Omgaan met inschrijvers uit derde landen: de bredere kaders van het aanbestedingsrecht

In dat verband besprak Manunza 'slim inkopen'-technieken; daaronder verstaat zij de gewone regels uit de Aanbestedingswet (Aw) en Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied (ADV) inzetten om verstandig met inschrijvers uit derde landen om te gaan. 

Dynamische context van Europese aanbestedingsregels

Manunza startte de bijeenkomst met “het aanbestedingsrecht omvat meer dan de Aw en ADV”. “Dat vereist een flexibele houding van inkopers en juristen. Het recht ontwikkelt zich en daarmee de invulling van begrippen en hoe je die moet interpreteren. 'Nationale veiligheid’ betekende vroeger ‘grondgebied verdedigen’. Tegenwoordig betekent het - volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie EU - ook het beschermen van de democratie, onze democratische waarden en vitale infrastructuur. En minder afhankelijk zijn van derde landen.” 

Stappenplan voor inschrijvers uit derde landen

De aanwezigen kregen van Manunza een stappenplan mee om inkoopcasussen juridisch te analyseren: “Kijk bij inschrijvers uit derde landen eerst of er (bilaterale) handelsakkoorden bestaan. Afhankelijk van het akkoord verschilt de verplichting voor het toelaten van inschrijvers. Is er geen akkoord, dan is de verplichting er ook niet.”

Is er wel een akkoord, heeft een moederbedrijf uit een derde land een dochteronderneming in de EU, of bevinden goederen van buiten de EU zich nu binnen de EU? “Gebruik dan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen op een slimme manier,” tipt Manunza. “Europa heeft de strengste duurzaamheidswetgeving ter wereld. Als je duurzaamheidseisen stelt, dan kun je al snel partijen die uit vijandige statelijke actoren van buiten de EU komen, goed selecteren en eventueel weren.”

Slimme vraagtechnieken

Verder kun je ‘gewone’ uitsluitingsgronden beter benutten. “Tegenwoordig worden vaak de uitsluitingsgronden niet eens aangekruist op het UEA. Zeker de uitsluitingsgronden die je terug kunt brengen naar sociale (mensen)rechtenschendingen - in de zin van de richtlijn 2014/24/EU of de ernstige beroepsfout - bieden goede mogelijkheden. Die blijven vaak onbenut. Voor het stimuleren van strategische digitale autonomie, is het verder van belang om ISO-normen te stellen of andere technische eisen over dataopslag in de EU. In contracten kun je clausules opnemen over bijvoorbeeld ongewenste fusies. Als je wilt achterhalen of er banden zijn met landen waar sancties voor gelden, kun je een Ultimate Benificiary Ownership op vragen. Specifiek voor de nutssectoren mag je een inschrijving afwijzen als ten minste 50% van de waarde van de opdracht betrekking heeft op goederen uit derde landen.” 

Tot slot roept Manunza op om niet op prijs te gunnen. “Want Europees strategisch autonomer worden ten aanzien van landen van buiten de EU, betekent ook investeren in terreinen die in de EU lange tijd zijn verwaarloosd. In een overgangsfase kunnen die producten wellicht duurder zijn. Maar hoe meer aanbesteders zich aan deze reflex houden, hoe lager de kosten of prijzen op termijn zullen zijn.”

Kijk als laatste stap of je de ADV kunt benutten. Als je die kunt toepassen, dan kun je onbetrouwbare inschrijvers eenvoudig uitsluiten. Vanwege eigenschappen van de inschrijver, maar ook vanwege de kenmerken van het te leveren product, dienst of werk. In deze beslissing vervul je als inkoper een belangrijke rol.

Meld je aan voor de Community of Practice

Houd jij je bezig met veilig inkopen? Meld je dan aan voor de PIANOo Community of Practice. Heb jij vragen over de bijeenkomst of over veilig inkopen in het algemeen? Ga voor meer informatie naar het webdossier Veilig Inkopen of stel je vraag aan het vragenloket van PIANOo.

Meer informatie

Utrecht University Centre for Public Procurement (UUCePP)
Hoogleraar Manunza over veilig inkopen