Zo kan Almere nog meer plastic recyclen

Veel gemeentes zitten ermee in hun maag: ingezameld plastic dat moeilijk te recyclen is. De gemeente Almere werkte met het bedrijfsleven aan een innovatieve oplossing. Hiervoor zette zij een speciale aanbestedingsprocedure in: het innovatiepartnerschap. Johan Luijks, Regisseur Stedelijke Grondstoffen, vertelt hoe deze procedure leidde tot de juiste oplossing. "Onze Plasticfabriek gaat binnenkort van start." (januari 2019)

Praktijkvoorbeeld ontwikkelen plasticfabriek met het innovatiepartnerschap

De gemeente Almere richt in samenwerking met een partner uit het bedrijfsleven de Plasticfabriek op. Dit doet zij met behulp van de aanbestedingsprocedure innovatiepartnerschap. Deze procedure bestaat sinds de laatste wijziging van de Aanbestedingswet in 2016.

Bijzonder

De gemeente werkt in deze procedure niet alleen met het bedrijfsleven samen. Ook de Provincie Flevoland en het Waterschap Zuiderzeeland zijn betrokken.

Voordelen innovatiepartnerschap

  • Overheid en het bedrijfsleven werken echt samen en komen zo sneller tot innovatieve oplossingen.
  • Deze procedure kent een lager investeringsrisico, waardoor kleine bedrijven zich sneller inschrijven.

Nadelen innovatiepartnerschap

  • Het is lastig voor kleine bedrijven om aan alle regelgeving en eisen van de aanbesteding te voldoen. Dat maakt deze procedure minder aantrekkelijk voor hen.
  • Overheden neigen er nog te veel naar om risico’s te mijden bij het ontwikkelen van innovaties. Dat kan hun samenwerking met bedrijven bemoeilijken.

Veel minder plastic verbranden

Gemeentes zamelen elke dag grote hoeveelheden verpakkingsplastic in. Ongeveer de helft daarvan blijkt op dit moment niet-recyclebaar. Dat betekent dat duizenden tonnen plastic in de verbrandingsoven verdwijnen. "Zonde en erg schadelijk voor het milieu", aldus Luijks. "Daarom dachten we met lokale deskundigen na over een oplossing. Wat blijkt? Het lijkt technologisch mogelijk om dit soort plastic toch te hergebruiken. Het valt om te smelten tot grote objecten, zoals bankjes of transportpallets. Zo is het idee voor de Plasticfabriek ontstaan: een nieuwe locatie, waar die technologie toegepast wordt."

Samenwerken met (kleine) bedrijven

Omdat de gemeente de kennis en kunde niet heeft om zo’n fabriek te ontwikkelen en op te zetten, startte ze een zoektocht naar een ondernemer die dat wél kan. Luijks: "We kozen voor de aanbestedingsprocedure innovatiepartnerschap. Het voordeel van deze procedure is dat je aan het einde van het traject de klus kunt gunnen aan degene met wie je de innovatie samen ontwikkeld hebt. Zonder een nieuwe aanbesteding uit te hoeven schrijven. Ook hoeven we dan geen afspraken meer te maken over afnamehoeveelheden en prijs. Dat wordt allemaal al vroeg in de procedure vastgelegd."

Deelnemers hebben dus meer kans op uiteindelijke afname dan bij andere procedures. Of anders gezegd: de kans dat hun investering ergens toe leidt, is stukken groter. Dat zorgt ervoor dat kleine bedrijven eerder bereid zijn om te investeren. "En ook díe bedrijven kunnen met slimme oplossingen komen", zegt Luijks. "Het is zonde om hun mogelijkheden ongebruikt te laten." Het innovatiepartnerschap dwingt de gemeente bovendien om verder te kijken dan de prijs, stelt hij. "Normaal gesproken is dat de bepalende factor. Maar nu zoeken we een hechte en kwalitatief hoogwaardige samenwerking."

Samen naar een resultaat toewerken

Dat het innovatiepartnerschap een belangrijke aanbestedingsprocedure is, ook voor toekomstige projecten, staat voor Luijks als een paal boven water. "Het is een objectieve, transparante en niet-discriminerende procedure. Ik ken geen andere aanbestedingsvorm die helpt onze circulariteitsdoelen zo dichtbij te brengen. We moeten als overheid, bedrijfsleven én burgers samenwerken om grote maatschappelijke vraagstukken op klimaatgebied op te lossen."
Samen naar een resultaat toewerken: daar gaat het om, aldus Luijks. "Van ons als overheid vereist dat co-creatie en begrip, in plaats van gigantische eisenpakketten voor ondernemers. Ook moeten we risico durven nemen. Kom je er onverhoopt toch niet uit, samen? ‘Dan kun je binnen deze procedure relatief snel afscheid van elkaar nemen, want de mogelijkheid bestaat om het partnerschap tussentijds te beëindigen."

Toezegging van grote afnemers

Bijzonder aan het specifieke Plasticfabriek-project is dat de gemeente Almere hiervoor niet alleen samenwerkt met een bedrijf, maar ook met de Provincie en het Waterschap. "Ook zij nemen de plastic eindproducten af.", zegt Luijks. "Het Waterschap wordt zelfs de grootste afnemer. Zij gaan bijvoorbeeld plastic walbeschoeiing gebruiken."
Zulke partners komen niet zomaar aan boord, aldus Luijks. "Onze Provincie en ons Waterschap zijn vrij uitzonderlijk. De overheid is doorgaans veel risicomijdender. Zeker als producten zich nog niet bewezen hebben, levert de inkoop ervan vaak weerstand op bij de afdelingen die de producten moeten aanschaffen. Zo’n risicomijdende cultuur belemmert de afname van innovatieve oplossingen." Luijks pleit dan ook voor landelijke of provinciale fonds om de innovatierisico’s af te deken. Als de innovatieve oplossingen tegenvallen, kan zo’n fonds de eventuele financiële tegenslag dekken.

Ondersteuning voor kleine bedrijven

Het voldoen aan de regels en eisen van een aanbesteding is voor kleine bedrijven vaak  ingewikkeld en tijdrovend. "Zelf hebben wij een batterij aan deskundigen en juristen die zich op alle details storten.", zegt Luijks. "Terwijl kleine bedrijven vaak maar uit een handvol personen bestaan. Zij hebben onvoldoende tijd en ervaring om zich met al die randvoorwaarden bezig te houden." Bij Almere schoot de Provincie Flevoland te hulp door een onafhankelijke ketenmanager aan te stellen. Luijks: "Deze specialist helpt alle betrokken partijen bij het schrijven van plannen en indienen van voorstellen. Zo kan ook een start-up in principe voldoen aan de strenge criteria en toch de focus op hun dagelijkse taken houden." Maar het blijft lastig, erkent Luijks. "Enige flexibiliteit is noodzakelijk om deze ondernemers binnenboord te houden."

Geleerde lessen en tips

  • Het innovatiepartnerschap is dé aanbeste­dingsprocedure voor projecten waarbij innovatie, co-creatie en het oplossen van maatschappelijke vraagstukken centraal staan.
  •  Veel bedrijven hebben moeite met de grote hoeveelheid zeer specifieke eisen en regels. Wees niet al te strikt en biedt zeker kleine ondernemers de hulp aan van een ketenmanager.
  •  Zorg ervoor dat de inkopers én de gebrui­kers van de innovatie (in dit geval de gebruikers van de plastic eindproducten uit de Plasticfabriek) ervan overtuigd zijn dat zij de best mogelijke oplossing krijgen.
  • Overheid en het bedrijfsleven werken echt samen en komen zo sneller tot innovatieve oplossingen.
  • Deze procedure kent een lager investe­ringsrisico dan bij andere procedures vanwege de hogere kans op afname, waardoor kleine bedrijven gemakkelijker kunnen inschrijven.
  • Het innovatiepartnerschap dwingt de initiatiefnemer er toe om verder te kijken dan de prijs en meer te zoeken naar een hechte en kwalitatief hoogwaardige samenwerking.
  •  Het innovatiepartnerschap helpt om de circulariteitsdoelen zo dichtbij mogelijk te brengen.
  • Overheden neigen er nog te veel naar om risico’s te mijden bij het ontwikkelen van innovaties, ook bij toepassing van het innovatiepartnerschap. Dat kan hun samenwerking met bedrijven bemoeilijken.