Provincie Drenthe gebruikt MKI bij infrastructurele werken

“Toen ik hier 3,5 jaar geleden begon, was er al een pilot met MKI als gunningscriterium,” vertelt Joost van der Wal, adviseur duurzame infrastructuur bij de provincie. “Die pilot beviel, maar er ontbrak nog kennis om het breder en eenduidig toe te passen. Daarom leenden we advies in bij een externe organisatie. Zo konden we kennis opbouwen en het standaardiseren.” 

Het ontwikkelpad

Sindsdien heeft de provincie flinke stappen gemaakt met MKI.  “We begonnen met een paar projecten. Inmiddels passen we het standaard toe, zegt van der Wal. Het draagvlak is bewust stapsgewijs opgebouwd. “Voor een kennissessie brachten we interne stakeholders- contractmanagers, inkopers en projectleiders- samen met externe stakeholders zoals aannemers. Van der Wal: “We bepaalden samen: wat is MKI, wat vraagt het, en is de markt er klaar voor? Die groep was positief: geen extra kosten, geen kwaliteitsverlies, maar wel een standaard werkwijze. Vervolgens lieten we het vaststellen als beleid. En inmiddels kopen wij standaard met MKI in.” 

Plafondwaarden en gunning 

Inbedding van MKI binnen de organisatie, denk aan beleid, proces, coördinatie en kennisontwikkeling, is cruciaal. Het doel: duidelijkheid scheppen richting markt en intern consistent werken. Drenthe werkt inmiddels in alle contracten met MKI-plafondwaarden voor beton, asfalt en staal. “Als je beton toepast, mag dat maximaal x euro MKI per kubieke meter zijn. Voor asfalt en staal doen we hetzelfde,” zegt Van der Wal. 

“Dat sluit aan op landelijke ontwikkelingen rond een sturende MKI en de productbladen van Bouwcirculair. Daarin wordt per productgroep voorgedaan hoe zo’n plafondwaarde werkt. Daarnaast geldt in vrijwel alle projecten MKI als gunningscriterium.” De provincie bepaalt de project-MKI op basis van een Referentie-berekening en baseert daarop een streefwaarde en fictieve korting. “Stel: de berekende waarde is 40.000 euro MKI, dan halveren we die naar een waarde van 20.000 euro MKI als streefwaarde. Haal je die, dan staat daar bijvoorbeeld 1 miljoen euro fictieve korting tegenover. Tussen de 20.000 en 40.000 euro MKI loopt dat lineair op,” legt Van der Wal uit. Inschrijvers optimaliseren zo materialen en materieelinzet om de beste milieuscore te halen. 

De marktrespons is stabiel. Van der Wal: “We zien niet minder inschrijvers door MKI. Bij meervoudig onderhands nodigen we gericht uit. Bij nationaal of Europees hangt het aantal inschrijvingen vooral af van capaciteit en contractopzet. En niet van MKI.” 

Verschillen per type werk

Drenthe past MKI niet toe als gunningscriterium bij beweegbare kunstwerken. En vaak ook niet bij vaarweg-/oeverbeschermingsprojecten. Van der Wal: “Voor staal ontbreekt het op dit moment regelmatig nog aan bruikbare levenscyclusanalyses (LCA’s) op producentniveau. Dat zijn de milieulevenscyclusanalyses die door de producent van een materiaal worden aangeleverd. En die zijn geschikt voor de Nederlandse markt, voor het toewijzen van een MKI-waarde. We sturen in dat soort projecten eerder op zo laag mogelijke MKI-waarden, circulaire eisen (bijv. schrootpercentage) of hergebruik van bestaande onderdelen. De impact van zulke specialistische objecten op de totale CO2-voetafdruk is bovendien relatief klein. Focus op verhardingen bij infra levert veel meer op.”

Leerpunten

De grootste uitdagingen zitten in tijd en borging. “Je kunt niet meer direct van contract naar publicatie gaan. Er zit een extra stap tussen: de MKI-berekening, het bepalen van streefwaarden en fictieve korting. En ook  het op orde brengen van je documenten. Dat vraagt gewoon iets meer tijd in de planning,” aldus Van der Wal. Bij oplevering is de as built-controle van belang. Dat is de gedetailleerde documentatie van hoe een gebouw of project daadwerkelijk is gerealiseerd, inclusief alle wijzigingen die tijdens de bouw zijn aangebracht. Van der Wal: “We vragen altijd een MKI-as built. In de hectiek wordt die check door het projectteam wel eens vergeten. Je rondt liever af met validatie of de beloften zijn waargemaakt.” 

Verder werkt Drenthe aan een doorontwikkeling van welke levenscyclusfasen ze meenemen in de MKI-berekening. Nu worden de LCA-fasen A1–A5 gevraagd. Fase A gaat over de productie en de bouw. Verbreding naar C-fasen (sloop en stort) van de bestaande situatie staat op de verlanglijst. Ook materieel en transport krijgen nadrukkelijker aandacht in de MKI-systematiek. Van der Wal: “We stimuleren de inzet van materieel namelijk ook beter in MKI.” Bekijk voor meer informatie over de LCA-fases de MKI-Handreiking (pagina 6 en 7). 

Tips voor andere (semi) overheidsorganisaties

De provincie combineert beleid, standaarddocumenten en coördinatie met kennisontwikkeling. “We plannen jaarlijks trainingen: wat is de MKI-waarde van veelgebruikte oplossingen, hoe selecteer je slim? Met aannemers hebben we elk jaar een bijeenkomst om ontwikkelingen te delen en feedback op te halen,” zegt Van der Wal. “Zo houden we het actueel en werkbaar voor alle betrokkenen. Ik denk dat dit voor alle provincies en gemeentes haalbaar moet zijn. Zorg wel voor deskundige ondersteuning. Het is complexe materie en fouten kosten draagvlak. Daarnaast: begin klein. Start met één productgroep - bijvoorbeeld asfalt - en beperk je scope om eerst ervaring op te doen. “Tot slot: betrek de markt. Vraag om input en test wat werkbaar is. Zo blijf je samen leren.”

Belangrijkste lessen van de provincie Drenthe

• Maak MKI standaard. Leg plafondwaarden vast voor hoofdmaterialen (onder meer beton, asfalt, staal) en hanteer MKI als gunningscriterium waar dat zinvol is.
• Bouw intern en extern draagvlak. Organiseer een marktbijeenkomst en borg beleid, rollen en procesafspraken organisatiebreed.
• Reken en toets eenduidig. Laat een deskundige partij ondersteunen bij standaardisatie, projectberekeningen en monitoring.
• Gun op resultaat. Werk met streefwaarden en fictieve kortingen; zo ontstaan realistische, vergelijkbare optimalisaties.
• Kies waar MKI het meest effect heeft. Focus op verhardingen; bij specialistisch staalwerk passen circulaire maatregelen mogelijk beter dan gunning op MKI.
• Investeer in kennis en routine. Neem extra tijd voor de voorcalculatie, train projectteams en borg de ‘as built’-controle bij oplevering.