Europese aanbestedingsregels in Caribisch deel

Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden) worden Caribisch Nederland genoemd. De BES-eilanden worden samen met Aruba, Curaçao en Sint Maarten ook wel het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden (hierna: Caribisch deel) genoemd. 

Juridische status Caribisch deel

De BES-eilanden zijn bijzondere gemeenten (openbaar lichamen) van Europees Nederland. Ze horen bestuurlijk bij Nederland, maar vallen niet onder de normale EU-wetgeving. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn zelfstandige, autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden en geen lid van de EU.

De 6 eilanden hebben de status van Landen en Gebieden Overzee (LGO). Deze gebieden hebben een speciale juridische status. Dit staat in het vierde deel van het Verdrag betreffende de Werking van de EU en is uitgewerkt in het LGO-besluit 2013/755/EU. 

Europese wet- en regelgeving geldt alleen voor LGO’s als een verwijzing in het LGO-besluit is opgenomen. Dit is niet het geval voor de aanbestedingsrichtlijnen. De EU-aanbestedingsregels zijn dan ook niet van toepassing op Caribische deel.

Aanbestedingspraktijk Caribisch deel

De Aanbestedingswet 2012 geldt niet voor het lokale bestuur van het Caribisch deel. Onder lokaal bestuur wordt verstaan de gemeentebesturen van de BES-eilanden en de landsregeringen van Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

Wat betekent dit in de praktijk?

• Het lokale bestuur hoeft opdrachten niet Europees aan te besteden. 
• Als een lokaal bestuur zelf inkoopregels opstelt (bijvoorbeeld via een inkoopbeleid of aanbestedingsprotocol) en deze openbaar maakt, dan zijn die regels wel juridisch bindend. Het bestuur moet zich er dan aan houden.

Kies je als lokaal bestuur er vrijwillig voor een aanbestedingsprocedure te volgen, dan ben je verplicht de regels van deze procedure volgen. 

Aanbestedingsplicht Nederlandse aanbestedende diensten 

Nederlandse aanbestedende diensten zijn bij overheidsopdrachten op de eilanden wel gebonden aan de Europese aanbestedingsregels. Een voorbeeld is de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN). De RCN is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en valt direct onder de Staat der Nederlanden. De Staat der Nederlanden is een aanbestedende dienst. Daarom moet de RCN zich houden aan de Aanbestedingswet 2012.

Ook andere Nederlandse aanbestedende diensten (zoals ministeries) die opdrachten uitvoeren in het Caribisch deel moeten de Aanbestedingswet 2012 toepassen. Dit betekent dat zij in principe Europees moeten aanbesteden volgens de gebruikelijke regels.

Uitzondering: opdracht met zuiver lokaal karakter

Er is een uitzondering op de Europese aanbestedingsplicht van Nederlandse aanbestedende diensten. Deze plicht geldt niet als een overheidsopdracht een zuiver lokaal karakter heeft. Bijvoorbeeld wanneer alleen lokale bedrijven interesse hebben in een opdracht en er geen grensoverschrijdend belang is.

Nederlandse aanbestedende diensten hoeven niet Europees aan te besteden als:

• de opdracht buiten de EU wordt uitgevoerd (zoals op de BES-eilanden)
• de opdracht geen grensoverschrijdend belang heeft, waardoor het onwaarschijnlijk is dat Europese bedrijven interesse zullen hebben en
• het handelsverkeer binnen de EU niet wordt belemmerd

Voorbeeld: De RCN wil een relatief kleine opdracht laten uitvoeren op Bonaire. De waarde van de opdracht is hoger dan de Europese aanbestedingsdrempel voor diensten. De RCN ziet af van een Europese aanbesteding omdat via een marktconsultatie wordt aangetoond dat alleen lokale ondernemers interesse hebben en geen sprake is van een grensoverschrijdend belang of belemmering van het handelsverkeer binnen de EU. 

Let op dat er geen automatische vrijstelling is. De bewijslast om het lokale karakter aan te tonen ligt bij de aanbestedende dienst. Ook moet je objectief onderbouwen dat de opdracht geen grensoverschrijdend belang heeft.

Government Procurement Agreement (GPA)

Bij een opdracht met een zuiver lokaal karakter geldt ook dat GPA-procedures niet verplicht zijn.  Lees voor meer informatie verder op de pagina Government Procurement Agreement.