Werken met ISV-voorwaarden: Telkens een nieuwe stap voorwaarts - 27 november 2018

Hoe goed kennen wij de keten van de middelen die we inkopen? In welke sociale omstandigheden wordt er gewerkt? En hoe zorgen we samen met leveranciers voor verbeteringen? Op dinsdag 27 november 2018 vond in het Utrechtste LEF future center de Werkconferentie Internationale Sociale Voorwaarden plaats.

Sinds 1 april 2017 is het toepassen van het Rijksinkoopkader Internationale Sociale Voorwaarden (ISV) verplicht voor aanbestedingen in 10 risicocategoriën. Het gaat hier om producten die door organisaties, gemeenten en overheden vaak in grote volumes worden ingekocht zoals koffie, bedrijfskleding, computers en natuursteen. "Het toepassen van  Internationale Sociale Voorwaarden bij gunningen helpt misstanden in de keten zoals dwangarbeid, slavernij, kinderarbeid en discriminatie uit te bannen," vertelt Birgül Özmen, beleidsmedewerker BiZa, en lid van de interdepartementale ISV-werkgroep. Op uitnodiging van de werkgroep gingen zo’n 40 inkopers, categoriemanagers, contractmanagers en beleidsmakers onlangs uitgebreid met elkaar in gesprek.

World Café

In het World Café van het LEF Future Center spreken de genodigden met een zestal sprekers over ISV-issues: "We zijn vol in beweging," zegt Albert Geuchies, contractmanager rijkscategorie Datacenters OCW. "Grote bedrijven zoals HP en IBM werken samen in sterke internationale allianties. Electronics Watch monitort de elektronica-industrie en stuurt op structurele verbeteringen. Sinds wij in 2016 gestart zijn met de Rijksoverheid Aanbesteding Datacenters (ROAD) zien we bij contracterende ICT-resellers het bewustzijn groeien. Nu zetten we in op meer verantwoordelijkheid bij vendoren. Ik kreeg net de vraag waarom we als rijksoverheid niet in gesprek zijn met de brancheorganisatie Nederland ICT. Inderdaad, de dialoog kan veel breder gevoerd worden. Telkens een nieuwe stap voorwaarts."

Hoeso Oeso?

Leveranciers zijn verplicht om conform OESO-richtlijnen due diligence uit te voeren. Dit betekent dat zij met contractmanagers een continue dialoog voeren over het verminderen van de risico’s op arbeids- en mensenrechtenschendingen. Aan de ‘Hoeso OESO?’-tafel geeft Kirsten Kossen, senior beleidsmedewerker BiZa inzicht in die richtlijnen en de mogelijkheden om als inkoper invloed uit te oefenen. "Het is tijd voor meer bewustwording bij de budgethouders, aanbestedingen zijn nog te vaak een ‘inkoopfeestje’. Investeer in contractmanagement, anders gaat het niet gebeuren. En besef dat er in eerste instantie veel ellende boven tafel komt maar dat dit juist kansen schept."

Zichtbaarheid en vertrouwen

"Nederland en Zweden lopen voorop met ISV," meldt Mireille Heijnen, hoofd Social & Environmental Responsibility bij Hewlett Packard Enterprise. Aan haar tafel gaat het vooral over vertrouwen. "In hoeverre voer je controles uit en stel je harde eisen? Bereik je een doel bij het terugdringen van een bepaalde percentage aan misstanden? Het stellen van criteria is lastig, de dialoog aangaan niet." Ook voor Frank van Sloun, senior adviseur van de gemeente Amsterdam staat samen optrekken centraal. "Maak zichtbaar wat we in de wereld bereiken. Dat begint met het zichtbaar maken van ellende die er nu is."

Zweeds succes

Tussen de tafelrondes door schetst Karin Lonaeus van het Zweedse Secretariat for Sustainable Public Procurement een Zweeds succes dat begon met een bezoek van ngo Swedwatch aan Pakistan in 2007 waar uitbuiting en kinderarbeid werd aangetroffen. De Zweden bundelden hun krachten en maakten een vuist tegen de misstanden. Hierop haakten ook de Noren aan. Swedwatch keerde in 2014 terug in Pakistan en zag flinke vooruitgang in de beloning en arbeidsomstandigheden. "We are making a difference," drukt Karin de aanwezigen op het hart, waarbij ze benadrukt dat leveranciers de laan uitsturen niet de oplossing is. ‘The most important thing is dialogue and improvement. Keep on monitoring the threats and chances. It’s not us against them, we’re in it together. We are so much stronger together."

Pionieren

Aan tafels wordt volop gediscussieerd. "We opereerden al langer in de geest van de voorwaarden," vertelt Dennis Huntink, senior kennisadviseur BuZa. "Beveiligers in het buitenland werken bijvoorbeeld volgens het Leefbaar Loon-principe." Er gebeurt veel goeds, maar niet alles is zichtbaar, zegt Marianne Phernambucq, coördinator Duurzaamheid BuZa. "Voorlichting mist waardoor het beleid vaak nog moet landen. Het blijft pionieren." ISV werpt vruchten af, geeft adviseur MVI Milan Bijl van Expertisecentrum Aanbestedingen PIANOo mee. "We moeten inzien dat deze voorwaarden een minimumeis zijn in de uitvoering."

Badend in het zweet

"Opdrachtgevers denken maar aan één ding. Het moet goedkoop zijn, morgen geleverd worden en het beste van het beste zijn," zegt Leo van der Heijden, senior buyer van de universiteit van Wageningen. Hij benadrukt het belang van bewustwording: "Ik zou willen dat deze lui badend in het zweet wakker worden en denken: ‘Waar ben ik in godsnaam mee bezig?’." In de eindronde herhaalt Fea Ambergen, senior category manager Catering bij Rijkswaterstaat een veelgehoorde constatering: "Het uitvoeren van de voorwaarden kost tijd en geld. Investeer in contractmanagement."

Pak het podium

Het slotwoord is aan directeur-generaal Overheidsorganisatie BZK Marieke Wallenburg die het belang van eigenaarschap aanhaalt. "Onderschat niet de gezamenlijke inkoopkracht die we hebben. Onderschat ook niet de invloed die je hebt om mensen te overtuigen van de noodzaak op dit thema. Voel jij je eigenaar op dit vraagstuk? Leg aan de organisatie uit wat het stellen van ISV-voorwaarden betekent en neem mensen hierin mee. Voer de dialoog, pak het podium, durf die mooie verhalen te laten zien. Met elkaar kunnen we die stap maken."

Meer informatie

LEF future center  op rijkswaterstaat.nl
Internationale sociale voorwaarden
Responsability Business Alliance  op responsiblebusiness.org
OESO-richtlijnen  op oesorichtlijnen.nl
Leefbaar loon  op mvoplatform.nl