Over innovatie
Een innovatie oplossing is een oplossing die op dit moment nog niet bestaat, nog niet bewezen is, of nog niet op grote schaal wordt toegepast. Met andere woorden, een oplossing die niet kant en klaar bij ondernemers op de plank ligt. Voorbeelden van innovatiegericht inkopen zijn een contract met een ondernemer voor de ontwikkeling van virtual reality-toepassingen. Of een contract met een ondernemer voor een scheidingsfabriek voor moeilijk te recyclen plastic afval.
Zijn er nog geen bewezen innovatieve producten of diensten beschikbaar? Dan kun je de ontwikkeling ervan, of het onderzoek hiernaar laten uitvoeren door dit in te kopen. Ook kun je ondernemers de ruimte bieden om op eigen initiatief innovatieve oplossingen te ontwikkelen. Het inkopen van de oplossing doe je dan in een later stadium, na een geslaagd ontwikkeltraject.
Wat levert het op?
Het inkopen van innovatieve oplossingen door je als publieke opdrachtgever levert op meerdere vlakken winst op. Belangrijke winstpunten zijn dat het je in staat stelt om bestaande taken sneller, goedkoper en duurzamer uit te voeren. Bovendien kun je door innovatiegericht in te kopen, invulling geven aan nieuwe taken die vragen om nieuwe oplossingen. Kijk voor toepassingen die nu al plaatsvinden op Praktijkvoorbeelden innovatiegericht inkopen.
Behalve voor jou als publieke organisatie, heeft ook het bedrijfsleven en de maatschappij als geheel belang bij innovatiegericht inkopen. Innovatie zorgt er voor dat voor maatschappelijke opgaven nieuwe oplossingen komen. Denk bijvoorbeeld aan vraagstuk rond de klimaat- en energietransitie, het efficiënter gebruik van grondstoffen, vergrijzing en sociaal isolement.
Waarom?
Innovatiegericht inkopen is geen doel op zich, maar een middel. Het vertrekpunt om innovatiegericht in te kopen is vaak een knelpunt, vraagstuk of probleem waarvoor nog geen oplossing bekend is. Los daarvan biedt innovatie ook voordelen. Zo verhoogt het de effectiviteit en efficiëntie van je publieke dienstverlening. Je bespaart kosten (ook op de kortere termijn) en innovatiegerichte inkoop leidt tot grotere tevredenheid bij gebruikers en medewerkers. Daarnaast krijg je vaak toegang tot financiering uit fondsen die gekoppeld zijn aan innovatie. Een overzicht van redenen om innovatiegericht in te kopen vind je op Voordelen van innovatiegericht inkopen.
Verschil met regulier inkopen
Het grote verschil tussen een regulier inkoopproces en innovatiegerichte inkoop zit hem vooral in de wijze waarop je je vraag aan ondernemers in de markt stelt. Bij reguliere inkoop zijn er snel uitgewerkte gedetailleerde specificaties waaraan een werk, product of dienst moet voldoen. Bij innovatiegerichte inkoop daarentegen, is deze veel ruimer en bestaat deze vooral uit een schets van het waarvoor bestaande oplossingen niet voldoen. Het is daarom van groot belang dat in een vroeg stadium getoetst wordt welke eisen, wettelijke regels en protocollen een innovatieve oplossing in de weg kunnen staan, en welke daarom mogelijk aangepast moeten worden.
Innovatiegericht of innovatief
Innovatiegericht inkopen is niet hetzelfde als innovatief inkopen. Bij innovatiegericht inkopen staat het resultaat voorop: er wordt een innovatieve oplossing ingekocht. Bij innovatief inkopen gaat het om het innovatief inrichten van het inkoopproces. Wel gaat innovatiegericht inkopen vaak samen met een innovatief inkoopproces.
Rolverdeling
Met innovatieve oplossingen kunnen publieke taken efficiënter en effectiever worden uitgevoerd. Om met behulp van een innovatieproces tot deze oplossingen te komen, is samenwerking nodig tussen meerdere mensen, vanuit hun eigen expertise. Samen creëren ze een omgeving waarbinnen vernieuwing mogelijk is. Ook intensieve samenwerking met ondernemers en eindgebruikers is essentieel. Net als het omarmen en faciliteren van experimenten en het accepteren van risico’s. Bij elke organisatie en bij elk vraagstuk in het innovatieproces kunnen andere mensen betrokken zijn in verschillende rollen.
Wie zet de eerste stap
Investeren in innovatie brengt vaak extra kosten en risico’s met zich mee. De maatschappelijke opbrengst van een innovatie komt daarentegen ook toe aan alle andere organisaties die vergelijkbare oplossingen nodig hebben. Hierdoor kan een neiging ontstaan om af te wachten met het uitvragen van innovaties tot een andere organisatie de eerste stap zet. En dat remt vernieuwing af.
Onderzoek en ontwikkeling
Een opdracht die te classificeren is als Onderzoek & Ontwikkeling (O&O) is een opdracht waarbij je één of meerdere ondernemers gezamenlijk een specifieke dienst of product laat ontwikkelen voor de oplossing van een vraagstuk. Daarbij is het nodig om eerst een (diepgaande) marktanalyse uit te voeren, op basis waarvan je constateert dat de benodigde oplossing momenteel niet op de markt beschikbaar is.
Mogelijk risico op staatssteun
In bijzondere gevallen loop je het risico onrechtmatige staatssteun te verlenen aan een ondernemer die voor jou een innovatie ontwikkelt. Dit is een onwenselijke situatie. Een ondernemer kan namelijk door een besluit van de Europese Commissie worden gevorderd een vergoeding terug te betalen. Het staatssteunkader voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie (O&O&I) geeft je handvatten voor wanneer je welk risico loopt. Een afwegingskader helpt je om het risico in te schatten en geeft aan hoe je er vervolgens mee om kunt gaan.
Ethische uitdagingen
Bij de ontwikkeling en toepassing van innovatieve oplossingen spelen allerlei ethische vragen. Deze vragen kom je al snel tegen bij de ontwikkeling en toepassing van digitale innovaties. Als publieke opdrachtgever is het deel van je taak hier verantwoord mee om te gaan. Borg dat je dat je op een ethisch verantwoorde manier experimenteert en innoveert met digitale technologieën.
Europese samenwerking
Binnen Europa wordt samengewerkt op het gebied van innovatiegericht inkopen. Zo is de Europese Agenda Stad een partnerschap dat de levenskwaliteit in stedelijke gebieden wil verbeteren. Procure2Innovate is een netwerk voor Europese expertisecentra op het gebied van innovatiegericht inkopen.
Werkgroep
De werkgroep Innovatiegericht Inkopen bestaat uit koplopers en wetenschappers op het gebied van innovatiegericht inkopen. Enerzijds inspireren en stimuleren zij andere organisaties om meer innovatiegericht in te kopen. Anderzijds vormt de werkgroep een klankbord voor beleidsministeries bij het maken van beleid voor innovatiegericht inkopen. De werkgroep is geïnspireerd door Mariana Mazucato, die stelt dat de publieke sector een belangrijke aanjager is voor innovatie bij het versnellen van transities.