Windmolenpark Streepland: eerste openbare toewijzingsprocedure Rijksvastgoedbedrijf

Het is een feit: de allereerste openbare toewijzingsprocedure van gronden ten behoeve van een windmolenpark van het Rijksvastgoedbedrijf is succesvol afgerond. Samenwerkingsverband Goede Buren gaat drie windturbines realiseren in de buurt van locatie Streepland aan de rijksweg A16. De toewijzingsprocedure kwam tot stand in samenwerking met de provincie én de gemeenten van Noord-Brabant. Daarmee is dit een bijzonder project, vertellen Petra Meijboom, Alwin Winkel en Teun Lamers. (november 2018)

Praktijkvoorbeeld

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft voor het eerst gronden ten behoeve van een windmolenpark openbaar toegewezen.

Bijzonder

In dit project werken Rijksvastgoedbedrijf, Brabantse gemeenten en de provincie Noord-Brabant met elkaar samen. Zij kozen voor een openbare toewijzingsprocedure via Biedboek.nl, waarbij marktpartijen werden beoordeeld op kwaliteit. Zij moesten bijvoorbeeld voldoen aan goed nabuurschap en de voorwaarden voor een Green Deal.

Doelstellingen

Ervaring opdoen met gronden voor duurzame energie openbaar toewijzen. Duurzame energie opwekken met voldoende regionaal draagvlak.

Voor- en nadelen

  • Voordeel: rijksgrond wordt ingezet voor duurzame energie, op zo’n manier dat de lokale omgeving er ook voordeel bij heeft. Er is dus meer enthousiasme.
  • Nadeel: het proces was arbeidsintensief, doordat samenwerking op verschillende fronten tot stand moest komen.

"Het bijzondere aan dit project is dat het Rijksvastgoedbedrijf samen is opgetrokken met Rijkswaterstaat, de Brabantse gemeenten en provincie Noord-Brabant," vertelt Petra Meijboom. Zij is programmamanager van het Rijksvastgoedbedrijf. Streepland is het eerste windmolenpark dat het Rijksvastgoedbedrijf middels een openbare toewijzingsprocedure tot stand hielp komen. "Eerder waren het vaak ondernemers die het Rijksvastgoedbedrijf om grond vroegen, omdat ze mogelijkheden zagen om er energie te creëren. Nu is het voor de eerste keer andersom."

Bouwlocatie windmolenpark Streepland aan rijkweg A16
Bouwlocatie windmolenpark Streepland aan rijkweg A16

Klimaatakkoord Parijs

De aanleiding om gronden openbaar aan marktpartijen toe te wijzen voor duurzame energieopwekking, is het klimaatakkoord dat in 2017 werd ondertekend in Parijs. Dit vertelt Teun Lamers, beleidsadviseur bij Rijkswaterstaat en een van initiatiefnemers van het project. "Nederland had eerder ook ambitie op het gebied van klimaat, maar in Parijs is het echt concreet en veelomvattend geworden. Daar is een ambitie neergelegd die van alle ondertekenaars vraagt dat ze daar veel mee gaan doen. Binnen de ministeries heerst daardoor het gevoel: 'Dit gaat we dus oppakken'."

Vertrouwen

De samenwerking kwam niet zomaar tot stand. Lamers: "Dit was te danken aan een aantal enthousiaste mensen die echt iets wilden doen met duurzaamheid. Het vroeg van de provincie dat ze met ons wilden optrekken. Uiteindelijk hebben we op een persoonlijke, goede manier met de provincie samengewerkt. Toen ook het Rijksvastgoedbedrijf mee wilde doen, waren we zo blij!" Een lang proces volgde van zoeken naar de juiste grond, een inpassingplan opstellen om te kijken waar de turbines moesten staan én zorgen dat de turbines er daadwerkelijk zouden komen. Lamers: "Ze komen er. Niet op basis van harde afspraken, maar op basis van vertrouwen."

Toolbox

Het Rijksvastgoedbedrijf ziet deze openbare toewijzingsprocedure als de eerste van vele. Meijboom: "Gezien de ambities van het kabinet willen we uiteindelijk toe naar een proactieve werkwijze, waarbij iedere marktpartij evenveel kans heeft op het verkrijgen van grond. We ontwierpen daarom, op basis van casussen, een toolbox voor de manieren waarop we de grond voortaan in willen zetten." Uiteindelijk kwamen er drie manieren naar voren waarop het Rijksvastgoedbedrijf gronden aan kan wenden voor duurzame energie. "Je kunt een openbare toewijzingsprocedure voeren. Als je nog verder gaat, wordt het een concessie. En tenslotte kun je een aanbesteding houden als je op bepaalde gronden de energie zelf af gaat nemen. Maar zover zijn we nog niet, we organiseren vooralsnog alleen de tenders."

Biedboek.nl

Marktpartijen konden zich voor dit project inschrijven op de website biedboek.nl. Negen partijen schreven zich in. Alwin Winkel: "Dat vinden we verrassend veel, omdat we ook op kwaliteitsaspecten hebben beoordeeld." Voor volgende projecten kunnen partijen een abonnement nemen op de website en zich inschrijven op tenders. Meijboom: "Op die manier proberen we transparant te zijn over de projecten die we draaien. Partijen kunnen zich op deze manier goed voorbereiden. Voor hen is het dan ook minder werk." Marktpartijen moeten zich realiseren dat participatie een belangrijk element is in het proces als ze willen meedoen met de energietransitie, vindt Meijboom. "Wij merken dat niet alle energiepartijen zich hier bewust van zijn. Bij biedingen hebben ze vooral aandacht voor het technische aspect, en minder voor het proces."

Gunningscriteria

De vraag was hoe Rijksvastgoedbedrijf wilde omgaan met gunnings- en selectiecriteria en marktconformiteit. Meijboom: "Je kunt uitsluitend laten inschrijven op prijs uitgaande van de marktconforme tarieven, of je kunt er ook maatwerk op basis van meest voordelige inschrijving (EMVI) van maken. Voor Streepland hebben we vastgehouden aan ons eigen beleid. Voor ons was het belangrijk om de gronden openbaar in de markt te zetten: marktconform en transparant."

Lamers is trots op de 'zachte' kant die de partijen kozen voor het proces, door te beoordelen op kwaliteit. "Wat voor soort windmolenpark er zou komen, in plaats van de hoogte van de pacht of de opstalvergoeding die we zouden gebruiken voor het areaal, zoals dat voorheen ging. Dat is best wel een revolutie. We hebben niet alleen gedaan waartoe we wettelijk verplicht zijn, maar de turbines doen ook echt iets voor de omgeving."

Green Deal

Voor de provincie was het namelijk belangrijk dat er voldoende draagvlak zou komen voor het windmolenpark, vertelt Alwin Winkel, projectmanager bij het Rijksvastgoedbedrijf. "Om dit te creëren is de provincie met de gemeenten een Green Deal overeengekomen. Een percentage van het rendement van de windmolens moet komen ten behoefte van duurzaamheidsprojecten in de regio. Per gemeente zijn er verschillende stichtingen opgezet om te helpen de energietransitie vorm te geven. Deze stichtingen maken samen met de lokale gemeenschap plannen om de bewoners te helpen te investeren in de energietransitie. Denk aan dingen als dubbel glas of huishoudens van het aardgas af krijgen. Het Rijk is hier niet meer bij betrokken."

Verdere selectiecriteria

Naast de Green Deal hanteerden de organisatoren ‘een soort knock-out systeem’, vertelt Winkel. Een vast tarief per megawatt per jaar. Dit is een marktconform tarief. "Daarnaast hebben we beoordeeld op goed nabuurschap. Partijen moesten daarvoor een plan aanleveren met een stakeholdersanalyse. Ze zijn hier vrij in geweest, maar wij vonden het belangrijk dat ze weten wat ze doen en hoe ze hun omgevingsmanagement in moeten richten." De partijen moesten een ook een plan indienen voor hoe ze omgaan met dingen als plek voor grote hijskranen. Ook moesten ze een plan indienen dat aannemelijk maakt hoe slagschaduw en geluidsoverlast zoveel mogelijk wordt beperkt.

Elkaar versterken

Meijboom verwacht dat er meer belangstelling voor rijksgronden zal komen. "Maatschappelijke vraagstukken worden steeds belangrijker. We willen gaan variëren in gronden voor wind- en zonne-energie. Door leerervaring proberen we de toolbox steeds aan te passen aan praktijk die we tegenkomen." Meijboom vond de samenwerking in het project bijzonder. "Veel gemeenten hebben niet in de graten dat er veel belangstelling is voor deze gronden. Als je gaat tenderen, trek je veel met elkaar op, werk je samen. Op deze manier versterk je elkaar, in plaats van dat je elkaar voor de voeten loopt."

Vaker samenwerken

Winkel ziet in de toekomst het Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat zeker vaker samenwerken. "De samenwerking kan ook kleinschaliger, bijvoorbeeld op gemeenteniveau." Hij heeft van het project geleerd dat de markt interesse heeft in gronden die op deze manier in de markt gezet worden. "De energietransitie gaat sneller als wij als overheid op deze manier kunnen bijdragen." Hij raadt geïnteresseerde marktpartijen aan om biedboek.nl in de gaten te houden. "Hier komen alle projecten op. We doen ook vooraankondigingen voor komende procedures."