Als waterschap aan de slag met ketenverantwoordelijkheid: impact maken met bedrijfskleding

Bedrijfskleding is 1 van de 10 risicocategorieën waarbij de Rijksoverheid Internationale Sociale Voorwaarden moet toepassen. Voor een waterschap is dat niet verplicht. “Maar bij HHNK voelen we de verantwoordelijkheid om ISV uit te vragen,” vertelt René Jupijn, senior inkoopadviseur. “Wij namen in 2023 ketenverantwoordelijkheid op in de leidraad voor een aanbesteding voor bedrijfskleding.”

Die aanbesteding leverde in eerste instantie geen inschrijvers op. De technische groothandel Delftechniek nam toen deel  aan de marktconsultatie, maar schreef niet in. Sjoukje Bosman, KAM coördinator bij Delftechniek, legt de overweging van toen uit: “Ketenverantwoordelijkheid gaat over veel stappen in de keten. Voor bedrijfskleding die wij inkopen, koopt de producent ergens textiel in. Dit textiel is gemaakt van grondstoffen die weer van een andere partij afkomstig  zijn. Je kan als leverancier beperkt controle uitoefenen. En wij twijfelden of we de garanties konden bieden waar HHNK in de leidraad om vroeg.”

Op zoek naar de juiste kennis

De kennis over ketenverantwoordelijkheid was in 2023 bij HHNK nog beperkt. “Wij zijn een afnemer en eindgebruiker,” vertelt Wendy van Graven, contractbeheerder bij HHNK. “Zaken als koffie en bedrijfskleding kopen wij in. Op het gebied van koffie is er meer algemene kennis van ketenverantwoordelijkheid. Denk daarbij aan fairtrade keurmerken. Over kleding hadden we minder interne kennis.” Jupijn vult aan: “Als opdrachtgever kenden we nog niet de beperkingen van wat we konden uitvragen. We wisten in eerste instantie niet waarom we geen inschrijvers hadden. We waren op zoek naar antwoorden. Daarom wilden we de aanbesteding oppakken met een partij die al verder was met ketenverantwoordelijkheid. Die partij vonden we in Delftechniek .”

De basis voor het plan van aanpak

Via een rechtstreekse gunning is HHNK met Delftechniek aan de slag gegaan. Om de basis te leggen voor een succesvolle samenwerking, hebben ze via het Ondersteuningspunt ISV bij PIANOo een externe ISV-expert betrokken. In 5 sessies werkten HHNK en Delftechniek vanaf 2024 samen met die expert. Ze richtten zich op kennisontwikkeling, verwachtingsmanagement en ISV-toepassingen in de bedrijfskledingketen. Daarna volgde nog een sessie tussen de externe expert en de beide organisaties apart. Dit ging om verdiepende begeleiding, het concretiseren van het plan van aanpak en uitleg over rapportage. 

Bij Delftechniek was ketenverantwoordelijkheid geen volledig nieuw thema. Bosman: “Voor onder andere onze ISO 14001-certificering zijn wij al betrokken bij onze leveranciers op milieuthema's. Maar ook op ketenverantwoordelijkheid. Wij hadden daarvoor al een eigen manier van beoordelen. Bovendien liepen de sessies enigszins gelijk met het opstellen van ons beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). We rapporteerden daarom ook over ISV aan de directie en het MT. De hele organisatie stond achter ons.”

Breng de markt in beweging

Met de samenwerking heeft Delftechniek haar ketenverantwoordelijkheid verder verdiept. Bosman: “Met de opgedane kennis kunnen wij nog beter het gesprek met onze producenten aangaan. We merken dat marktpartijen het waarderen als we kritische vragen stellen. Het help hen om hun duurzaamheidsbeleid en –ambities verder te brengen.”

Delftechniek ontdekte dat je  voor ISV het beste kunt focussen op wat per product mogelijk is. “Wij zijn een totaalleverancier, met veel verschillende productgroepen. En met uiteenlopende kennis van ISV. We zien dat kledingproducenten daarin over het algemeen volwassener zijn dan bijvoorbeeld producenten van gereedschap. Toch is het de markt die ketenverantwoordelijkheid in beweging brengt. Door in te zetten op wat mogelijk is, neem je zowel de producenten mee die al ver zijn met ISV, als diegenen die nog achterlopen. Het is belangrijk dat je de markt om verbetering blijft vragen.” 

Delftechniek zet daarbij in op het verbeteren van ISV  per artikel binnen de aanbesteding. “We brengen in kaart welke artikelen al goed scoren, en waar veel ruimte is voor groei. We maken concrete afspraken voor verbetering met de producent en blijven de voortgang volgen. In sommige gevallen is de winst niet dat producenten meer gaan doen, maar dat ze transparanter worden in wat ze doen.”

Kennis toepassen binnen de eigen organisatie

Zowel Delftechniek als HHNK past de opgedane ISV-kennis ook in de eigen organisatie toe. Jupijn : “Door het opstellen van het plan van aanpak hebben wij een beter idee gekregen van de mogelijkheden van ISV. Het balletje is daardoor gaan rollen. Eerst dachten we alleen bij voor de hand liggende producten zoals koffie na over ISV. Nu doen we dat bij iedere aanbesteding. Het heeft ons vorig jaar bijvoorbeeld geholpen bij een aanbesteding voor veiligheidsschoenen. En op dit moment onderzoeken we hoe we ISV kunnen toepassen op ICT-aanbestedingen.” 

“Bij Delftechniek passen wij ISV op onze verschillende productgroepen toe,”  vertelt Bosman. “En we durven steeds een stapje verder te gaan. Wij stellen bijvoorbeeld een zwarte lijst op, met producenten die wij niet transparant genoeg vinden.” Ketenverantwoordelijkheid vraagt volgens Bosman om scherpe keuzes. “Je wil de markt laten zien dat je ISV belangrijk vindt. Voor de eindgebruiker betekent dat soms een iets hoger prijskaartje, want A-labels zijn vaak duurzamer  dan C-labels. Wel zie ik dat de prijzen steeds minder ver uit elkaar liggen.” Van Graven vult aan: “Bovendien krijg je voor die eerlijkere prijs ook kwaliteit."