Innovaties inkopen: Welke procedure past na jouw innovatiecompetitie?

Hoe koop je een innovatie in die al ontwikkeld is?

Na het ontwikkelen van een prototype gaan ondernemers aan de slag met het marktrijp maken ervan.  De overheid die betrokken was bij het prototype kan ondersteunen en helpen het product of de dienst op de markt te krijgen, bijvoorbeeld met de randvoorwaarden zoals certificering en validatie.

Wil je die innovatie vervolgens zelf inkopen? Dan moet dit in de meeste gevallen worden aanbesteed. Onder meer de opdrachtwaarde bepaalt welke aanbestedingsprocedure je kunt gebruiken.

Opdrachtwaarde

Blijft de opdrachtwaarde onder de Europese drempelwaarde? Gebruik dan een enkelvoudig of meervoudig onderhandse procedure. Boven een bepaalde opdrachtwaarde moet je Europees aanbesteden. Een aanbestedende dienst kan altijd een openbare of niet-openbare procedure toepassen, maar die worden vaak niet geschikt geacht, omdat er geen ruimte is voor onderhandeling.

Twee routes

Twee routes liggen na een innovatiecompetitie het meest voor de hand. Gaat het om een commerciële afname als eerste klant? Dan komt de mededingingsprocedure met onderhandeling in beeld. Wil je een productinnovatie eerst op beperkte schaal valideren? Pas dan de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toe.

Hoe treed je als eerste klant of launching customer op?

Bij een commerciële afname kun je gebruikmaken van de mededingingsprocedure met onderhandeling als aan de voorwaarden is voldaan. Deze procedure kan worden toegepast voor werken, leveringen of diensten als het onder andere gaat om ‘ontwerp- of innovatieve oplossingen’ (artikel 2.30 lid 1 en artikel 2.28 lid 1 sub a onder 2 Aanbestedingswet 2012). Bij deze procedure worden eerst de inschrijvingen ingediend, en daarna kan nog worden onderhandeld over verschillende aspecten van de oplossing, maar niet over de minimumeisen en de gunningscriteria. Na een innovatiecompetitie is de behoefte grotendeels duidelijk, maar kan het nog wenselijk zijn om te onderhandelen over de oplossing en dus over de kwaliteit en de uitvoering.

Aandachtspunt

Het bewust gebruik van (functionele) eisen bij het specificeren van de opdracht, en toepassen van kwalitatieve gunningscriteria in de beoordeling van de inschrijvingen, kunnen ervoor zorgen dat inschrijvers de mogelijkheid hebben en ervoor worden beloond om innovaties aan te bieden.

In deel 1: Het prototype werkt. Wat nu? zagen we dat je een innovatie kunt laten ontwikkelen totdat die technisch klaar is om in de praktijk te worden ingezet. In de meeste gevallen is de innovatie nog niet commercieel beschikbaar. Bovendien kunnen bij die eerste inkoop nog kinderziektes aan het licht komen die om aanpassingen vragen. 

Valideren

Voordat je een innovatie op grotere schaal inkoopt, wil je soms uitgebreid testen of die überhaupt werkt in jouw situatie en welke risico’s eraan verbonden zijn. Daarvoor kun je controleren of een innovatie doet waarvoor die bedoeld is en voldoet aan de behoefte van de aanbestedende dienst, voordat die op grotere schaal wordt ingekocht (valideren). Is de innovatie eenmaal gevalideerd, dan kun je die vervolgens inkopen als eerste klant, zie hierboven.

Om een productinnovatie te valideren kun je gebruikmaken van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging. Het gaat dan om een niet-commerciële afname. De wet noemt daarbij:

Artikel 2.33 sub a Aanbestedingswet 2012
a. voor de levering van producten die uitsluitend voor onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling worden vervaardigd en waarvan de productie niet in grote hoeveelheden plaatsvindt met het doel de commerciële haalbaarheid van het product vast te stellen of de kosten van onderzoek en ontwikkeling te delgen. (Delgen: teniet doen, aflossen, afbetalen.)

Twijfel je welke procedure het beste past bij jouw situatie? Neem contact op met het vragenloket van PIANOo.

INNOvember 2026

Tot de start van INNOvember 2026 publiceert PIANOo periodiek een artikel over het opschalen van inkoop na een pilot of prototype, op weg naar het afsluitende webinar in november. Dit was het tweede artikel.
Overzicht artikelen Innovaties inkopen