Industrial Accelerator Act: wat betekent het wetsvoorstel voor overheidsopdrachten?

Wetsvoorstel Industrial Accelerator Act

De Europese Commissie presenteerde het wetsvoorstel voor de Industrial Accelerator Act op 4 maart 2026. De IAA is onderdeel van een bredere strategie om de Europese industrie sterker te maken en tegelijk klimaatdoelen te halen. De Europese Unie (EU) wil de productie van schone industriële technologie versnellen. Ook wil de EU minder afhankelijk worden van andere landen. 

Publieke inkoop speelt hierbij een belangrijke rol. Aanbestedende diensten en speciale-sectorbedrijven kunnen met hun aanbestedingen zorgen voor meer vraag naar duurzame industriële producten.

Aanbestedingen als motor voor duurzame industrie

Aanbestedende diensten kopen grote hoeveelheden materialen en technologie. Denk bijvoorbeeld aan staal en cement voor infrastructuurprojecten of voertuigen voor openbaar vervoer. Volgens de Europese Commissie kunnen aanbestedingen daardoor helpen om de productie van duurzame industriële producten te versnellen.

Het voorstel wil daarom dat publieke inkoop helpt om zogenoemde ‘lead markets’ te creëren. Dat zijn markten voor industriële producten met een lage CO₂-uitstoot. Door vraag te creëren via aanbestedingen kunnen bedrijven eerder investeren in nieuwe technologie en productie.

Nieuwe eisen voor bepaalde aanbestedingen

Het wetsvoorstel bevat ook plannen voor nieuwe eisen bij bepaalde aanbestedingen. De belangrijkste bepaling hierover staat in artikel 25a van het voorstel. Dit artikel verwijst naar productvereisten in de bijlagen van de verordening.

De regels gelden alleen voor specifieke productgroepen. In het voorstel gaat het bijvoorbeeld om:

• voertuigen met nul  of lage uitstoot in de categorieën personenauto’s (M1) en lichte bedrijfsvoertuigen (N1)
• industriële materialen zoals staal, aluminium en cement
• mogelijk ook andere strategische schone technologieën, zoals batterijen of onderdelen voor energie-infrastructuur

Welke aanbestedingen kunnen straks onder de regels vallen?

De nieuwe regels kunnen vooral relevant worden voor aanbestedingen waarbij grote hoeveelheden industriële materialen of voertuigen worden ingekocht, zoals:

• aanleg of renovatie van wegen, bruggen of spoorlijnen
• bouw van energie-infrastructuur
• aankoop van elektrische bussen of andere voertuigen
• grote bouw- en infrastructuurprojecten

In deze projecten kan publieke inkoop een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van duurzame industriële producten.

Administratieve lasten beperken

Nieuwe regels roepen bij inkopers vaak vragen op over extra administratieve lasten. In het voorstel staat daarom dat de Europese Commissie de lasten voor aanbestedende diensten en speciale sectorbedrijven zo veel mogelijk wil beperken.

Een belangrijk hulpmiddel daarbij is een standaardverklaring van ondernemingen. Leveranciers kunnen hiermee verklaren dat hun producten voldoen aan de eisen van de verordening, bijvoorbeeld voor CO₂-uitstoot of de herkomst van producten. Daardoor hoeven aanbestedende diensten waarschijnlijk zelf geen uitgebreide controles of onderzoek uit te voeren. Bijvoorbeeld naar de CO₂-uitstoot of herkomst van producten.

Europese voorkeur in aanbestedingen

Een opvallend onderdeel van het voorstel is het principe van 'Buy European' of 'Made in Europe'. Dit betekent dat bij sommige overheidsopdrachten eisen worden gesteld aan de productie of herkomst van producten binnen Europa. Volgens de Europese Commissie moeten deze maatregelen wel passen binnen internationale handelsregels en het Europese aanbestedingsrecht.

Deze aanpak past in een bredere internationale ontwikkeling. In verschillende regio’s, zoals de Verenigde Staten en China, proberen overheden strategische sectoren ook sterker te maken en minder afhankelijk te worden van buitenlandse productie.

In het voorstel kan dit bijvoorbeeld betekenen dat bij bepaalde aanbestedingen:

• een minimumaandeel van een product in Europa geproduceerd moet zijn, of
• producten moeten voldoen aan criteria voor Europese productie of waardeketens

De Industrial Accelerator Act laat zien dat publieke inkoop in de EU steeds vaker wordt ingezet als instrument voor industrie-, klimaat- en innovatiebeleid.

Regels worden stap voor stap ingevoerd

De nieuwe regels worden gefaseerd ingevoerd. Daardoor zullen de gevolgen voor aanbestedingen niet allemaal tegelijk merkbaar zijn. Nadat de verordening in werking treedt, kan de Europese Commissie aanvullende regels en uitvoeringsmaatregelen uitwerken. 

Zes maanden later gaan de eerste concrete eisen gelden, onder meer voor bepaalde voertuigen die via aanbestedingen worden aangeschaft. 

Vanaf 1 januari 2029 volgen aanvullende regels voor sommige industriële materialen, zoals staal, aluminium en cement. Bij aanbestedingen waarbij deze materialen worden gebruikt, kan dan een minimumaandeel van producten met een lage CO₂-uitstoot worden vereist.

Onderdeel van bredere Europese plannen

De IAA staat niet op zichzelf. De Europese Commissie werkt ook aan een herziening van de aanbestedingsrichtlijnen. Daarnaast zijn nieuwe initiatieven aangekondigd, zoals de Circular Economy Act en de EU Innovation Act.

Samen laten deze plannen zien dat publieke inkoop in de EU een steeds grotere rol krijgt bij het behalen van maatschappelijke en economische doelen.

PIANOo volgt de ontwikkelingen rond de IAA op de voet. Op deze website blijven we inkopers informeren over het wetgevingsproces en over wat de nieuwe regels kunnen betekenen voor de aanbestedingspraktijk.

Wat kun je als inkoper nu al doen?

• Volg de Europese ontwikkelingen.
  Het wetsvoorstel heeft hoge prioriteit en kan relatief snel worden behandeld.
• Kijk naar toekomstige projecten.
  Vooral projecten in infrastructuur, bouw en mobiliteit kunnen later met nieuwe eisen te maken krijgen.'
• Verdiep je in duurzame materialen.
  Materialen zoals groen staal en cement met een lage CO₂-uitstoot zullen waarschijnlijk vaker een rol spelen.
• Blijf werken met duurzaamheidscriteria.
  De nieuwe regels sluiten aan bij bestaande ontwikkelingen rond duurzaam en circulair inkopen.