Innovaties inkopen: Het prototype werkt. Wat nu?
Overheden stimuleren volop de ontwikkeling van innovaties. Ze schrijven competities en prijsvragen uit, organiseren hackathons en faciliteren pilots. Ze zijn actief op zoek naar partijen die oplossingen kunnen ontwikkelen voor maatschappelijke vraagstukken, en financieren tests en pilots waar het risico voor de markt alleen te groot is. (september 2026)
Maar wat gebeurt er daarna? Ben je klaar voor die aanbesteding? En hoe bereid je je daarop voor, tijdens en na een innovatiecompetitie? Daarover gaat deze reeks artikelen.
Eerste deel
In dit eerste deel schetsen we waar het spaak loopt in geval van de Innovation Impact Challenge, maar de leerzame lessen die je hier leest kun je ook toepassen op andere innovatiecompetities. We zetten de begrippen op een rij die in de rest van de reeks terugkomen, en laten zien wat je de komende maanden kunt verwachten.
Eindpunt Innovation Impact Challenge is getest prototype
De Innovation Impact Challenge (voorheen SBIR) is een innovatiecompetitie op een specifiek thema, waarbij ondernemers in opdracht van een aanbestedende dienst in stappen een innovatie ontwikkelen en testen. In de eerste fase onderzoeken meerdere partijen de haalbaarheid van hun idee. In de tweede fase ontwikkelt en test een deel van hen de innovatie daadwerkelijk. In Europa staat deze manier van werken bekend als precommercial procurement (PCP). De juridische basis is artikel 2.24 sub g Aanbestedingswet 2012.
Wat er aan het eind van zo’n traject ligt, is een getest prototype. Nog geen marktrijp product. Het moet nog worden aangepast aan de wensen van gebruikers, en het moet bewijzen dat het voldoet aan de normen en de gewenste certificering. Precies daar, tussen het geteste prototype en de eerste echte opdracht, valt het vaak stil.
Waar het spaak loopt
TU Delft onderzocht recent hoe en in hoeverre de innovaties uit deze trajecten daadwerkelijk zijn ingekocht. Publieke opdrachtgevers blijken een belangrijke klant voor innovaties in de test- en pilotfase. Maar een rondgang langs aanbestedende diensten en deelnemende ondernemers laat zien dat het daarna zelden tot een (Europese) aanbesteding komt.
4 aandachtspunten komen steeds terug:
- Overheden zijn goed in ontwikkelen, pilots en testen, maar vinden het lastig om als eerste klant daadwerkelijk in te kopen.
- Er is minder budget beschikbaar voor implementatie dan voor ontwikkeling.
- De aanbestedingsregels worden gezien of ervaren als belemmering.
- Inkoop wordt onvoldoende betrokken bij het innovatietraject.
Dat betekent niet dat die innovaties nooit ergens terechtkomen. Ondernemers vinden vaak wel hun weg naar andere afnemers. Maar de opdrachtgever die de ontwikkeling in gang zette, profiteert er dan zelf niet van.
Er kan meer dan je denkt
De aanbestedingsregels bieden meer ruimte dan veel opdrachtgevers vermoeden. In deze reeks werken we uit welke routes er zijn om na een innovatiecompetitie de ontwikkelde innovatie in te kopen.
Welke route past, hangt af van hoe ver de innovatie is en van wat je precies wilt inkopen. De komende maanden verschijnt er periodiek een artikel in deze reeks:
- deel 2: de aanbestedingsrechtelijke routes na een innovatiecompetitie. Welke procedure past wanneer, en onder welke voorwaarden?
- deel 3: hoe anderen het aanpakten, met voorbeelden uit Nederland en het buitenland.
- deel 4: wat je vóór en tijdens je innovatiecompetitie al kunt regelen om de inkoop daarna soepel te laten verlopen.
De reeks sluiten we af met een webinar op 2 november 2026.
INNOvember 2026
Tot de start van INNOvember 2026 publiceert PIANOo periodiek een artikel over het opschalen van inkoop na een pilot of prototype, op weg naar het afsluitende webinar in november. Dit was het eerste artikel.