Aan de slag met Publiek Private Samenwerking (PPS)

Bij Publiek Private Samenwerking (PPS) vraagt u meerdere fases van het project tegelijkertijd uit in de markt. De meest uitgebreide geïntegreerde contractvorm integreert ontwerp, bouw, onderhoud, exploitatie en financiering (DBFMO). Bij alle varianten van PPS is sprake van een risicoverdeling tussen opdrachtgever en opdrachtnemer en er voor een langere periode wordt samengewerkt. Naast informatie over (de keuze voor) de verschillende contractvormen vindt u tevens een aantal aandachtspunten. 

Soorten geïntegreerde contractvormen 
Uitwerking keuze - instrumenten
Financiering en bekostiging 
Aandachtspunten

 Soorten geïntegreerde contractvormen

Bij het maken van een keuze van een contractvorm kunt u verschillende varianten bekijken, van traditioneel tot geïntegreerd.

DBM(O) contracten

  • DBM - Design Build Maintain
    Integratie van ontwerp, bouw, onderhoud.
  • DBMO - Design Build Maintain Operate
    Integratie van ontwerp, bouw, onderhoud, beheer/exploitatie.

Meer informatie: Marktdossier GWW - Design Build Maintain (Operate) contracten

DBFM(O) contracten 

  • DBFM - Design Build Finance Maintain
    Integratie van ontwerp, bouw, financiering, onderhoud
  • DBFMO - Design Build Finance Maintain Operate
    Integratie van ontwerp, bouw, financiering, onderhoud, beheer/exploitatie. 

Meer informatie: Marktdossier GWW - Design Build Finance Maintain (Operate) contracten  

Voorbeelden

De rijksoverheid heeft een overzichtskaart gemaakt met de DBFM- en DBFMO-projecten op het gebied van huisvesting en infrastructuur. Hierbij werkt de rijksoverheid samen met de markt. 

Meer informatie: Overzichtskaart DBFM- en DBFMO-rijksprojecten

Alliantie

Een alliantie is een bouworganisatievorm waarbij opdrachtgever en opdrachtnemer(s) een of meer taken van het bouwproces gezamenlijk verrichten en vervolgens ook gezamenlijk het daaraan verbonden risico dragen. Deze vorm wordt vaak toegepast in combinatie met de geïntegreerde vorm en wanneer de risico's onvoldoende te overzien zijn en geen der partijen ermee is gebaat om die risico's zelf te dragen, noch om die risico's alleen bij de andere partij neer te leggen. Voorbeelden van alliantiecontracten zijn Waardse alliantie (Betuweroute), de Bataafse alliantie (station Houten) en OV SAAL (bij Amsterdam).

ESCo - Energy Saving Company 

Hiervan is sprake bij integrale uitvraag van aanleg, onderhoud en beheer van (klimaat-) installaties (energie en duurzaamheid). Een eigenaar/gebruiker van een gebouw besteedt de energievoorziening en het management daarvan uit aan een externe partij met als doel substantieel op energiekosten te besparen, meer kwaliteit te realiseren, minder vermogensbeslag te hebben in installaties e.d. en de eigen organisatie te ontlasten.

Meerdere partijen hebben een positie in een gebied en willen dit gebied samen ontwikkelen. Bij gebiedsontwikkeling wordt een gebied opnieuw ingevuld waarbij verschillende functies zoals (boven- en ondergrondse) infrastructuur, wonen, werken en recreatie in hun onderlinge samenhang worden gerealiseerd. De publieke en private belangen komen hier dus dicht bij elkaar. Dat maakt het vanzelfsprekend dat overheden en marktpartijen bij gebiedsontwikkeling gaan samenwerken.

Document: Basisaanpak Energy Service Companies
Document: Reiswijzer gebiedsontwikkeling 2011   

Uitwerking keuze - instrumenten

Om uw keuze voor PPS verder uit te werken kunt u gebruik maken van het afwegingskader en de Public Private Comparator (PPC).

Afwegingskader geïntegreerde contracten

Het afwegingskader geïntegreerde contracten Hoogwaterbeschermingsprogramma geeft inzicht in de meest kansrijke contractvorm voor een project, van traditioneel tot geïntegreerd. Het brengt onder andere risico's, levenscyclusoptimalisaties en gevolgen voor de omgeving in beeld. Met het kader kunnen waterschappen op een objectieve en uniforme manier verschillende contractvormen met elkaar vergelijken en eigen keuzes maken voor hun marktbenaderingsstrategie.

Meer informatie: Afwegingskader  

Public Private Comparator (PPC) 

De Public Private Comparator (PPC) helpt u in de planfase bij het maken van een uitgebreide afweging wanneer het gaat om infrastructuur en maatschappelijk vastgoed. Het doel van de PPC is om de meest aantrekkelijke uitvoeringsvariant te identificeren.  

Document: Public Private Comparator  

Public Sector Comparator (PSC)

De PSC is een meerwaardetoets die te gebruiken is als er voor een DBFM-contract is gekozen. Het is een vergelijkingsmethode om de totale kosten over de levenscyclus van de publieke variant van een project inzichtelijk te maken. De PSC wordt ook gebruikt om private biedingen onderling te vergelijken en om te beoordelen of een publiek-private uitvoering voordeliger is. 

Document: Public Sector Comparator 

Financiering en bekostiging 

Bij traditioneel inkopen betaalt u de opdrachtnemer na oplevering van een gebouw, dijk of tramverbinding. Na het verstrijken van een garantieperiode nemen opdrachtgever en opdrachtnemer afscheid van elkaar. De budgetten van de overheid zijn berekend op de traditionele contracten. Er is hier alleen sprake van bekostiging. 

Een integraal contract loopt meerdere jaren. Meestal betaalt de opdrachtgever de opdrachtnemer periodiek na het bereiken van bepaalde prestaties of het verlenen van vooraf afgesproken diensten. U betaalt bijvoorbeeld 15 jaar lang elk kwartaal een vast bedrag als de opdrachtnemer de afgesproken prestatie levert. Dat betekent een ander manier van bekostigen voor de opdrachtgever. Het totale budget voor het project wordt wel besteed, maar gespreid over 15 jaar. De opdrachtnemer moet het project zelf voorfinancieren vanwege de gespreide betaling.

De begrippen bekostiging en (voor-)financiering zijn 2 verschillende begrippen. Financieren betekent het aantrekken van middelen om een uitgave te doen, bekostiging is het betalen. U kunt het vergelijken met een hypotheek: de hypotheekverstrekker financiert het huis, de bewoner bekostigt het.

Klassiek aanbesteden en integrale contracten uitgezet tegen publieke  of private bekostiging  en publieke en  private financiering. Klassiek aanbesteden: publieke financiering, publieke bekostiging, overheid betaalt. Publieke exploitatie van infrastructuur: publieke financiering, private bekostiging, gebruiker betaalt. DBFM: publieke financiering, publieke bekostiging, overheid betaalt. Private exploitatie van infrastructuur: private bekostiging, private financiering, gebruiker betaalt. 

Aandachtspunten Publiek Private Samenwerking (PPS)

U heeft gekozen voor Publiek Private Samenwerking (PPS). Hier vindt u enkele aandachtspunten. Deze aandachtspunten vindt u ook terug in het generieke inkoopproces. 

Dossier: Inkoopproces

  • Stel een business case op
    Voor een (bouw) project wordt een keuze gemaakt voor de meest geschikte contractvorm. Daar ligt een business case aan ten grondslag. Een business case waar de kosten, de baten en de risico's van de opgave zijn uitgewerkt. Door alle opties in kaart te brengen wordt besluitvorming gefaciliteerd.
    Na de keuze van de contractvorm kan het projectteam worden opgezet. Bij een geïntegreerde contractvorm horen andere expertises en inrichting. De uitvraag is integraal, er wordt gewerkt met functionele specificaties, welke procedure wordt gevolgd en is er bijvoorbeeld private financiering uitgevraagd. Houdt daarom al in de business case rekening dat de transactiekosten van een DBFM(O) flink hoger zullen zijn dan bijvoorbeeld een DB (Design & Build) aanbesteding.
  • Bepaal de mate van vrijheid van ontwerp
    Een opdrachtgever geeft in een ambitiedocument de kaders aan waar het ontwerp aan moet voldoen gelet op de wensen, eisen, visie en inpassing. De opdrachtgever kan de opdrachtnemer op verschillende niveaus laten meedenken over het ontwerp: al op het niveau van het schetsontwerp, op het niveau van het voorlopig ontwerp en op het niveau van het definitief ontwerp. De mate waarin de opdrachtnemer kan meedenken, bepaalt zijn mate van ontwerpvrijheid. Deze ontwerpvrijheid kunt u het voordeel opleveren dat de opdrachtnemer komt met duurzame en innovatieve ideeen. Heeft hij alleen inbreng bij het definitief ontwerp, dan zijn veel kaders al vastgelegd. Juist bij geïntegreerde contracten is een grote ontwerpvrijheid gebruikelijk en van toegevoegde waarde. Hetzelfde geldt voor de architectonische vrijheden.  
  • Stuur op output
    Een verschil met traditioneel inkopen is dat de opdrachtgever bij een geïntegreerde contracten zijn functionele eisen en wensen formuleert en vastlegt in een outputspecificatie. Zoals de naam al doet vermoeden, is het belangrijk dat de eisen in termen van de gewenste prestatie worden geformuleerd: de opdrachtgever schrijft niet voor hoe het project er exact uit moet zien, maar geeft aan welke kwaliteit hij gedurende de looptijd van het hele project wil zien. Het is vervolgens aan de markt om op een slimme en creatieve manier invulling te geven aan deze eisen. Op wensen wordt gestuurd via de gunningscriteria: marktpartijen kunnen in de aanbesteding punten verdienen door zo goed mogelijk in te spelen op de wensen van de inkoper.
    Meer informatie: Inkoopproces - Technisch of functioneel specificeren

  • Heb oog voor duurzaamheid
    Duurzaamheid is belangrijk: in de samenleving als geheel en daarmee ook voor projecten. Wilt u duurzaamheid meenemen in uw inkoopproces? Dan zult u vooraf goed moeten bedenken wat u ermee wilt bereiken. Duurzaamheid kent vele verschijningsvormen en heeft een eigen kostenplaatje.
    PPS kan duurzaamheidsambities bevorderen. Een investering in duurzaamheid heeft aan de voorkant van het project een prijskaartje. Maar doordat integrale contracten een langere looptijd hebben, kan die investering zichzelf gedurende het verloop van het contract terugverdienen. Bijvoorbeeld doordat de energierekening lager uitpakt. Of doordat de onderhoudscyclus efficiënter wordt ingericht.
    Meer informatie: Marktdossier GWW - MVI binnen de GWW

  • Zorg voor een goede samenwerking
    Een geïntegreerd contract loopt lange tijd door: in de praktijk tussen de 10 en 30 jaar na de realisatie. Dit betekent dat opdrachtgever en opdrachtnemer gedurende die looptijd met elkaar door één deur moeten kunnen. Vraag en aanbod op elkaar afstemmen is belangrijk om vanuit de gewenste output beide partijen tot elkaar te brengen. Na oplevering begint de eigenlijke samenwerking. Hoe verloopt de dagelijkse praktijk? Bij veel projecten wordt gewerkt met een kwaliteitsplan waarin ook omgangsvormen en procedures zijn vastgelegd. De zogenaamde zachte kant is essentieel voor de samenwerking. Opdrachtgever en opdrachtnemer moeten bereid zijn om zich in te leven in elkaars situatie, de communicatie moet kloppen, er moet een spel van geven en nemen ontstaan. Een goede samenwerking is cruciaal voor het succes van het project. Het is belangrijk om hier zo vroeg mogelijk al de voorwaarden voor te scheppen. Zo zou u al in de inkoopfase marktpartijen moeten bevragen over hun visie op samenwerken.
    Meer informatie: Inkoopproces - Markt betrekken bij specificatie
    Meer informatie: Marktdossier GWW - Communiceren met de markt 

  • Overweeg een concurrentiegerichte dialoog
    Bij een geïntegreerde contractvorm wordt vaak een concurrentiegerichte dialoog gebruikt om een opdrachtnemer te vinden. Het gebruik van de procedure is niet verplicht maar door de dialoog met een mogelijke opdrachtnemer aan te gaan kan voordeel worden behaald. In de dialoog kunnen opdrachtgever en opdrachtnemer elkaar begrijpen en plannen inhoudelijk optimaliseren. De concurrentiegerichte dialoog kent vaak meerdere rondes waar inhoudelijke onderwerpen worden behandeld.
    Meer informatie: Inkoopproces - Concurrentiegerichte dialoog 

  • Doe aan contractbeheersing
    Vanzelfsprekend is contractbeheersing een belangrijk onderwerp. Een goede dienstverlening staat centraal. De opdrachtnemer heeft de aantoonplicht dat de dienstverlening conform de gestelde eisen loopt. Voldoet de opdrachtnemer niet aan de gestelde eisen dan volgt er een waarschuwing en mogelijk een sanctie. De opdrachtgever werkt hierbij volgens Systeem Gerichte Contractbeheersing (SCB). Naast SCB is het altijd goed om met elkaar in gesprek te blijven.
    Document: Contractbeheersing voor geïntegreerde contracten
    Meer informatie: Marktdossier GWW - Contractbeheersing in de GWW

Door naar: Publiek Private Samenwerking (PPS) toegelicht