Evaluatie Nationaal plan MVI ’21-25 & Manifest MVOI ’22-25

Aanleiding

Deze evaluatie gebeurt in voorbereiding op een herijkt Nationaal plan en moet inzichten en aanbevelingen aanreiken voor verbetering van beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en Inkopen (MVOI).

Doel

Overheden zetten het Nationaal plan in om een impuls te geven aan MVOI. Het Manifest is een belangrijk hulpmiddel om te helpen het doel van het Nationaal plan te behalen. Het Manifest zorgt ervoor dat MVOI minder vrijblijvend is voor overheden.

Uitvoeringsorganisaties ontwikkelen daarnaast hulpmiddelen zoals de MVI-criteriatool. Zij stellen deze tools beschikbaar aan inkopende organisaties, zodat ook zij bijdragen aan het doel van het Nationaal Plan.

Belangrijkste conclusies

• Effecten zijn lastig te isoleren: Ontwikkelingen en effecten zijn niet altijd toe te rekenen aan het Nationaal plan en/of het Manifest. Ten eerste omdat aanverwante programma’s en initiatieven soms overlappen, maar niet beperkt zijn tot de scope van het Nationaal plan en Manifest. Ten tweede omdat een deel van de effecten het gevolg is van beleid dat al eerder is gestart. Ten derde zijn externe factoren, zoals een nieuw kabinet, ook van invloed.
• Doelen zijn niet concreet: Er ontbreekt een concreet doel in het Nationaal plan. De doelstelling ‘een impuls aan overheden zodat meer impact ontstaat op de markt’, is globaal beschreven. Uit de gesprekken blijkt ook dat men duidelijke KPI’s mist. Dat maakt het lastig om te beoordelen waar overheden met de toepassing van MVOI naartoe (moeten) werken.
• Impuls is nog geen impact: Wanneer er een positieve ontwikkeling zichtbaar is in de aandacht voor c.q. toepassing van MVOI, zegt dat nog weinig over de daadwerkelijke maatschappelijke impact van MVOI-beleid.  

Aanbevelingen

• Kies als Rijk voornamelijk voor een stimuleren en faciliterende rol. Maak in het nieuwe Nationaal plan duidelijk dat (de beleidsdepartementen binnen) het Rijk ondersteunt in hoe inkopende organisaties MVOI kunnen implementeren (via het aanbod van tools en activiteiten), zonder voor te schrijven wat precies moet gebeuren.
• Verduidelijk doel, doelgroep en uitvoering van het Nationaal plan en Manifest. Geef het Nationaal plan en Manifest duidelijke identiteit door vast te stellen voor wie de documenten precies bedoeld zijn, wat het concrete doel is, en hoe het inhoudelijk beleid (langs thema’s) en de uitvoering elkaar versterken.
• Veranker de verantwoordelijkheid voor MVOI op het hoogste organisatieniveau. Leg in het nieuwe Nationaal plan en Manifest expliciet vast dat de verantwoordelijkheid voor inkoop als strategisch beleidsinstrument bij publieke organisaties wordt belegd op het hoogste managementniveau. Daarbij vindt nauwe afstemming plaats tussen inkoopadviseurs en beleidsafdelingen voor effectieve uitvoering van MVOI binnen de organisatie (inclusief opdrachtgeverschap, monitoring en rapportage, sturing, et cetera).
• Geef meer richting aan de sectorale aanpak en integreer thema’s en ambitieniveaus per sector om daarmee impact te maximaliseren. Richt het volgende Nationaal plan op prioritaire sectoren en productgroepen waar belangrijke maatschappelijke impact te behalen valt. Ontwikkel per prioritaire sector een specifieke invulling van de MVOI-thema’s met ambitieniveaus (zoals in het Ambitieweb). En ontwikkel de MVI-criteriatool door en zorg dat deze goed aansluit op de prioritering in sectoren en thema’s per sector.
• Herijk voor het nieuwe plan de hoofdlijnen, en maak gewenste stappen expliciet. Onderzoek of en, zo ja, hoe de hoofdlijnen aangepast moeten worden. En concretiseer de hoofdlijnen in het nieuwe Nationaal plan en leg daarbij uit welke stappen organisaties op de hoofdlijnen kunnen zetten.
• Betrek stakeholders uit het hele veld bij het opstellen van het nieuwe Nationaal plan. Zorg ervoor dat het volgende Nationaal plan breed gedragen is door stakeholders in beleid, uitvoering en de markt. Betrek ze al vroeg zodat het beleid aansluit bij concrete sectorbehoeften en op de ervaringen uit de praktijk. Neem input van de stakeholders mee bij het formuleren en actualiseren van het beleid, zodat draagvlak en uitvoerbaarheid van het plan verbeteren. 

Hoofdvragen voor de evaluatie

De evaluatie is tot stand gekomen door de volgende hoofdvragen te beantwoorden:

• In hoeverre zijn de beleidsdoelen van het Nationaal plan en Manifest gerealiseerd?
• In hoeverre hebben gebruikte instrumenten en acties aan dit doelbereik bijgedragen?
• In hoeverre is het beleid doelmatig?
• Wat zijn verklarende factoren voor de doeltreffendheid en doelmatigheid?
• Welke verbeteringen in MVOI-beleid na 2025 zijn mogelijk?

Rapport

Evaluatie Nationaal plan MVI '21-'25 & Manifest MVOI '22-'25