaggevend was het idee van Joore om het bermmaaisel te verwerken tot een materiaal dat gebruikt kan worden voor de infrastructuur: balken en planken. Joore: "Met balken en planken maken we walbeschoeiing zodat er een klein kringloopje ontstaat: de wal geeft je grondstof voor de meubilering van diezelfde wal." Na de pitch van Millvision, ging het snel. Er werd een heel projectteam opgetuigd om de ontwikkeling van een nieuwe 'plantpaal' tot een succes te maken. Post: "Waterschappen Hunze & Aa's, Vechtstromen en Reest en Wieden (nu Drents Overijsselse Delta) hadden direct interesse in het project en boden aan mee te ontwikkelen en financieren. Ook de provincie Drenthe leverde een financiële bijdrage, en studenten van Stenden Hogeschool uit Emmen doen onderzoek naar de levensduur van de biobased palen, die op 25 jaar is geschat. Een mooi voorbeeld dat samenwerking tussen kenniscentra, het bedrijfsleven en de overheid écht kan werken."

Innovatieve oplossing verwerken van maaisel van waterkant

VeggieTimber

Post houdt niet van stilzitten en vindt de praktijk vaak de beste leerschool. Hij wilde dan ook niet wachten tot het product uitontwikkeld was, maar meteen aan de slag. Binnen negen maanden had Millvision een eerste paal gemaakt die ook meteen werd geplaatst (de eerste 100 meter beschoeiing). Inmiddels is er alweer een nieuwe, betere versie van het materiaal, die de officiële naam 'VeggieTimber' heeft gekregen. Joore: "VeggieTimber heeft duidelijk veel potentie. We hebben de matrijs gekocht en zijn nu ook met Rijkswaterstaat bezig met de ontwikkeling van een geleiderails van VeggieTimber. Dit vraagt weer om iets andere specificaties, het moet nu een auto kunnen tegenhouden, maar in de basis blijft het hetzelfde."

Lage LCA-waarde

Maar van wie is VeggieTimber nu? Post: "Zoals de ontwikkeling van VeggieTimber tot stand is gekomen, hadden we het niet kunnen aanbesteden. Dit gaat over ideeën bij elkaar brengen en de wil om iets te maken. Natuurlijk steken alle partijen hier tijd en geld in en moet er uiteindelijk een product komen. Maar hoe we dat precies doen, is nog niet vastgelegd. Ik ben ervan overtuigd dat VeggieTimber straks voor vele doeleinden geschikt is, vooral in de weg- en waterbouw. En als wij over vijf jaar niet langer loonwerkers inhuren om onze walkanten te maaien, maar bedrijven óns gaan vertellen wat ze voor ons maaisel willen betalen, zijn onze doelen al bereikt."

Een volgende stap is een levenscyclusanalyse (LCA) van VeggieTimber, om de totale milieubelasting te bepalen gedurende de hele levenscyclus. Ook ten opzichte van andere materialen. Post: "Een voorzichtige berekening - die echter nog geen rekening houdt met restproduct als grondstof - leert dat de LCA-waarde van VeggieTimber in eco-kosten (de kosten om milieubelasting te beperken), beduidend lager is dan van (tropisch) hardhout, wat we normaal gebruiken voor walbeschoeiing."

Meer informatie

Dit artikel maakt onderdeel uit van het webdossier Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). MVI is het met inkoop bijdragen aan economische, ecologische en sociale (beleids)doelen. In het nieuwe dossier vindt u onder andere richtlijnen voor het bepalen van het juiste ambitieniveau, geactualiseerde milieucriteria en MVI praktijkvoorbeelden.
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen