Rapport Schoon inkopen: beleidsinstrument om industriële transitie in Europa te versnellen
De Europese Commissie presenteerde een wetsvoorstel dat duurzaam en strategisch inkopen door overheden verder moet stimuleren. Dat biedt een belangrijke kans om publieke uitgaven sterker in te zetten. Natuur & Milieu roept samen met verschillende Europese partners overheden op om hun inkoopkracht beter te benutten. (september 2026)
Nederlandse overheden besteden jaarlijks ongeveer 115 miljard euro aan producten en diensten. Denk bijvoorbeeld aan infrastructuur, zoals bruggen, wegen en fietspaden. Door hogere eisen te stellen aan materialen, zoals de klimaatimpact en hergebruik, kan de overheid een belangrijke aanjager zijn van duurzame innovatie en schonere productie.
Nieuwe kansen voor duurzaam inkopen
Het rapport doet daarvoor een aantal aanbevelingen aan de overheid, waaronder:
- Stel nationale doelen vast voor de maximale CO2-uitstoot van materialen en producten die overheden inkopen, met als einddoel om CO2-vrij in te kopen.
- Ontwikkel duidelijke duurzaamheidseisen voor producten en materialen, bijvoorbeeld voor levensduur, hergebruik en het voorkomen van schadelijke stoffen zoals PFAS.
- Neem milieu- en sociale impact structureel mee in aanbestedingen, zodat niet alleen prijs maar vooral maatschappelijke waarde meetelt.
- Versterk de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven, zodat duurzame markten sneller kunnen groeien en succesvolle voorbeelden kunnen worden opgeschaald.
Stapsgewijze checklist voor aanbestedende diensten
Deze stapsgewijze checklist bevat de belangrijkste elementen van een effectief beleid voor schoon inkopen:
- Breng de uitgangssituatie en de belangrijkste uitdagingen van het huidige beleid in kaart.
- Stel nationale doelstellingen voor schoon inkopen vast en zet een monitoringkader op.
- Richt een nationaal competentiecentrum op voor schoon inkopen.
- Herzie en harmoniseer technische normen voor emissiearme materialen.
- Pas instrumenten voor volledige kostenberekening toe bij de beoordeling van offertes.
- Stel verplichte minimale milieucriteria vast in aanbestedingsdocumenten.
- Start vlaggenschipprojecten en versterk de publiek-private samenwerking.
- Zet gerichte financiële prikkels in.
Wat werkt in de praktijk?
Het rapport bevat Europese voorbeelden van schoon inkopen. Deze voorbeelden laten zien dat ambitieuze maatregelen op het gebied van duurzaam aanbesteden mogelijk zijn en in de praktijk al werken. De voorbeelden richten zich op de bouw en infrastructuur, aangezien deze sectoren de grootste impact hebben op het gebruik van staal en cement. Er zijn echter ook nuttige voorbeelden opgenomen die gericht zijn op overheidsopdrachten in het algemeen. Elementen uit deze beste praktijken kunnen worden gebruikt om de wetgeving inzake overheidsopdrachten op nationaal, regionaal of lokaal niveau te verbeteren.