Publiek Private Samenwerking (PPS) toegelicht

Toon pagina in menu

Publiek Private Samenwerking kent vele vormen. In dit dossier bespreken we de vorm waarbij overheid en bedrijfsleven samen een project realiseren op basis van een heldere taak- en risicoverdeling. Dit met behoud van eigen identiteit en verantwoordelijkheid. PPS realiseert meerwaarde: een kwalitatief beter eindproduct voor hetzelfde geld, of dezelfde kwaliteit voor minder geld. Meestal is bij een PPS sprake van het geïntegreerd uitvragen van meerdere fases van een bouwproject, namelijk ontwerp, bouw en onderhoud van bijvoorbeeld een weg, sluis, schoolgebouw of sportcomplex. PPS kan ook in andere sectoren dan de Grond-, Weg- en waterbouw (GWW) en Bouw worden toegepast. Er kan een keuze gemaakt worden tussen verschillende typen van (geïntegreerde) bouworganisatie- en contractvormen. 

Publiek Private Samenwerking (PPS)
Bouworganisatievormen
Afbakening PPS
Hoofdvormen PPS
Keuze contractvorm
Verschil traditionele contractvormen en PPS
Wanneer Publiek Private Samenwerking (PPS)
PPS is maatwerk
Uitwerking keuze - instrumenten
Financiering en bekostiging

Publiek Private Samenwerking (PPS)

Anders dan traditioneel inkopen is de essentie van PPS dat meerdere fasen van het projectproces in één integraal pakket aan de markt worden uitgevraagd.

Bouworganisatievormen

Een opdrachtgever kiest voor een bepaalde bouworganisatievorm door de verschillende taken (ontwerp, bouw en onderhoud)  op een bepaalde manier over de deelnemers aan het bouwproces te verdelen. Bij de traditionele vorm ontwerpt de opdrachtgever (vaak samen met zijn adviseur, zoals een architect of een raadgevend ingenieur) en voert een marktpartij de bouw uit. Bij geïntegreerde bouworganisatievormen liggen de ontwerp- en  de uitvoeringstaak (D&B) en eventueel ook een of meer van de andere taken als onderhoud, exploitatie en soms financiering (DBM, DBMO, DBFM, DBFMO) in handen van één contractpartij. Bij een alliantiecontract vervult de opdrachtgever gezamenlijk met een marktpartij een of meer van de taken van het bouwproces. Dit zijn allemaal vormen die vallen onder het begrip PPS.

Afbakening PPS

PPS is een breed begrip. Het kent meerdere vormen en laat zich daarom lastig vatten in een definitie. Wel hebben de vormen overeenkomstige kenmerken. Het gaat om:

  • Een opdracht en daarmee samenhangend samenwerking op de langere termijn tussen publieke en private partij(en);
  • De scope en output zijn afgebakend;
  • Er is een risicoverdeling waarbij ieder doet waar die goed in is en waarbij ieder het risico draagt wat bij de betreffende partij hoort;
  • Vaak een business case op basis van Total Cost of Ownership (TCO);
  • Een afgesproken procesinrichting.

Meer informatie: Total Cost of Ownership, LCC-CO2-tool

Hoofdvormen PPS

Hieronder staan de hoofdvormen van PPS op een rij.

PPS als een geïntegreerde contractvorm

Bij deze contractuele PPS vorm zijn minimaal ontwerp, bouw, onderhoud geïntegreerd  in een integrale uitvraag. Dat kan bijvoorbeeld worden aangevuld met exploitatie/beheer en soms ook de (project) financiering. Er is een duidelijke opdrachtgever en opdrachtnemer rol en er wordt gestuurd op de overeengekomen prestatie. Dat zijn de zogenaamde geïntegreerde DB(F)M(O) contracten. Ook varianten als Energy Saving Compagnies (ESCo’s) en prestatiecontracten onderhoud met een exploitatie-/ontwikkelopgave worden hieronder geschaard.

Meer informatie:

Design, Build & Maintain contracten
Design, Build, Finance & Maintain contracten
Document: Basisaanpak Energy Service Companies

PPS bij gebiedsontwikkeling

Bij het ontwikkelen van gebieden is er veelal sprake van ingenomen posities. Bijvoorbeeld grondposities. Hierdoor moeten publieke en private partijen met elkaar samenwerken om een opgave (realisatie publieke voorzieningen zoals infrastructuur en commerciële voorzieningen zoals woningen en kantoren) te realiseren. Daarbij moeten er afspraken worden gemaakt over de verantwoordelijkheden, de inzet van middelen, het verdelen van risico’s, de juridische invulling en de samenwerking.

Document: Reiswijzer gebiedsontwikkeling 2011

PPS in een alliantie of bij innovatie

Bij een technisch complexe opgave of juist een innovatieve opgave kan samenwerken in een alliantie een optie zijn. In de alliantievorm verrichten de aanbestedende dienst en de marktpartij één of meer taken van het bouwproces gezamenlijk. Zij delen ook de daarbij behorende risico's. Een variant is bij onderzoek en ontwikkeling van innovatieve oplossingen. Hier werken publieke en private partijen samen in een omlijnd proces om innovaties tot prototype te ontwikkelen of zelfs exploitabel te maken, zoals SBIR en innovatiepartnerschap.

Meer informatie:

Innovatiepartnerschap
Innovatiekoffer 

Keuze contractvorm

De keuze voor een contractvorm is afhankelijk van verschillende factoren zoals omvang en kenmerken van uw project. Bij de keuze van een contractvorm kunt u verschillende varianten bekijken, van traditioneel tot geïntegreerd. Zo bepaalt u welke contractvorm de meeste meerwaarde oplevert. Een geïntegreerd contract is geen doel op zich. Het kiezen van de juiste contractvorm vergt een brede/complete afweging, waarbij naar alle opties/contractvormen gekeken worden.

Het aantal opdrachtnemers verschilt per contractvorm.

 
*De contractvorm DB valt buiten de scope van dit dossier

Verschil traditionele contractvormen en PPS

Er zijn aanzienlijke verschillen tussen traditionele contractvormen en PPS. Die verschillen zitten onder andere in:

  • Aantal opdrachtnemers
    Met een geïntegreerde contractvorm worden meerdere projectfasen gebundeld uitgevraagd. Bij een traditioneel contract worden de fases afzonderlijk uitgevraagd en moet de opdrachtgever de afstemming tussen de verschillende fases op zich nemen. Bij een geïntegreerd contract heeft de opdrachtgever gedurende de looptijd van de overeenkomst één aanspreekpunt.
  • Afstemming projectfases
    Bij een geïntegreerde contractvorm is de opdrachtnemer zelf verantwoordelijk voor de afstemming van projectfasen. De opdrachtnemer wordt hier op afgerekend en is geprikkeld deze afstemming goed te laten verlopen. Deze afstemming zorgt ervoor dat bijvoorbeeld ontwerp, bouw en onderhoud/exploitatie beter op elkaar worden afgestemd. (bijvoorbeeld keuzes in het ontwerp die effect hebben op onderhoudbaarheid worden beter doordacht)
  • Looptijd van het contract
    Een geïntegreerde contractvorm kent de levenscyclus van (grote onderdelen van) het project als uitgangspunt. De looptijd van het contract is daar een afgeleide van. De contractduur kan dan bijvoorbeeld 10, 15, 25 of 40 jaar zijn.
  • Product of prestatie/dienstverlening (output)
    Sommige geïntegreerde contractvormen sturen op een dienstverlening en niet op een product. Bijvoorbeeld de beschikbaarheid van een schoolgebouw of weg. De opdrachtnemer is verantwoordelijk voor het leveren van de dienstverlening. Bij meer traditionele benadering vraagt de opdrachtgever een product uit, bijvoorbeeld een weg met type B ZOAB.
  • Functioneel specificeren
    Bij een geïntegreerde contractvorm staat in het programma van eisen niet centraal hoe een eis moet worden gerealiseerd maar wat een eis moet bewerkstelligen. Dit is functioneel specificeren en dient te zorgen voor meer vrijheid voor de opdrachtnemer om te optimaliseren, te innoveren en projectfasen efficiënt af te stemmen.
  • Duurzaamheid en innovatie
    Een geïntegreerde contractvorm geeft meer ruimte door de functionele uitvraag en kent een langere looptijd. Dit biedt kansen om innovaties en duurzaamheid rendabel toe te passen. Deze investeringen zijn dan terug te verdienen gedurende de looptijd van het contract en verbeteren zo vaak de business case.

Wanneer Publiek Private Samenwerking (PPS)

Door het gebundeld uitvragen van meerdere projectfasen stimuleert u de markt deze fasen optimaal op elkaar af te stemmen. Is een marktpartij naast het ontwerp en de realisatie van een weg ook verantwoordelijk voor het onderhoud gedurende 15 jaar? Dan wordt het lonend om extra te investeren in duurzaam materiaal. Deze hogere investering wordt terugverdiend door de lagere onderhoudskosten. Er is daarmee een prikkel voor de opdrachtnemer om serieus te kijken naar slimme, duurzame oplossingen. Deze prikkel is minder stevig bij traditionele contracten. Bovendien liggen daar grote risico’s vaak in de wisselwerking tussen de verschillende projectfasen.

Kansen

Kansen van PPS kunnen samengevat liggen op het gebied van:

  • Duurzaamheid en innovatie;
  • Kwaliteit en kosten;
  • Tijdbesparing;
  • Financiële zekerheid voor de langere termijn;
  • Regie hebben en risicobeheersing.

 
Meer informatie:
Dossier: Innovatiegericht inkopen
Dossier: Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI)

PPS is maatwerk

Een volledig geïntegreerd contract is niet voor ieder project geschikt. Het hangt onder andere samen met de projectkenmerken. Denk bijvoorbeeld aan de omgeving, de financiële omvang en de politiek-bestuurlijke context. Het belang dat u hecht aan onderwerpen als duurzaamheid, innovatie en het managen van bijvoorbeeld uw vastgoedportefeuille speelt een rol in de afweging van de contractvorm. Geïntegreerd contracteren is een middel net als andere contractsvormen en is ook een optie bij kleinere projecten. De mate waarin projectfasen worden gebundeld is maatwerk per project. Voor het betrekken van private financiering (F) zal er een zeker investeringsvolume moeten zijn die in verhouding staat met de kosten van financiering. Voor projecten waar de techniek nog voor moet worden ontwikkeld is een geïntegreerde contractvorm minder geschikt. Samenwerking in de vorm van een alliantie kan dan een optie zijn. Risico’s ten aanzien van de innovatie kunnen dan door partijen samen worden gemanaged en gedragen.

Wijzigingen

Een ander punt ter overweging zijn wijzigingen. Ieder project kent wijzigingen. Mocht echter nu al bekend zijn dat er veel grote wijzigingen gaan optreden die impact hebben op de projectscope is een geïntegreerde contractvorm minder geschikt.

Uitwerking keuze - instrumenten

Welke contractvorm voor uw opgave het meest geschikt is, kunt u afwegen met behulp van bijvoorbeeld het afwegingskader en de Public Private Comparator (PPC).

Afwegingskader geïntegreerde contracten

Voor de waterschappen is het afwegingskader geïntegreerde contracten Hoogwaterbeschermingsprogramma beschikbaar. Dit kader geeft inzicht in de meest kansrijke contractvorm voor een project, van traditioneel tot geïntegreerd. Het brengt onder andere risico's, levenscyclusoptimalisaties en gevolgen voor de omgeving in beeld. Met het kader kunnen waterschappen op een objectieve en uniforme manier verschillende contractvormen met elkaar vergelijken en eigen keuzes maken voor hun marktbenaderingsstrategie.

Meer informatie: Afwegingskader  

Public Private Comparator (PPC) 

De PPC helpt u in de planfase bij het maken van een uitgebreide financieel-economische afweging naar de meest geschikte uitvoeringsvariant voor uw opgave. In het instrument kunnen meerdere varianten naast elkaar worden gezet en vergeleken. De PPC is vooral toepasbaar bij opdrachten met betrekking tot  infrastructuur en maatschappelijk vastgoed, maar is ook toepasbaar in andere sectoren.  

Document: Public Private Comparator 

Financiering en bekostiging

Bij traditioneel inkopen betaalt u de opdrachtnemer na oplevering van een gebouw, dijk of tramverbinding. Na het verstrijken van een garantieperiode nemen opdrachtgever en opdrachtnemer afscheid van elkaar. De budgetten van de overheid zijn berekend op deze traditionele contracten. Er is hier alleen sprake van bekostiging. Een geïntegreerd contract loopt meerdere jaren. Meestal betaalt de opdrachtgever de opdrachtnemer periodiek na het bereiken van bepaalde prestaties of het verlenen van vooraf afgesproken diensten. U betaalt bijvoorbeeld 15 jaar lang elk kwartaal een vast bedrag als de opdrachtnemer de afgesproken prestatie levert (gebouw ter beschikking stellen, weg berijdbaar houden). Dat betekent een andere manier van bekostigen voor de opdrachtgever. Het totale budget voor het project wordt wel besteed, maar gespreid over 15 jaar. De opdrachtnemer moet het project zelf voorfinancieren en vervolgens wordt het via de gespreide betaling vergoed.

Onderscheid begrippen

De begrippen bekostiging en (voor-)financiering zijn 2 verschillende begrippen. Financieren betekent het aantrekken van middelen om een uitgave te doen, bekostiging is het betalen (de uiteindelijke lasten dragen). U kunt het vergelijken met een hypotheek: de hypotheekverstrekker financiert het huis, de bewoner bekostigt het.

Terug naar: Aan de slag met Publiek Private Samenwerking (PPS)