Open source ambitieladder in maatwerk aanbesteding of opdracht
Het document Open source ambitieladder in maatwerk aanbesteding of opdracht is een praktisch hulpmiddel voor aanbestedende diensten die een opdracht voor maatwerksoftware of dienstverlening in de markt zetten. De ladder helpt je om de gewenste mate van open source te bepalen en te specificeren, afhankelijk van je strategische doelen. Denk bijvoorbeeld aan doelen als het vergroten van de transparantie, het bevorderen van hergebruik of het waarborgen van digitale soevereiniteit. (maart 2026)
Binnen aanbestedingen spelen veel niet-functionele eisen een rol. Deze zijn grofweg te verdelen in 2 soorten: harde compliance eisen en waardegedreven eisen. Bij harde compliance eisen voldoe je duidelijk wel of niet. Denk bijvoorbeeld aan open standaarden of informatiebeveiliging.
Waardegedreven eisen
Bij open source gaat het net als bij social return of duurzaamheid om waardegedreven eisen. Er is geen duidelijk normenkader waaraan je moet voldoen zoals de Baseline Informatiebeveiliging Overheid of de verschillende verplichtende lijsten van Forum Standaardisatie dat wel zijn voor hun eigen onderdeel. Wet- en regelgeving geeft wel een inspanningsverplichtingen voor de toepassing van open source als het middel om de transparantie en herbruikbaarheid van digitale technologieën mee te vergroten. Open source kan ook aan meer doelen bijdragen, zoals leveranciersonafhankelijkheid, soevereiniteit, navolgbaarheid, verkleinen van marktmacht.
Voordelen van open source aanbesteden
Open source aanbesteden brengt een groot aantal voordelen met zich mee:
- Overheden voldoen ermee aan de wettelijke inspanningsverplichting uit de Wet open overheid en de Wet hergebruik overheidsinformatie.
- Overheden voldoen ermee aan de beleidslijn Open, tenzij.
- Vanaf begin in openbaarheid open source laten ontwikkelen van broncode verlegt de verantwoordelijkheid voor een verantwoorde uitvoering hiervan bij de opdrachtnemer. Je mag van een opdrachtnemer verwachten dat zij ook de expertise hebben dat goed te doen.
- Het voorkomt aanzienlijk reparatie werk achteraf wanneer de broncode niet transparant-by-design is ontwikkeld.
- Het voorkomt leveranciersafhankelijkheid (vendor lock-in) in maatwerk aanbesteding. Door de kennisachterstand van andere leveranciers hebben die doorgaans geen zin om de doorontwikkeling van het werk van een ander op zich te nemen. Wanneer goed gedocumenteerd en voor hergebruik geschikt in openbaarheid open source wordt ontwikkeld wordt die kennisachterstand geminimaliseerd.
- Opdrachtgever blijven niet zitten op het eigenaarschap van software. Het vertegenwoordigd kapitaal die zou kunnen renderen wanneer openbaar open source gemaakt.
- Opdrachtnemers hebben er baat bij met hergebruik in het achterhoofd te ontwikkelen.
Link
Open source ambitieladder in maatwerk aanbesteding of opdracht