Inkoop sociaal domein toegelicht

Toon pagina in menu

Het sociaal domein omvat alle activiteiten van gemeenten bij het uitvoeren van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Jeugdwet. Gemeenten hebben de taak om zorg en ondersteuning voor een grote groep inwoners in te kopen. Er bestaat geen verplichting om (Europees) aan te besteden in de zorg. De verplichting tot aanbesteden is niet opgenomen in de Jeugdwet en de Wmo. In deze wetten staan slechts bepalingen die gelden als gemeenten er zelf voor kiezen om aan te besteden, omdat zij een overheidsopdracht in de markt willen zetten. Dit is echter niet de enige manier waarop zij aan hun verplichtingen in het sociaal domein kunnen voldoen. Gemeenten hebben hierin keuzevrijheid.

Uitgangspunt sociaal domein 
Wet- en regelgeving sociaal domein 
Instrumenten: Inbesteden, subsidie, Open House en overheidsopdracht
Aanbestedingsprocedures 
SAS-procedure 
Toezicht op eerlijke concurrentie 

Uitgangspunt sociaal domein

Uitgangspunt binnen het sociaal domein is dat gemeenten de zelfredzaamheid van de burger zoveel mogelijk faciliteren en stimuleren. Zowel de samenleving als de rol van de gemeenten veranderen, en daarmee ook de wijze waarop de gemeenten burgers ondersteunen bij vragen over de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. Deze ondersteuning moet aansluiten op de behoeften en mogelijkheden van de burger. Op deze manier wordt vanuit de individuele ondersteuningsbehoefte van de burger gedacht. Om dit te kunnen realiseren, moet het dicht bij de burger georganiseerd worden. Dat betekent dat u als gemeente verantwoordelijk bent voor de uitvoering.

Wet- en regelgeving sociaal domein

Binnen het sociaal domein hebben gemeenten taken en verantwoordelijkheden op het gebied van zorg, jeugd en werk en inkomen. Deze taken zijn vastgelegd in 3 wetten: Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. De Wmo regelt de ondersteuning bij zelfstandig wonen, zorgt ervoor dat burgers kunnen meedoen in de maatschappij en regelt beschermd wonen voor mensen met een psychische aandoening. De verantwoordelijkheid van gemeenten voor alle vormen van jeugdhulp is vastgelegd in de Jeugdwet. De Participatiewet is er om zoveel mogelijk mensen met of zonder arbeidsbeperking werk te laten vinden. Gemeenten zijn hiervoor verantwoordelijk.

Meer informatie: Wet- en regelgeving sociaal domein

Instrumenten: inbesteden, subsidie, overheidsopdracht en Open House

Bij het organiseren van voorzieningen in het sociaal domein heeft een gemeente de keuze uit 4 mogelijkheden:

  • Inbesteden 
  • Subsidie 
  • Overheidsopdracht 
  • Open House  

Inbesteden

Wanneer een gemeente besluit zelf de zorgtaken in het sociaal domein uit te (laten) voeren, in plaats van daarvoor een derde in te schakelen, is er sprake van inbesteden. Er is geen overheidsopdracht waarop de Aanbestedingswet 2012 van toepassing is. U hoeft dan ook geen aanbestedingsprocedure te volgen. 

Meer informatie: Inbesteden

Subsidie

Een gemeente kan met het subsidie instrument invulling geven aan haar zorgtaken. Daarbij gelden de kaders van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de (Europese) staatssteunregels. Het zijn stimuleringsmaatregelen waarbij een gemeente een tegemoetkoming in de kosten geeft. Subsidiëring vereist veelal een wettelijke grondslag (zoals een kaderwet of een subsidieregeling) maar er bestaan ook begrotingssubsidies en incidentele subsidies.

Meer informatie: Subsidie

Open House

Gemeenten kunnen onder bepaalde voorwaarden een Open House model inrichten voor het contracteren van (zorg) aanbieders. Dit model biedt gemeenten naast (quasi) inbesteden, subsidie en overheidsopdracht een instrument om invulling te geven aan hun publieke (zorg)taak. Open House is een toelatingssysteem voor de levering van (zorg)voorzieningen op basis van een vooraf bekendgemaakte toelatingsprocedure. Een gemeente stelt binnen een Open House slechts geschiktheidseisen en/of minimumeisen. Denkt u bijvoorbeeld aan de prijs, opleidingseisen en certificering. Vervolgens kunnen aanbieders in beginsel gedurende de hele looptijd van het systeem toetreden en hun diensten aanbieden. De cliënten maken zelf de keuze uit de door de gemeente toegelaten aanbieders.

Meer informatie: Open House als inkoopmethodiek

Overheidsopdracht

Een gemeente dient een strategische keuze te maken tussen het zelf uitvoeren van bepaalde activiteiten en het uitbesteden daarvan aan derden. In het laatste geval is sprake van een overheidsopdracht, waarvoor de gemeente een overeenkomst sluit. Voor het vinden van de leverancier waarmee de gemeente die overeenkomst sluit, is zij verplicht een aanbestedingsprocedure te volgen. Met andere woorden, alleen bij een overheidsopdracht is aanbesteden verplicht. Er zijn meerdere aanbestedingsprocedures die u kunt volgen.

Meer informatie: Aanbestedingswet 2012

Aanbestedingsprocedures

Voor overheidsopdrachten betreffende diensten voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening met een waarde van 750.000,- euro of meer, is in principe de procedure voor sociale en andere specifieke diensten (SAS-procedure) van toepassing. De gemeente kan echter beslissen een andere aanbestedingsprocedure te volgen. U kunt ook kiezen voor een van de standaard of specifieke (Europese) procedures zoals de (niet) openbare procedure, de mededingingsprocedure met onderhandeling, het innovatiepartnerschap en de concurrentie gerichte dialoog. Welke procedure u als de gemeente ook kiest, die keuze moet altijd weldoordacht en goed onderbouwd zijn.

Inkoopproces: Fase 1 Voorbereiden - Aanbestedingsplicht 
Inkoopproces: Fase 1 Voorbereiden - Mogelijke aanbestedingsprocedures

SAS-procedure

Sociale en andere specifieke diensten (SAS-diensten) zijn diensten op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening, administratiediensten voor onderwijs en enkele juridische diensten. Voor deze diensten geldt een vereenvoudigde procedure (SAS-procedure), gezien de beperkte grensoverschrijdende dimensie van deze diensten. De SAS-procedure biedt veel ruimte om de procedure naar eigen inzicht in te richten. Zo is er veel ruimte voor dialoog met de markt, bent u niet gehouden aan de Europese standaardtermijnen en de regels over gunningscriteria en bent u niet verplicht geschiktheidseisen te stellen of uitsluitingsgronden toe te passen.

Meer informatie: Sociale en andere specifieke diensten (SAS-procedure)

Toezicht op eerlijke concurrentie

Zorgaanbieders willen of moeten vaak samenwerken. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) let erop dat aanbieders van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning zich aan de regels voor eerlijke concurrentie houden. ACM legt uit waar de grenzen liggen om te voorkomen dat gemeenten de concurrentieregels overtreden. Op de website van ACM staan voor aanbieders en gemeenten onder meer antwoorden op veelgestelde vragen, leidraden en praktijkvoorbeelden over de toepassing van de Mededingingswet in de maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp.

Samenwerking in de zorg  op acm.nl

Door naar: Inkoop sociaal domein toegelicht