Gooise Meren verduurzaamt de markt en eigen organisatie met MKI

Guijt vertelt hoe de gemeente met MKI is begonnen: “Wij pasten MKI voor het eerst toe bij een aanbesteding voor asfaltonderhoud. We waren benieuwd hoe de markt hierop zou reageren. Nadat we maar liefst 12 inschrijvingen ontvingen, besloten we MKI voor alle Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)-aanbestedingen te gebruiken.”

Aansluiting bij circulaire ambities

De gemeente heeft de ambitie om in 2025 voor 50% circulair in te kopen. MKI sluit daarbij aan. “MKI is geen directe rapportage-indicator voor die doelstelling, het helpt de gemeente wel te monitoren in hoeverre projecten bijdragen aan circulariteit. De onderliggende levenscyclusanalyse (LCA) laat zien hoeveel primaire grondstoffen worden gebruikt, hoeveel secundair materiaal wordt ingezet en hoeveel fossiele energie is verbruikt. De monitoring laat zien dat onze projecten gemiddeld tussen de 50 en 60% scoren op circulariteit. Daarmee hebben we onze ambitie gehaald!”

MKI als vast gunningscriterium

Bij iedere aanbesteding is MKI een vast gunningscriterium. Meestal zijn er 2 andere criteria: prijs en een inhoudelijk project gerelateerd gunningcriterium. Denk aan een plan van aanpak of de inrichting van het omgevingsmanagement. De gemeente hanteert een vaste weging van 30% voor MKI. Guijt: “De keuze voor 30% is gebaseerd op inkoopervaring. De weging is hoog genoeg om echte impact te maken, binnen realistische randvoorwaarden voor haalbaarheid.”

De gemeente liet de weging van MKI, formeel vastleggen in beleidsstukken. “Het is op die manier geen discussiepunt, maar onze vaste manier van werken,” zegt Guijt. “Het initiatief om met MKI te gaan werken kwam vanuit het inkoopteam. Dat heeft voordelen voor het draagvlak in de organisatie, want het werd niet van bovenaf opgelegd. Waak er wel voor dat het niet wordt gezien als een ‘inkoopfeestje’. Inzetten op verduurzaming van onze projecten is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.”

MKI in de praktijk

Voor de realisatie van die gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt MKI bij ieder project op een vaste werkwijze meegenomen. Guijt: “Bij de voorbereiding van een aanbesteding maakt een externe partij een MKI-berekening. Team inkoop is altijd betrokken bij de aanbestedingen in de openbare ruimte, zo is de ondersteuning bij het toepassen van MKI geborgd.” 

Na de uitvoering van het project toetst de externe partij of de MKI-beloftes van de aannemer zijn waargemaakt. “Onze toezichthouders en directievoerders hebben daarbij een belangrijke rol, want zij controleren of de aangeleverde bewijsstukken ook kloppen met wat er buiten is gerealiseerd.”

MKI verbetert de interne voorbereiding

Werken met de milieukostenindicator heeft ook effect op de werkwijze van de gemeente, vertelt Guijt: “Al in de voorbereidingsfase sturen we nu op duurzaamheid. In de bestekfase kijkt het projectteam welke onderdelen de hoogste milieukosten veroorzaken. Zoals rood asfalt of beton met portlandcement. Zo kunnen we vroegtijdig alternatieven doorrekenen. En dan wordt de referentie-MKI scherper. Zo kun je sturen op hergebruik van bestrating, Voor de aannemers wordt dat dan een verplichting, en kunnen ze nog op andere onderdelen het verschil maken.”

Verbeterde inschrijvingen

De gemeente Gooise Meren ziet dat MKI invloed heeft op de duurzame kwaliteit van aanbiedingen. Guijt: “Aannemers zetten vaker elektrisch materieel in, kiezen asfaltmengsels met lagere milieukosten of gebruiken materialen met cementvervangers. Veel van deze verbeteringen zouden zonder MKI misschien niet zijn aangeboden. Omdat inschrijvers zelf creatieve oplossingen mogen aandragen, ervaren zij ruimte en motivatie om hun best mogelijke duurzame alternatief in te dienen.” De gemeente ziet bovendien dat het aantal inschrijvingen gelijk blijft. “Alle gebruikelijke partijen blijven meedoen, inclusief lokale en regionale aannemers.”

Lerende aanpak

Guijt: “De belangrijkste les voor mij is dat je het meest leert door te beginnen. Bij de eerste projecten liepen we tegen allerlei vraagstukken aan, zoals discussies bij afwijkingen door leveringsproblemen of ontbrekend materieel. Dat zijn echter dezelfde uitdagingen als bij andere aanbestedingen zonder MKI.”

Tips voor gemeenten

Vanaf 2027 wordt sturen op milieuprestaties een verplichting in de GWW. “Dus begin nu,” roept Guijt op. “Door vroeg te beginnen kun je nog zelf projecten en tempo kiezen. Begin klein als dat nodig is, al heb je maar 1 project lopen als kleine gemeente. Leg tot slot de weging vooraf vast om discussies te voorkomen. Zo maak je MKI onderdeel van de vaste werkwijze.”

Belangrijkste tips

• Maak van MKI een vast gunningscriterium. Zo is het geen discussiepunt, maar een vaste manier van werken, intern en extern.
• Gebruik monitoring ook om de eigen voorbereiding te verbeteren. Al in de voorbereidingsfase sturen we nu op duurzaamheid. Ook kan via de bestekfase worden gestuurd, bijvoorbeeld door hergebruik te verplichten, aannemers kunnen dan op andere onderdelen het verschil maken.
• Heb vertrouwen in de markt. Lokale en regionale aannemers dragen graag hun duurzame steentje bij.
• Begin gewoon: leer in de praktijk. Start eventueel met 1 project.