Zo kreeg Zuid-Holland een weg die energie opwekt

Een weg die genoeg energie opwekt om de straatlantaarns te laten branden en die warmte kan opslaan om te zorgen dat het asfalt ’s winters ijsvrij blijft: aan zo’n weg werkt BAM Infra in de provincie Zuid-Holland. Niels Karremans begeleidde de provincie als tactisch inkoper ad interim bij de aanbesteding van de N211. In dit praktijkvoorbeeld deelt hij zijn ervaringen. (augustus 2018)

Praktijkvoorbeeld concurrentiegerichte dialoog

De provincie Zuid-Holland wil wegen die aan de beurt zijn voor groot onderhoud zo verbeteren dat ze energie besparen, energie opwekken én anderen stimuleren om ook energie te besparen en op te wekken. Omdat de marktpartijen de kennis hebben, koos de provincie ervoor hen zoveel mogelijk ruimte te geven. Dit gebeurde door te kiezen voor de concurrentiegerichte dialoog als inkoopmethode.

Bijzonder

Vanuit diverse invalshoeken is gekeken naar hoe de weg waarde kan toevoegen aan de omgeving, zoals inpassing in het landschap en het leveren van energie. In het winnende voorstel zijn 21 innovaties opgenomen. Van deze innovaties werden er 3 door de provincie voorgeschreven. Drie andere innovaties zijn zogenoemde proeftuininnovaties. Vijftien innovaties werden door de aannemer voorgesteld.

Doelstellingen

Het CO2 neutraal aanleggen en gedurende 12 jaar onderhouden van de N211. Een proeftuin creëren voor innovatieve energietransitieconcepten. Het moet een voorbeeldproject zijn op het gebied van energietransitie bij de aanleg en onderhoud van wegen.

Voor- en nadelen

  • Voordeel: De procedure biedt veel ruimte voor het vinden van een innovatieve oplossing.
  • Nadeel: De procedure is arbeidsintensief.

De uitdaging: een duurzame weg

Tussen Den Haag en Poeldijk loopt de N211. Parallel aan een brede vaart aan de ene kant. Aan de andere kant loopt de weg langs kassen, bedrijven en een woonwijk. Omdat het tijd was voor onderhoud van deze weg, besloot de provincie op zoek te gaan naar manieren om deze weg te verbeteren. De weg wordt iets verschoven om meer ruimte voor fietsers te maken en er komt een nieuwe oeverconstructie. Maar het meest opvallende aan de vernieuwing van deze weg zijn de duurzame ambities: het wordt de eerste weg in Zuid-Holland die energie opwekt. “De provincie Zuid-Holland wil vaart zetten achter de energietransitie en de overgang naar schone energie zo snel en slim mogelijk realiseren”, legt Niels Karremans uit. Hij wijst op de provinciale Energieagenda ‘Watt anders’ uit 2016. Daarin staat dat de provincie wil dat er in 2025 voor alle aanleg, beheer en onderhoud van provinciale wegen een CO2-boekhouding is en dat er 25% minder CO2-uitstoot plaatsvindt dan in 2015. In 2050 moet wat betreft mobiliteit zelfs de totale CO2-balans neutraal zijn. “Innovatieve technieken zijn belangrijk om dat te bereiken. Daarom vraagt de provincie marktpartijen om mee te denken over manieren waarop dat kan.”

Proeftuininnovaties

De provincie wil innovatie letterlijk de ruimte bieden. Sommige concepten moeten eerst nog goed getest worden in echte situaties voor zij op grote schaal kunnen worden toegepast. Drie innovaties zullen langs de N211 geplaatst worden. Zij hebben nu minimaal Technology Readiness Level  (TRL) 4, wat betekent dat de werking in een laboratorium is bewezen. De volgende stap is een veldtest. 

De aanpak: eisen ter discussie stellen

De concurrentiegerichte dialoog [MS1] bestaat uit verschillende fases. Na de eerste marktconsultatie waren geïnteresseerde marktpartijen welkom om zich aan te melden om mee te doen aan de dialoogfase. Uit zes aanmeldingen zijn op basis van vooraf vastgelegde criteria vijf aannemers geselecteerd. De dialoogfase bestond in dit geval uit drie gespreksronden met de provincie en experts. “Deze gesprekken hebben meerdere doelen”, zegt Karremans. “Aan de ene kant zorgt de dialoog voor een beter begrip van de opdracht. Aan de andere kant kunnen marktpartijen mogelijke oplossingen voor het voetlicht brengen en eisen van de provincie ter discussie stellen, als dat een beter resultaat kan opleveren.” Tussen de dialoogrondes door waren er nog twee specialistische gesprekken waarin experts dieper ingingen op technisch inhoudelijke zaken.

Aan het einde van de dialoogfase waren enkele eisen aangepast. Zo bleken sommige eisen in het beeldkwaliteitsplan aanvankelijk te strikt. “Daarbij moet je denken aan dat we in eerste instantie een bepaald soort hout voorschreven. Tijdens de gesprekken werd duidelijk dat zo’n eis bepaalde oplossingen onmogelijk maakt. Daarom kozen we voor een meer richtinggevende formulering door te stellen dat het geheel een ‘landelijke uitstraling’ moet hebben. Daarmee krijgen marktpartijen meer ruimte om zelf in te vullen hoe zij daarvoor willen zorgen.”

Eén van de marktpartijen meldde zich af na afloop van de dialoogfase. “Deze partij liet weten onvoldoende tijd te hebben om een voorstel te maken op basis van de aangepaste eisen. De andere vier partijen deden wel mee.”

Uitvraag innovaties

In de uitvraag schreef de provincie 3 innovaties voor: Allereerst dynamische verlichting. Dat houdt in dat het licht langs de weg dimt naar 50% wanneer er minder verkeer is. Over een periode van 20 jaar levert dit een verlaging van de CO2-uitstoot op van 275 ton. De andere voorgeschreven innovaties waren een zogenoemde ‘zonnepanelenboom’ en straatverlichting voorzien van zonnepanelen. Tot slot wil de provincie een Solar Path, oftewel: een fietspad met daarin geïntegreerde zonnepanelen. Dit was geen voorgeschreven innovatie, maar het verzoek aan de aannemer was wel om een deel van het fietspad geschikt maken om in een later stadium Solar Path te kunnen aanbrengen.

Resultaat: 21 innovaties

In aanvulling op de drie voorgeschreven innovaties vroeg de provincie de marktpartijen met oplossingen te komen om zowel energie te besparen als op te wekken én de CO2-uitstoot te verminderen. Deze innovaties moesten zorgen voor een energiebesparing van minimaal 50% ten opzichte van conventionele maatregelen. Ook de CO2-uitstoot binnen het project moest naar beneden: met 10 ton CO2 per jaar.

De opdracht is gegund aan BAM Infra, dat met in totaal 21 aanvullende innovaties kwam. De aannemer stelde bijvoorbeeld voor laagenergie-asfaltbeton gebruiken: daarbij blijft de temperatuur tijdens het produceren en verwerken circa 100°C in plaats van het te verhitten tot 165°C. Dat bespaart 1.032 ton CO2 tijdens de werkzaamheden. Die asfaltopbouw heeft ook nog een optimale vlakheid en textuur. Dit maakt de weg heel vlak, waardoor toekomstige weggebruikers minder brandstof gebruiken wanneer ze over de weg rijden.

Ook komen er op veel plaatsen langs de weg zonnepanelen: in zitbankjes op een ontmoetingsplek, op daken van gebouwen in de omgeving, op abri’s, in de berm, in het zichtscherm langs de weg en tijdens de werkzaamheden op de tekstwagens.

Bij de opdracht hoorde ook het vervangen van damwanden van de vaart. BAM stelde voor de nieuwe damwanden te voorzien van kathodische bescherming, waardoor het minder roest en er minder staal nodig is. Daarmee wordt 332 ton minder CO2 uitgestoten. De huidige betonnen damwanden wil BAM recyclen en de restanten te gebruiken voor de fundering voor de weg. Het is de bedoeling dat ook het asfalt dat er nu ligt te recyclen en te gebruiken voor de fundering.

Geleerde lessen en tips

Zowel de provincie als BAM Infra zijn enthousiast over de mogelijkheden die de concurrentiegerichte dialoog biedt. “De concurrentiegerichte dialoog is een zeer goede procedure om marktpartijen te betrekken en ruimte te bieden voor het inbrengen van kennis en innovaties”, zegt Karremans. Marcel Geleijnse, projectleider bij BAM Infra vult aan: “Het mooie van deze procedure is dat je al in een vroeg stadium met de klant van gedachten kunt wisselen. Samen kijken we naar wat de wens precies is, wat de achterliggende gedachte is achter de vragen en eisen. Door dat in kaart te brengen, kun je samen de beste oplossing vinden.”

Wel wijzen beide partijen op de tijdsinvestering die deze inkoopstrategie vraagt. Karremans adviseert vooraf goed af te wegen of er een gezonde balans is tussen de inspanningen en het te verwachten resultaat: “De procedure is nogal arbeidsintensief.” Geleijnse beaamt dat: “Kies alleen voor deze procedure wanneer je iets aan elkaar kunt hebben; bijvoorbeeld als er een ingewikkeld vraagstuk ligt waarbij je de markt de vrijheid wilt geven om met iets nieuws te komen.”

Meer tips:

  • Neem voldoende tijd voor de procedure
  • Zorg dat bij de gesprekken de mensen met de juiste inhoudelijke kennis aan tafel zitten.
  • Zorgen voor vertrouwen en een open constructieve sfeer.
  • Geef marktpartijen genoeg ruimte voor nieuwe ideeën door te zorgen dat de eisen niet te beperkend zijn.

Meer informatie

Concurrentiegerichte dialoog 
Dossier: Innovatiegericht inkopen 
Proeftuin  op innovatiekoffer.nl